Қазақстанның бірнеше өңірінде шілде айының ортасы ауа райының ерекше құбылмалылығымен басталмақ. Синоптиктердің болжамынша, алдағы күндері елдің солтүстігі мен орталығында нөсер жаңбыр, найзағай және температураның төмендеуі күтілсе, оңтүстік өңірлерде аптап ыстық сақталады.
Мұндай контраст климаттың құбылмалы сипатын ғана емес, соңғы жылдары жиілеген экстремалды ауа райы құбылыстарының жаңа қалыпқа айналып келе жатқанын көрсетеді.
Ең күрделі жағдай Астанада қалыптасады. 14 шілдеде ауа температурасы +37...+39 градусқа дейін көтеріліп, көпжылдық бақылаулардағы рекордтық көрсеткіштерге жақындауы немесе олардан асып түсуі ықтимал. Сонымен қатар дәл осы күні найзағай, шаңды дауыл, екпінді жел мен қысқа мерзімді жаңбыр болжанған. Бір мезетте аптап ыстық пен дауылды құбылыстардың қатар жүруі атмосферадағы тұрақсыздықтың күшейгенін білдіреді.
Метеорологтардың айтуынша, мұндай жағдай ауа массаларының күрт алмасуынан туындайды. Ыстық ауа қабаты мен салқындау фронт түйіскен кезде күшті конвекция пайда болып, найзағай, дауыл, кей жағдайда бұршаққа дейін әкелуі мүмкін. Сондықтан жоғары температура қауіптің азайғанын емес, керісінше қауіпті метеорологиялық құбылыстардың ықтималдығын арттырады.
15-16 шілдеде Астанада ауа температурасы біртіндеп төмендей бастайды. Алайда салқындау салыстырмалы сипатта болады: күндізгі температура +30...+37 градус аралығында сақталып, жаңбыр мен найзағайдың қайталану ықтималдығы жоғары болады. Демек, тұрғындарға бірнеше күн бойы ыстықпен қатар желдің күшеюі мен жауын-шашынға дайын болған жөн.
Ал Алматыда жағдай өзгеше өрбиді. Мұнда алдағы үш күнде ауа температурасы біртіндеп көтеріліп, 16 шілдеде +36...+38 градусқа дейін жетеді. Егер алғашқы күні өткінші жаңбыр мен найзағай болуы мүмкін болса, кейінгі күндері жауын-шашынсыз, құрғақ әрі ыстық ауа райы сақталады. Бұл мегаполисте жылу аралы (urban heat island) әсері күшейіп, қала ішіндегі нақты температура ресми көрсеткіштен де жоғары сезілуі мүмкін.
Жалпы республика бойынша қалыптасып отырған жағдай климаттық контрасттың айқын көрінісі саналады. Елдің солтүстік өңірлерінде температура +25...+30 градусқа дейін төмендеп, жауын-шашын көбейсе, оңтүстікте +40...+45 градусқа дейінгі экстремалды ыстық сақталады. Мұндай айырмашылық ауыл шаруашылығы, энергетика, көлік және денсаулық сақтау салалары үшін қосымша тәуекелдер туғызады.
Дәрігерлердің айтуынша, +35 градустан жоғары температура адам ағзасына айтарлықтай салмақ түсіреді. Әсіресе балалар, егде жастағы адамдар және созылмалы аурулары бар азаматтар қауіп тобына жатады. Аптап ыстық күндері күннің ең ыстық уақытында сыртта ұзақ болмау, жеткілікті мөлшерде су ішу, жеңіл әрі ашық түсті киім кию және дене жүктемесін шектеу ұсынылады.
Мамандар сондай-ақ найзағай мен екпінді жел кезінде қауіпсіздік талаптарын сақтауға шақырады. Ашық алаңдарда, ағаштардың астында немесе электр желілеріне жақын жерде ұзақ тұрмаған жөн. Егер дауыл туралы ескерту жарияланса, мүмкіндігінше ғимарат ішінде болған дұрыс.
Сарапшылардың пікірінше, соңғы жылдары Қазақстанда экстремалды ауа райы құбылыстарының жиілігі артып келеді. Бұл климаттың жаһандық өзгеруімен қатар атмосфералық процестердің күрделенуіне байланысты болуы мүмкін. Сондықтан тұрғындардың синоптиктердің ескертулеріне дер кезінде назар аударып, ауа райына бейімделу мәдениетін қалыптастыруы барған сайын маңызды бола түсуде.
Алдағы күндері Қазақстанның әр өңірінде ауа райы әртүрлі болғанымен, ортақ ерекшелік – жоғары температура мен қауіпті метеорологиялық құбылыстардың қатар жүру ықтималдығы. Сондықтан мамандардың болжамы мен ресми ескертулерін бақылап отыру қауіпсіздіктің басты кепілі болып қала береді.
Осы тұста аптап ыстықта суды шамадан тыс ішу қауіпті екенін де айта кетейік.
