Әлеуметтік желілерде 1990 жылдардағы америкалық романтикалық комедиялардың эстетикасын еске түсіретін жасанды интеллект видеолары кеңінен таралып жатыр. Қар басқан көшелер, ескі үйлердің жайлы интерьері, пленкаға түсірілгендей кадрлар мен сол дәуірдің сән үлгісі жастардың қызығушылығын тудырған. Бір қызығы, бұл кезеңді сағынатындардың көбі ол кезде әлі дүниеге келмеген. Неліктен адам өзі өмір сүрмеген уақытты аңсайды? El.kz осы құбылыстың себебін талдап көрді.
Голливуд фильмдеріндегі романтика
Әлеуметтік желілердегі видеолардың бір бөлігі көрерменді 1990 жылдардағы америкалық фильмдердің атмосферасына жетелейді. Көлемді шаш үлгісі, айқын макияж, сәнді пальто киген қыздар, қала көшелеріндегі романтикалық кездесулер, күзгі Нью-Йорк пен жұмсақ жарық – мұның бәрі ескі Голливуд фильмінің кадрларын еске салады.
Мұндай видеолардың тартымдылығы – сол кезеңнің эстетикасында. Киім үлгісі, шаш сәні, камера алдындағы қимыл-қозғалыс пен пленкаға тән түстер көрерменге ерекше әсер береді. Жасанды интеллект осы белгілерді біріктіріп, өткен дәуірдің көркем бейнесін жасайды. Ал оны тамашалайтын жастардың басым бөлігі 1990 жылдары өмір сүрмеген.
Осылайша, технология адамның жеке естелігінде болмаған кезеңді көз алдына елестетуге мүмкіндік беріп отыр.
Anemoia: өзі көрмеген дәуірді аңсау
Адамның өзі өмір сүрмеген кезеңді сағынуы психология мен мәдениетте anemoia терминімен түсіндіріледі. Бұл сөзді америкалық жазушы Джон Кениг 2012 жылы ұсынған. Ол атауы жоқ сезімдерге жаңа сөздер ойлап табуға арналған жобасында өткен дәуірді жеке тәжірибесіз-ақ аңсау құбылысын осылай атаған.
Бүгінде бұл термин жастардың бұрынғы кезеңдердің эстетикасына қызығушылығын сипаттау үшін қолданылады.
Мысалы, қысқы кеш, шыршадағы гирляндалар, терезедегі шамдардың жарығы, бұғылар бейнеленген жылы жемпір және пленканың сықыры көрерменге ерекше әсер қалдырады. Мұндай көріністер адамға өзінің балалық шағындағы естеліктей сезілуі мүмкін. Алайда оның мұндай сәттер туралы жеке естелігі болмауы да ықтимал.
Қазақстандық көрермен үшін бұл бейнелердің тағы бір ерекшелігі бар. Олар кеңестік және посткеңестік тұрмыстың кейбір көріністерімен де, америкалық фильмдерден таныс атмосферамен де үндеседі. Сондықтан бір видео әр адамда әртүрлі ассоциация тудыруы мүмкін.
Жастардың өздері өмір сүрмеген онжылдықтарға қызығуы – жаңа құбылыс емес. Әр буын өзінен бұрынғы кезеңнің музыкасына, киіміне немесе мәдениетіне назар аударып келеді. Бірақ қазіргі уақытта оған цифрлық ортадан шаршау сезімі де қосылған.
Әлеуметтік желілердегі үздіксіз жаңалықтар, жарнама, хабарламалар мен алгоритмдерден шаршаған адам үшін интернетке дейінгі өмір әлдеқайда тыныш әрі қарапайым болып көрінуі мүмкін. Дегенмен өткен кезеңнің шынайы өмірі видеолардағыдай мінсіз болмағанын ескерген жөн.
Неліктен ескі заттар қызықтырады?
Трендтегі видеолардың тағы бір бөлігі сол кезеңдегі тұрмыстық заттарға арналған. Сарғайған пластик корпусы бар үлкен компьютер, кинескопты теледидар, аудиокассеталар, журналдар топтамасы мен қабырғадағы кілем – мұның бәрі кадрда ерекше орын алады.
Смартфонның тегіс экранына үйренген жас буын үшін мұндай заттардың өзіндік тартымдылығы бар. Олардың салмағы, сыртқы фактурасы, механикалық батырмалары мен дыбысы цифрлық құрылғылардан өзгеше әсер береді.
Бұл қызығушылық жастардың тұтыну әдетінен де байқалады. Соңғы жылдары винил пластинкаларына, пленкалы фотоаппараттарға және қағаз дәптерлерге деген қызығушылық артып келеді. Мұндай бұйымдар тек тұрмыстық құрал емес, белгілі бір эстетиканың белгісіне айналған.
Жасанды интеллект видеоларының тез таралуына олардың жасалу ерекшелігі де әсер етеді. Мұндай контент үшін күрделі сценарий, актер немесе түсірілім алаңы қажет емес. Бірнеше визуалды сипаттама арқылы өткен дәуірдің атмосферасын жасауға болады. Көрермен де қысқа уақыт ішінде таныс әрі тыныш көріністерді тамашалайды.
Зумерлер шын мәнінде нені сағынады?
Мұндай видеоларға деген қызығушылықты тек өткен дәуірге деген құштарлықпен түсіндіру жеткіліксіз. Оның астарында қазіргі цифрлық өмір салтына деген көзқарас та жатыр.
Видеоларда адамдар бір-бірімен бетпе-бет кездеседі, кешкі уақытын үйде өткізеді, кассетадан музыка тыңдайды және қарапайым сәттерден ләззат алады. Бұл көріністер қазіргі өмірдің жылдам қарқынына қарама-қарсы қойылады.
Сондықтан зумерлер 1990 жылдардың өзін емес, сол кезеңмен байланыстыратын сезімдерді – романтиканы, үйдегі жайлылықты, асықпай өмір сүруді және адамдар арасындағы тікелей қарым-қатынасты аңсауы мүмкін.
Жасанды интеллект бұл ұжымдық қиялға визуалды пішін берді. Енді әр адам өзі өмір сүрмеген дәуірдің өзіндік нұсқасын көре алады. Өткен шаққа деген мұндай сағыныш тарихи естеліктен гөрі адамның қазіргі уақытта іздейтін эмоцияларымен көбірек байланысты болуы мүмкін.
