Канадалық жазушы Телисон Орельеннің жасанды интеллектіні роман жазу кезінде қолданғаны расталды. Бұған дейін автор мұны жоққа шығарған. Даудан кейін кітапты жарыққа шығарған Les Éditions du Boréal баспасы романның қосымша даналарын басып шығармайтынын және жазушымен бұдан былай жұмыс істемейтінін мәлімдеді.
Жанжал неден басталды?
Телисон Орельеннің «Не осы, не өлім» атты романы бірнеше аптадан бері франкофониялық әдеби ортада қызу талқыланып жатыр. Жанжал X әлеуметтік желісіндегі «Balance ton Claude» аккаунтының жазбасынан кейін басталған. Аккаунт авторлары жазушының романында жасанды интеллект кеңінен қолданылғанын мәлімдеген.
Бұл айыптаулар әдебиет әлемінде автордың шығармашылық еңбегі мен жасанды интеллектінің мүмкіндіктері туралы пікірталас туғызды. Негізгі сұрақ – ЖИ-ді көркем шығарма жазуға пайдалану қаншалықты орынды және мұндай жағдайда кітаптың авторы кім болып саналады?
Алғашында жазушының баспасы оны қолдайтынын білдірген. Бұған дейінгі мәлімдемесінде баспа романның жасанды интеллект көмегімен жазылғанын нақты дәлелдейтін деректер жоқ екенін айтқан. Алайда жағдай кейін өзгерді.
Баспаның шешімі
2026 жылғы 21 қазанда Les Éditions du Boréal баспасы жаңа мәлімдеме жариялап, роман жазу кезінде жасанды интеллект қолданылғанын растайтын деректер алғанын хабарлады.
Баспаның айтуынша, Телисон Орельен кітапты жазу кезінде ЖИ-ді пайдаланбағанын бірнеше рет айтқан. Бірақ кейін анықталған мәліметтер бұл мәлімдемеге қайшы келген.
Автор қосымша материалдар ұсынбайтынын жеткізген соң, баспа романның барлық жұмыс нұсқасын тәуелсіз сараптамаға жіберген.
Нәтижесінде баспа кітаптың қосымша даналарын шығармайтынын және жазушымен ынтымақтастығын тоқтататынын мәлімдеді. Сонымен қатар оның болашақ шығармаларын да жариялауды жоспарлап отырған жоқ.
Дегенмен баспа жасанды интеллектінің роман мәтінін жасауға нақты қаншалықты қатысқанын анықтай алмағанын мойындады. Сондықтан бұл істің барлық мән-жайы толық ашылды деуге әлі ерте.
ЖИ жазған кітап кімдікі?
Телисон Орельеннің төңірегіндегі дау әдебиет әлеміндегі маңызды мәселелердің бірін қайта көтерді. Жасанды интеллект мәтін құрастырып, кейіпкерлердің мінезін сипаттап, сюжетті дамытуға көмектесе алады. Бірақ мұндай мүмкіндіктерді пайдалану автордың шығармашылық үлесі мен жауапкершілігі туралы сұрақтарды да туындатады.
Мұнда ЖИ-ді қолданудың бірнеше түрін ажырату маңызды. Мысалы, жазушы жасанды интеллектіні мәтінді тексеру, қателерді түзету немесе идеяларды жүйелеу үшін пайдалануы мүмкін. Ал романның елеулі бөлігін ЖИ-ге жаздыру – бұдан өзгеше жағдай.
Сондықтан әдебиет саласындағы басты мәселелердің бірі – жасанды интеллектіні қолданудың нақты шекарасын белгілеу. Автор оның көмегіне жүгінсе, бұл туралы оқырман мен баспаға хабарлауы керек пе? Ал ЖИ мәтіннің басым бөлігін жасаған жағдайда, авторлық еңбекті қалай бағалау қажет?
Бұл сұрақтардың жауабы баспалардың саясатына, авторлармен жасалған келісімдерге және әдеби ортада қалыптасатын талаптарға байланысты.
