Күнделікті тіршілікте түскі немесе кешкі асқа дейін жеңіл-желпі тамақтанып алу көпшілікке таныс жағдай. Кейде бұған уақыт тапшылығы себеп болуы мүмкін, өйткені жұмысбасты адам таңғы асын асығыс ішіп, түскі асқа дер кезінде үлгермеуі мүмкін. Ал кей жағдайда тіскебасар ағзаға қосымша дәрумендер, минералдар алудың бір жолы саналады. Дегенмен пайдалы өнімдердің өзін мөлшермен тұтынған жөн.
Тіскебасардың қай кезде зияны тиюі мүмкін?
Тіскебасардың өзі инсулинге төзімділіктің дамуына тікелей себеп болмайды. Тамақтанған кезде ағзада қандағы глюкоза деңгейін реттеуге көмектесетін инсулин гормоны бөлінеді. Алайда ас ішу жиілігі ғана зат алмасу бұзылыстарының қаупін анықтамайды.
Ағзадағы метаболизм саулығына күнделікті ас мәзірі, дене белсенділігі, салмақ, тамақтану тәртібі және басқа да факторлар әсер етеді. Америкалық жүрек қауымдастығының ғылыми мәлімдемесінде тамақтану режимінің тұрақсыздығы жүрек пен зат алмасу жүйесінің саулығына кері әсер ететін көрсеткіштермен байланысты болуы мүмкін екені айтылады. Дегенмен қолда бар зерттеулер әрбір қосымша тіскебасар инсулинге төзімділік қаупін өздігінен арттырады деген тұжырым жасауға негіз бермейді.
Қарныңыз ашпаса да жиі тамақтанып, құнарлығы жоғары өнімдерді көп тұтыну ағзаға қажетті мөлшерден артық энергия алуға әкелуі мүмкін. Мұндай әдет уақыт өте салмақ қосуға ықпал етеді. Ал артық салмақ инсулинге төзімділіктің даму қаупін арттыратын факторлардың бірі екені анық.
Сондықтан тіскебасардың жиілігіне ғана емес, оның құрамына, мөлшеріне және күнделікті ас мәзірінің жалпы қуаттылығына да мән берген дұрыс.
Тіскебасар ретінде қай өнімдерді таңдаған жөн?
Жеңіл асқа көбіне өзімен бірге алып жүруге ыңғайлы, арнайы дайындауды немесе сақтаудың күрделі жағдайларын қажет етпейтін өнімдер таңдалады. Олардың қатарында алма, жаңғақ пен кептірілген жемістер бар.
Бұл өнімдердің үшеуі де құнарлы ас мәзірінің бір бөлігі бола алады. Алайда олардың қуаттылығы, талшық мөлшері және тоқтық сезімін сақтау ерекшелігі әртүрлі. Сондықтан таңдау адамның жеке қажеттілігіне, ағзасының өнімді қабылдауына және негізгі асты қаншалықты толық ішкеніне байланысты.
Жаңғақ: пайдалы майлар мен өсімдік ақуызының көзі
Жаңғақтың көп түрі ағзаға пайдалы. Оның құрамында өсімдік ақуызы, қанықпаған майлар және басқа да құнарлы заттар бар. Қуаттылығы жоғары болғандықтан, жаңғақ ағзаның энергия қажеттілігін толықтыруға көмектеседі. Дегенмен кей адамдар жаңғақ жегеннен кейін өңеші мен асқазанында жайсыздық немесе ауырсыну сезінуі мүмкін. Бұған жаңғақ құрылымының қаттылығы себеп. Оны жеткілікті шайнамай жұту ас қорыту жолына қосымша механикалық әсер етуі ықтимал. Әсіресе гастрит, эзофагит немесе асқазан жарасы бар адамдарда жағымсыз белгілер байқалуы мүмкін.
Мұндай жайсыздықтың алдын алу үшін жаңғақты асықпай, әбден шайнап жеген дұрыс. Өнім неғұрлым жақсы ұсақталса, оның өңеш пен асқазанның шырышты қабатына түсіретін механикалық әсері де соғұрлым азаяды.
Кептірілген жеміс: пайдалы, бірақ мөлшерін бақылаған жөн
Кептірілген жеміс құрамында тағамдық талшықтар, дәрумендер мен минералдар бар. Сондықтан оларды тәттілер мен кәмпиттердің орнына тұтынуға болады.
Әсіресе қара өріктің кептірілген түрі – қара өрік қағының ас қорыту жүйесіне әсері зерттелген. Клиникалық зерттеулерге жасалған жүйелі шолуда оны тұтыну ішек жұмысының жақсаруына ықпал етуі мүмкін екені көрсетілген.
Алайда кептірілген жемістердің бір ерекшелігін ескерген жөн. Кептіру кезінде жемістің құрамындағы су азаяды да, ондағы қант пен қоректік заттардың мөлшері салмағына шаққанда қоюлана түседі. Сол себепті аз ғана кептірілген жемістің қуаттылығы дәл сондай салмақтағы жас жеміске қарағанда жоғары болуы мүмкін.
Бұл кептірілген жемістер зиян деген сөз емес. Бірақ салмағын бақылап жүрген адамдар олардың мөлшеріне назар аударғаны жөн. Әсіресе қаптамадан тікелей жей берсеңіз, қанша жегеніңізді байқамай қалуыңыз мүмкін.
Алма: алып жүруге ыңғайлы әрі жеңіл тіскебасар
Көпшілік тіскебасар ретінде алманы таңдайды. Оның басты артықшылығы – ұзақ уақыт балғын қалпын сақтап қалуы және ерекше жағдайды қажет етпеуі. Алманы жұмысқа, оқуға немесе жолға өзіңізбен бірге алып жүру оңай. Тоңазытқыш жоқ жерде де оны біраз уақыт сақтауға болады.
Алма тағамдық талшықтарға бай. Олар ішектегі пайдалы микроағзалардың тіршілігін қолдауға көмектеседі. Сонымен қатар алманың құрамында флавоноидтар, С дәрумені және басқа да пайдалы қосылыстар бар.
Алманың қуаттылығы жаңғақ пен кептірілген жемістерге қарағанда төмен. Сондықтан оны мөлшермен тұтыну күнделікті энергия мөлшерін бақылауға көмектеседі. Тұтас жемістердің құрамындағы талшықтар тоқтық сезімін сақтауға да ықпал етеді.
Қайсысын таңдаған дұрыс?
Әр өнімнің өзіндік артықшылығы бар:
Жаңғақ – қанықпаған майлар мен өсімдік ақуызының көзі. Қарынды жақсы тойдырады, бірақ қуаттылығы жоғары болғандықтан, мөлшерін ескерген жөн.
Кептірілген жемістер – тағамдық талшықтар мен түрлі қоректік заттарға бай. Алайда құрамындағы қант пен қуат мөлшері жоғары, сондықтан аздап жеген дұрыс.
Алма – тағамдық талшықтарға бай, қуаттылығы салыстырмалы түрде төмен әрі алып жүруге ыңғайлы жеміс.
Бұл өнімдердің біреуін ғана таңдау міндетті емес. Мәселен, алманы аздаған жаңғақпен бірге жесеңіз, тағамдық талшықтармен қатар пайдалы майлар мен өсімдік ақуызын да аласыз. Дегенмен мұндай үйлесімде де порция көлемін естен шығармаған жөн.
Жаңғақ, кептірілген жемістер мен алма – дұрыс әрі теңгерімді тамақтану тәртібіне енгізуге болатын пайдалы өнімдер. Олардың ағзаға пайдасы құрамына ғана емес, қанша мөлшерде тұтынылатынына, адамның жеке ерекшелігіне және күнделікті ас мәзіріндегі орнына да байланысты.
