Қазақстанда жаңа iPhone моделіне қызығушылық танытқан азаматтарға бағытталған алаяқтықтың жаңа түрі пайда болды. Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті Apple iPhone 18 смартфонына алдын ала тапсырыс беру және одан бас тарту сылтауымен жасалатын күмәнді ұсыныстардан сақ болуға шақырды.
Алаяқтық схемасы қалай жүзеге асады?
Алаяқтар адамдардың жаңа смартфонға деген қызығушылығын пайдаланып, Apple атынан жалған хабарламалар жіберіп, азаматтарды жалған сайттарға немесе телефон нөмірлеріне бағыттайды.
Бірінші жағдайда адамға Apple атынан iPhone 18 смартфонына алдын ала тапсырыс берілгені туралы хабарлама келеді. Хатта немесе хабарламада тапсырыстан бас тарту үшін көрсетілген «қолдау қызметіне» қоңырау шалу ұсынылады.
Алайда бұл нөмір шын мәнінде алаяқтарға тиесілі болуы мүмкін. Олар сатып алудан бас тартуды сылтау етіп, адамның жеке және банктік деректерін алуға немесе белгілі бір әрекеттерді орындауға көндіруге тырысады.
Екінші схема тиімді ұсынысқа негізделген. Азаматтарға iPhone 18 смартфонын төмен бағамен брондау немесе жылдам жеткізу мүмкіндігі ұсынылады. Тапсырысты рәсімдеу үшін берілген сілтеме пайдаланушыны жалған сайтқа бағыттайды.
Мұндай сайттарда банк картасының нөмірі, жарамдылық мерзімі, CVV-код, құпия сөз немесе SMS арқылы келген растау коды сұралуы мүмкін. Кейін бұл ақпарат банктік шоттарға және басқа сервистерге заңсыз кіру үшін пайдаланылуы ықтимал.
Алаяқтардың негізгі әдісі – асықтыру
Мамандардың айтуынша, мұндай схемаларда адамның эмоциясына әсер ету маңызды рөл атқарады. Бір жағдайда азамат күтпеген тапсырыстан қорқып, оны дереу тоқтатуға тырысады.
Екінші жағдайда арзан баға мен жылдам жеткізу мүмкіндігін жіберіп алмау үшін асығыс шешім қабылдауы мүмкін.
Осылайша, алаяқтар адамға ақпаратты мұқият тексеруге уақыт бермей, оны шұғыл әрекет жасауға итермелейді.
Қалай қорғануға болады?
Құқық қорғау органдары күмәнді хабарламаларға сақтықпен қарауға шақырады. Мамандар мынадай қарапайым қауіпсіздік ережелерін ұсынады:
- күмәнді хабарламалардағы сілтемелерді ашпаңыз және көрсетілген нөмірлерге қоңырау шалмаңыз;
- банк картасының деректерін, PIN-кодты, CVV-кодты және SMS арқылы келетін растау кодтарын ешкімге айтпаңыз;
- бейтаныс адамдардың өтініші бойынша қосымшалар орнатпаңыз және құрылғыға қашықтан кіруге рұқсат бермеңіз;
- сатушының сенімділігіне көз жеткізбей тұрып алдын ала төлем жасамаңыз;
- тапсырыс туралы ақпаратты сатушының ресми сайты немесе ресми қосымшасы арқылы өзіңіз тексеріңіз.
Егер азамат карта деректерін алаяқтарға беріп қойғанын байқаса немесе күмәнді ақша есептен шығарылған болса, банкке дереу хабарласып, картаны бұғаттау қажет. Сонымен бірге оқиға туралы полицияға хабарлаған жөн.
Күтпеген хабарламаға сенбеңіз
Мамандардың басты кеңесі – кез келген күтпеген хабарламаны бірден орындамай, алдымен оның рас-өтірігін тексеру.
Тапсырыс туралы белгісіз хабарлама келсе, көрсетілген сілтемені ашудың орнына компанияның ресми сайтына өзіңіз кіріп, ақпаратты сол жерден тексерген дұрыс.
Есте сақтаңыз: шұғыл түрде код айтуды, ақша аударуды немесе банк деректерін беруді талап ету – алаяқтықтың ықтимал белгісі.
Жаңа смартфон сатып алғыңыз келсе де, тиімді ұсынысқа қызықсаңыз да, асықпай әрекет ету – жеке деректер мен қаражатыңызды қорғаудың ең қарапайым жолдарының бірі.
