Қазақстанда зейнетақы жинақтарының бір бөлігін мерзімінен бұрын пайдалану тәртібіне қатысты жаңа өзгерістер күшіне еніп отыр. 5 маусымнан бастап күшіне енетін жаңартылған есептеу әдістемесі азаматтардың «жеткіліктілік шегінен» асатын қаражат көлеміне тікелей әсер етуі мүмкін. Бұл – тұрғын үй, емделу және өзге де рұқсат етілген мақсаттарға алынатын қаражат көлемінің қайта қаралуын білдіреді.
Жаңа ережелер не үшін енгізілуде?
Қолданыстағы жүйеде әр азаматтың зейнетақы шотында болашақта ең төменгі зейнетақы төлемін қамтамасыз етуге жеткілікті сома сақталуы тиіс. Осы мақсатта «жеткіліктілік шегі» белгіленеді. Яғни, азамат тек осы шектен асқан қаражатты ғана пайдалана алады.
Жаңа қағидат бойынша бұл шек қайта есептеледі. Енді есептеулерде зейнетақы активтерінің болжамды табыстылығы мен болашақ төлемдердің өсу қарқыны ескеріледі. Үкімет бекіткен әдістеме активтердің орташа жылдық 9% кірістілігіне сүйенеді.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай тәсіл ұзақ мерзімді тұрақтылықты арттыруға бағытталғанымен, қысқа мерзімде азаматтар үшін қолжетімді қаражат көлемін азайтуы мүмкін.
Нәтижесі қандай болуы мүмкін?
Жаңа есептеу жүйесінің басты әсері – жеткіліктілік шегінің өсу ықтималдығы. Бұл дегеніміз:
- бұрын «артық» деп есептелген қаражаттың бір бөлігі бұғатталуы мүмкін;
- зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алу мүмкіндігі қысқаруы ықтимал;
- кейбір азаматтар жоспарлаған қаражатты толықтай пайдалана алмауы мүмкін.
Яғни жүйе принципті түрде өзгермейді, бірақ қолжетімді «еркін» қаражат көлемі қайта қаралады.
Қанша қаражат пайдалануға болады?
Ең маңызды кезең – жаңа шектер жарияланатын уақыт. Жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) жаңа әдістеме күшіне енгеннен кейін үш жұмыс күні ішінде барлық жас санаттары бойынша жаңартылған көрсеткіштерді жариялауы тиіс.
Осыдан кейін ғана нақты жағдай айқын болады: кім қанша қаражатты пайдалана алады және қандай сома міндетті түрде шотта қалуы тиіс.
Жаңа өзгерістер зейнетақы жинақтарын пайдалану мүмкіндігін толық жоймайды. Дегенмен есептеу әдісінің қайта қаралуы көптеген азаматтар үшін қолжетімді соманың қысқаруына әкелуі ықтимал.
Сондықтан сарапшылар азаматтарға шешім қабылдауды ұзаққа созбай, қолданыстағы ережелер аясында мүмкіндікті дер кезінде бағалап үлгеруге кеңес береді.
