Қазақстан халықаралық технология нарығындағы позициясын нығайтып келеді. Отандық стартаптар әлемдегі ірі инвесторлардың назарын аударуда. Қазір елімізде нарықтық бағасы 1 млрд доллардан асатын бес компания бар. Ал 2030 жылға қарай IT-қызметтер экспортын 5 млрд долларға дейін жеткізу жоспарланып отыр. Қазақстанның цифрлық экономикасының даму әлеуетіне британдық халықаралық қаржылық-талдамалық Global Banking & Finance Review басылымы назар аударды.
Басылым материалында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасанды интеллектіні, технологиялық инфрақұрылымды және халықаралық ынтымақтастықты дамытуға бағытталған саясаты қазақстандық стартаптарға қандай мүмкіндіктер ашатыны қарастырылған. Әсіресе өз цифрлық өнімдерін әзірлеп, халықаралық нарыққа шығып жатқан компанияларға ерекше назар аударылған.
Қазақстандық стартаптар әлемдік инвесторлардың назарында
Қазақстандық мамандар халықаралық аудиторияға арналған технологиялық өнімдерді әзірлеуге белсенді қатысып келеді. Осындай жобалардың бірі – генеративті жасанды интеллект саласында жұмыс істейтін Higgsfield компаниясы.
Стартап жасанды интеллект көмегімен бейнероликтер жасауға арналған құралдарды әзірлейді. Компания мәліметінше, платформаның тіркелген пайдаланушыларының саны 40 миллионнан асқан.
Жобаның Қазақстанмен тікелей байланысы бар. Мұнда халықаралық нарыққа арналған өнімді әзірлеу және дамыту жұмыстарына 300-ден астам маман қатысады.
Компания бизнесті кеңейту үшін инвестиция тартуды жалғастырып келеді. 2026 жылдың тамызында Higgsfield компаниясы Series B инвестициялық кезеңі аясында 5,4 млрд долларлық бағалаумен 400 млн доллар қаржы тартты.
Кейін компания NVIDIA мен TCV венчурлық қорының қатысуымен инвестициялық раундты кеңейткенін хабарлады. Мұндай ірі инвесторлардың қызығушылығы генеративті жасанды интеллект технологияларына, соның ішінде бейнематериал жасау мен өңдеуге арналған құралдарға сұраныстың артып келе жатқанын көрсетеді.
Қазақстандағы бес «мүйізтұмсық» компания: бұл нені білдіреді?
Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, Қазақстанда бес «мүйізтұмсық» компания бар. Бұл атау нарықтық құны 1 млрд доллардан асатын технологиялық бизнеске қатысты қолданылады.
Мұндай компаниялардың пайда болуы елдің технологиялық экожүйесі ірі инвестиция тартып, халықаралық нарыққа арналған өнімдер жасай алатынын көрсетеді. Дегенмен компанияның жоғары бағалануы оның ел экономикасына қосқан үлесімен әрдайым бірдей бола бермейді.
Экономикалық тиімділік Қазақстанда қанша маманның жұмыс істейтініне, негізгі әзірлемелердің қай жерде жүргізілетініне, экспорттан түсетін табыс көлеміне және жасалған технологияларға деген құқықтардың елде сақталуына байланысты.
Higgsfield компаниясының тарихы қазақстандық мамандардың миллиондаған адам пайдаланатын жаһандық өнімдерді жасауға қатыса алатынын көрсетеді. Бұл бағытты одан әрі дамыту үшін инженерлік және ғылыми әлеуетті арттырып, білікті жұмыс орындарын ашу және отандық әзірлемелерді коммерцияландыру қажет.
IT-қызметтер экспорты 34 есеге жуық өсті
Технологиялық стартаптардың дамуы Қазақстанның бүкіл цифрлық секторының кеңеюімен қатар жүріп жатыр. 2025 жылы IT-қызметтер экспорты 1,142 млрд долларға жетті.
Салыстыру үшін, 2020 жылы отандық цифрлық қызметтердің шетелге сатылым көлемі 33,5 млн доллар болған. Осылайша бес жыл ішінде көрсеткіш шамамен 34 есеге артты.
Мұндай өсім бағдарламалық жасақтама әзірлеу, IT-консалтинг, бұлтты шешімдер және басқа да цифрлық қызметтер нарығының кеңеюімен байланысты. Бағдарламалық өнімдерді әр елдегі клиенттерге қосымша өндірістік инфрақұрылым құрмай-ақ ұсынуға болады.
Халықаралық нарықта табысты бәсекелесу үшін компанияларға білікті әзірлеушілер, жеке өнімдер, сенімді сервистер, деректерді қорғау жүйелері және дамыған сату арналары қажет.
Қазақстан IT-экспортты 5 млрд долларға жеткізуді көздейді
Қазақстан цифрлық экономикасының келесі межесі – 2030 жылға қарай IT-қызметтер экспортын 5 млрд долларға жеткізу. Бұл мақсатқа жету үшін қазіргі экспорт көлемін төрт еседен астам арттыру қажет.
Ол үшін халықаралық нарықта жұмыс істейтін компаниялардың санын көбейтіп, өнімге негізделген бизнес-модельге көшу маңызды. Яғни әртүрлі елдердегі клиенттер тұрақты түрде пайдаланатын және сол үшін ақы төлейтін технологиялық шешімдер әзірлеу қажет.
Бұл бағыттағы өсімге жасанды интеллект, бұлтты сервистер, автоматтандыру, киберқауіпсіздік және деректерді талдау салаларындағы сұраныс ықпал етуі мүмкін. Сонымен қатар Қазақстан ішінде заманауи есептеу инфрақұрылымын дамыту да жаңа мүмкіндіктер ашады.
2025 жылы еліміздің IT-қызметтер экспортынан түскен табысы осы қызметтердің импортына жұмсалған шығыннан 2,6 еседен астам жоғары болды. Бұл цифрлық қызметтер саласында сыртқы сауданың оң балансы қалыптасқанын білдіреді.
Тоқаевтың саясаты технологиялық бизнесті қалай қолдайды?
Отандық IT-компанияларды дамыту Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауында белгіленген міндеттерге сәйкес келеді. Құжатта цифрландыру мен жасанды интеллект жаңа экономиканы қалыптастырудың негізгі құралдары ретінде қарастырылған.
Технологияларды еңбек өнімділігін арттыру, шығындарды азайту және қосылған құны жоғары өнім шығару үшін іс жүзінде қолдануға басымдық беріліп отыр.
Бұл тәсіл технологиялық компанияларға өнеркәсіптік кәсіпорындармен, энергетика саласымен, логистика және ауыл шаруашылығы секторларымен ынтымақтастық орнатуға мүмкіндік береді. Ел ішіндегі цифрлық шешімдерге сұраныс әзірлеушілерге кейін шетелдік нарықтарда да қажет болатын өнімдер жасауға көмектеседі.
Ғылым мен білім – жаңа технологиялық компаниялардың негізі
Стартаптарды дамыту ғылыми зерттеулерге, мамандар даярлауға және отандық технологиялар жасауға инвестиция салуды талап етеді. Соңғы жылдары Қазақстан ғылыми әзірлемелерді қаржыландыру көлемін едәуір арттырды.
Зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалған ішкі шығын 2018 жылғы 72,2 млрд теңгеден 2025 жылы 261,5 млрд теңгеге дейін өсті. Номиналды мәнде бұл шамамен 3,6 есеге артқан.
Сонымен қатар Қазақстан жасанды интеллект саласындағы мамандандырылған білім беруді дамытуда. Елімізде ғылыми зерттеулер мен жаңа технологияларды тәжірибеде қолдануға бағытталған Qazaq AI Research University жұмысын бастады.
Алғашқы кезеңде университет бакалавриат пен магистратура бағдарламаларына 528 студент қабылдады. Білім беру бағыттарының қатарында машиналық оқыту, өнеркәсіптік жасанды интеллект, интеллектуалды жүйелер, инженерия және жасанды интеллект қауіпсіздігі бар.
Ғылыми әлеуетті дамыту мен білікті мамандар даярлау отандық компанияларға өз технологиялық өнімдерін жасауға көмектесуі тиіс. Ол үшін академиялық зерттеулерді бизнес қажеттіліктерімен байланыстырып, ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру маңызды.
Қазақстанды қандай мүмкіндіктер күтіп тұр?
Қазақстандық стартаптарға деген халықаралық қызығушылық елдің технологиялық экожүйесін дамытуға қосымша мүмкіндіктер ашып отыр. Ірі инвесторлармен ынтымақтастық компанияларға капитал тартуға, командаларын кеңейтуге және жаңа нарықтарға шығуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар саланың одан әрі дамуы отандық әзірлеушілердің бәсекеге қабілетті өнім жасауына, зияткерлік меншік құқықтарын сақтап қалуына және тұрақты экспорттық табыс қалыптастыруына байланысты болады.
Global Banking & Finance Review басылымының материалында атап өтілгендей, Қазақстанның жасанды интеллект саласындағы жаһандық индустриядағы үлесін арттыруға әлеуеті бар. Ал ұзақ мерзімді нәтижеге қол жеткізу өз технологияларын дамытуға, білікті мамандар даярлауға және цифрлық компаниялардың ұлттық экономикаға қосатын үлесіне байланысты.
