Соңғы жылдары Қазақстанда мемлекеттік қызметтерді цифрландыру қарқынды жүріп жатыр. Бұл өзгерістер әлеуметтік қолдау жүйесін де айналып өтпеді. Бүгінде бала тууға байланысты жәрдемақыдан бастап, көпбалалы отбасыларға арналған төлемдер мен мүгедектігі бар азаматтарға көрсетілетін қызметтердің басым бөлігі электронды форматқа көшірілген. Цифрландыру азаматтардың уақытын үнемдеп, құжат жинау машақатын азайтуды көздейді. Алайда жаңа жүйе әлеуметтік төлем алуды шынымен жеңілдетті ме?
Бұрын әлеуметтік төлем рәсімдеу үшін азаматтар бірнеше мекемеге барып, түрлі анықтама жинауға мәжбүр болатын. Құжаттарды қабылдау мерзімі де ұзаққа созылатын жағдайлар кездесетін. Қазір бұл қызметтердің едәуір бөлігі eGov порталы мен мобильді қосымшалар арқылы көрсетіледі. Кейбір төлемдер проактивті форматта тағайындалады. Яғни азамат өтініш бермей-ақ, мемлекет қажетті ақпаратты деректер базасынан алып, қызмет ұсынуға мүмкіндік алады.
Мәселен, сәби дүниеге келгеннен кейін ата-аналарға телефон арқылы хабарлама келіп, жәрдемақы рәсімдеу процесі қашықтан жүргізіледі. Бұрын бірнеше мекемеге баруды қажет ететін қызмет бүгінде бірнеше минут ішінде орындалады. Сол сияқты мүгедектікті белгілеу, әлеуметтік төлемдер тағайындау және техникалық оңалту құралдарын алу бағытында да электронды қызметтердің үлесі артып келеді.
Цифрландырудың басты артықшылықтарының бірі – ашықтық. Азаматтар өтініштің қай кезеңде тұрғанын онлайн бақылай алады. Бұл адам факторын азайтып, жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге ықпал етеді. Сонымен қатар мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасу жүйесінің дамуы нәтижесінде бұрын талап етілетін көптеген анықтамалар автоматты түрде тексеріледі.
Дегенмен мәселелер де жоқ емес. Сарапшылардың айтуынша, интернетке қолжетімділігі шектеулі ауыл тұрғындары мен цифрлық сауаттылығы төмен азаматтар жаңа жүйеге бейімделуде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда ақпараттық жүйелердің істен шығуы немесе деректер базасындағы сәйкессіздіктер әлеуметтік төлемдерді рәсімдеу мерзіміне әсер етеді.
Тағы бір өзекті мәселе – азаматтардың жеке деректерінің қауіпсіздігі. Әлеуметтік қызметтердің цифрлық форматқа көшуі ақпараттық қауіпсіздік талаптарын күшейтуді қажет етеді. Сондықтан мемлекеттік органдар жүйелерді тұрақты түрде жаңартып, киберқауіпсіздік шараларын жетілдіруге назар аударып келеді.
Жалпы алғанда, цифрландыру әлеуметтік қолдау жүйесін анағұрлым ыңғайлы әрі қолжетімді ете түсті деуге болады. Қазір көптеген төлемдер мен қызметтерді үйден шықпай-ақ рәсімдеуге мүмкіндік бар. Алайда бұл бағыттағы жұмыстың толық нәтижелі болуы үшін цифрлық инфрақұрылымды дамыту, халықтың цифрлық сауаттылығын арттыру және жүйелердің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету маңызды.
Мемлекеттік қызметтердің жаңа форматы азаматтардың уақытын үнемдеп қана қоймай, әлеуметтік қолдаудың тиімділігін арттыруға да ықпал етіп отыр. Сондықтан алдағы жылдары бұл бағыттағы цифрлық шешімдердің саны мен сапасы одан әрі арта түспек.
