Жаңалықтар

Шығыс Қазақстандағы моноқалалардың халқы қалай өмір сүріп жатыр

Шығыс Қазақстандағы моноқалалардың халқы қалай өмір сүріп жатыр
Фото: ©El.kz/Артем ЧУРСИНОВ 07.02.2024 19:00 648
2023 жылғы 1 желтоқсандағы Статистика бюросының деректері бойынша саны 727 316 адамды құрайтын Шығыс Қазақстан облысының аумағында 2 моноқала бар -  Алтай және Риддер, деп хабарлайды El.kz ақпарат агенттігі.
 
 
«Экономикалық зерттеулер институтының» мәліметінше, бүкіл Қазақстан бойынша моноқалалардың саны төмендеп жатыр. Риддер қаласының халқы бес жылдық кезеңде 8,8%-ке төмендеді, Алтай қаласында халық саны іс жүзінде өзгеріссіз қалды - осы кезеңде ол небәрі 0,25%-ке артты.
 
"Қазақстанның моноқаласы" деген сөз тіркесін естігенде, көз алдымызға бірден үлкен зауыты бар сұр қаланың суреті елестейді. Риддер жағымды ерекшелік болып табылады, өйткені оның жергілікті табиғаты таңғалдырады. Қалаға кірер алдында да, шырынды жасыл шөптермен, қайың тоғайларымен өрістер ашыла бастайды. Қылқан жапырақты ағаштар мұнда өте көп - қаланың айналасында да, оның орталық көшелерінде де. Периметрі бойынша таулармен қоршалған Риддер – бұл велотуристердің, Ворошилов шыңында таулы жорықтарды және Радон көлінің жанындағы демалыс аймағын білетіндердің сүйікті жері. 
 
Айқын өнеркәсіптік бағыт мырыш, қорғасын, сондай-ақ бағалы металдардың бірегей кен орындарының көптігіне байланысты болды. Қала құраушы кәсіпорын «Казцинк» ЖШС Риддер КБК болып табылады, оған 3 кеніш, қорғасын және мырыш зауыттары, кен байыту фабрикасы және жөндеу-механикалық зауыт кіреді.
 
Риддер металлургиялық кешені жыл сайын 137 мың тонна мырыш өндіреді. 2023 жылдың 9 айында Риддер қаласы кәсіпорындарының өнеркәсіп өнімінің тауарлық шығарылымы 123 319,7 млн. теңгені құрап, 2022 жылдың басынан бері көрсеткішке қарай (152 390,2 млн. теңге) 19,1%-ке немесе 29 070,5 млн. теңгеге қысқарды.
 
Риддер қаласы бойынша 2023 жылғы 1 қазанға 1027 жұмыссыз тіркелген, ал жұмысқа орналасу деңгейі өтініш берушілердің жалпы санынан – 88% құрады. Ал 2022 жылы жалпы жұмыссыздық деңгейі 4,2% құрады. 2023 жылғы қаңтар-маусымда орташа айлық жалақының мөлшері 385 813 теңгені құрады, бұл 2022 жылғы ұқсас кезеңнің мөлшерінен 16,6%-ке жоғары. Риддер қаласының білім беру жүйесі 16 жалпы білім беретін мектеп, 15 мектепке дейінгі балалар мекемесі, 2 колледж, «Олимпиадалық резервтің республикалық мамандандырылған мектеп-интернат-колледжі» РММ, «Даму мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған арнайы түзету мектеп-интернаты» КММ-мен ұсынылған.
 
Аз қамтылғандар ретінде 157 отбасы немесе 478 адам есепте тұр, бұл 36 отбасына және 2022 жылдың сәйкес кезеңіндегі 50 адамға (121 отбасы немесе 428 адам) көп. Кедейлік шегі - 38 338 теңге немесе ең төменгі күнкөріс деңгейінен 70%.
 
Қала дамуының барлық жағымды аспектілері үшін жыл сайын 1,2-1,7% ауқымында аз болса да, санның азаюы мәселесі бар. Риддер - бұл Қазақстанның ең суық қалаларының бірі, онда ЖЭО-ның дұрыс жұмысына ерекше назар аудару керек. Жергілікті тұрғындар коммуналдық инфрақұрылымның күрделі мәселесі туралы айтады: ЖЭО-дағы жүйелі апаттар, электр желілерінің шамадан тыс жүктелуіне байланысты жарықтың жиі сөнуі. Көптеген қала тұрғындары жылдан жылға өзгермейтін жағдай тұрғылықты жерін өзгертуге мәжбүр етеді.
 
Шығыс Қазақстанның екінші моноқаласы - бұл Алтай, ол құрамында қорғасын, мырыш, мыс, алтын, күміс және басқа да құнды компоненттері бар полиметалл кендерінің кен орнына бай кеніштің жанында негізі қаланған. Сонымен қатар, аудан табиғи құрылыс материалдарына бай: құм-қиыршық тас қоспасы, құрылыс құмдары, кірпіш саздақтар.
 
Қала әдемі пейзаждармен қоршалған - Қазақстандағы ең үлкен Бұқтырма су қоймасының жанында орналасқан. Ол Алтайдың ең биік нүктесі болып табылатын Мұзтау тауынан батысқа қарай 165 км жерде және оған ең жақын қала болып табылады.
 
Қазіргі уақытта қала құраушы кәсіпорын Малеев кеніші мен байыту фабрикасын қамтитын «Қазмырыш» ЖШС «Алтай» тау-кен байыту кешені болып табылады. Кеніш құрамында: мырыш – 7,5%, мыс – 2,3%, қорғасын – 1,3%, алтын – 0,75 г/т, күміс – 75 г/т бар. Фабрикада Малеев кен орнының полиметалл және мыс-мырыш кендері, сондай-ақ мыс қождары мен мырыш өндірісінің клинкері өңделеді. Құрамында мырыш, қорғасын, мыс және алтын бар шикізаттан алынған концентраттар кейін Өскемен металлургия кешеніне түседі.
 
Алтай қаласындағы екінші ірі кәсіпорын – «Бұқтырма цемент компаниясы» ЖШС. Бұл 2024 жылы 60 жылдық мерейтойын атап өтетін Қазақстан Республикасының цемент саласының жетекші кәсіпорны болып табылады. Кәсіпорынның өндірістік қуаты жылына 1,5 миллион тонна цементті құрайды. «Бұқтырма цемент компаниясы» ЖШС өндіретін цемент Қазақстан құрылысшыларына таныс және елдегі ең сапалы цемент деген атаққа ие. Зауытта 500-ге жуық адам жұмыс істейді.
 
Көрсеткіштер статистикасы жалпы Алтай ауданы бойынша жүргізіледі, оған Алтай қаласы, Серебрянск және тағы бірнеше шағын ауылдық елді-мекендер кіреді. Статистика бюросының деректері бойынша аудан бойынша өнеркәсіп өнімін өндіру 2021 жылы 37 741,1 млн. теңгені, 2022 жылы 38 793,8 млн. теңгені құрады. Өсу қарқыны 102,8% құрады. Аудан бойынша орташа айлық атаулы жалақы 2021 жылы 220 616 теңгені, 2022 жылы 286 779 теңгені құрады. Өсу қарқыны 130%. Жұмыспен қамтылған халық саны - 33,5 мың адам. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы ресми жұмыссыздық деңгейі 4,2% деңгейінде. Сол жылы 333 көпбалалы отбасы тіркелді, олардың 54-і аз қамтылған мәртебеге ие.
 
Сыртқы түрі бойынша бұл қалалар қалалық типтегі қалаларға өте ұқсас. Қалада жыл сайын халықтың кетуі байқалады. Бір кездері қалада кинотеатр, тігін фабрикасы жұмыс істеген. Ал қазір олардың жұмысы тоқтап, мәдени өмір мен инфрақұрылымды дамыту онша белсенді емес.
 
Шығыс Қазақстанның моноқалаларының экономикалық әлеуеті жоғары болып табылады. Өлке табиғаты қуантады - таулы жерлер, өрістер мен шабындықтар, радон көлдері, қылқан жапырақты ормандар, және, әрине, жазғы демалыстың сүйікті орны – Бұқтырма су қоймасы. Өңір пайдалы қазбаларға және жоғары технологиялық қуатты өндірістерге бай. 
 
Бөлісу:
Telegram Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға