Қазақстанда көшеге қоқыс тастау немесе қалдықтарды белгіленбеген жерге қалдыру – жай ғана мәдениетсіздік емес, заң бойынша жауапкершілікке әкелетін құқықбұзушылық. Тіпті темекі тұқылын, қағазды, бөтелкені немесе басқа ұсақ қалдықты жерге тастау әкімшілік жауапкершілікке негіз болуы мүмкін.
2026 жылы мұндай құқықбұзушылықтар үшін айыппұл мөлшері де айтарлықтай жоғары. Оның үстіне заңнамада кейбір жағдайларда айыппұлдың орнына қоғамдық жұмыстарға тарту мүмкіндігі қарастырылған.
Көшеге қоқыс тастағаны үшін қанша айыппұл салынады?
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 434-2-бабы ортақ пайдаланылатын орындарды ластағаны үшін жауапкершілікті белгілейді.
Бұл бап ортақ пайдаланылатын орындарды, саябақтарды және скверлерді ластауды, оның ішінде коммуналдық қалдықтарды белгіленбеген орындарға тастауды қамтиды.
2026 жылы мұндай құқықбұзушылық үшін:
10 АЕК мөлшерінде айыппұл немесе 40 сағат қоғамдық жұмыс көзделген.
2026 жылғы 1 АЕК мөлшері 4 325 теңге болғандықтан, 10 АЕК:
43 250 теңгені құрайды.
Яғни көшеде келе жатып қоқысты урнаға емес, жерге тастау азаматтың ондаған мың теңге айыппұл төлеуіне әкелуі мүмкін.
Темекі тұқылын жерге тастаса да айыппұл салына ма?
Иә. Қоқыстың міндетті түрде үлкен пакет немесе тұрмыстық қалдық болуы шарт емес.
Ортақ пайдаланылатын орынды ластауға әкелетін ұсақ қалдықтар да құқықбұзушылық ретінде бағалануы мүмкін. Сондықтан темекі тұқылын, бос бөтелкені, сусын құтысын, қағазды, пакет пен басқа қалдықтарды жерге тастауға болмайды.
Мұндағы негізгі мәселе қалдықтың көлемінде емес, ортақ пайдаланылатын орынның ластануында.
Мысалы, адам саябақта темекі шегіп, тұқылын урнаға емес, жерге тастады делік. Немесе аялдамада сусын ішіп, бос бөтелкесін орындықтың астына қалдырды. Мұндай әрекеттер ұсақ болып көрінгенімен, тиісті жағдайларда ӘҚБтК-нің 434-2-бабы бойынша жауапкершілік мәселесі туындауы мүмкін.
Құқықбұзушылық қайталанса не болады?
Заң қайталанған құқықбұзушылық үшін жауапкершілікті күшейтеді.
Егер ӘҚБтК-нің 434-2-бабының бірінші бөлігінде көзделген әрекет әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайта жасалса, жаза:
20 АЕК айыппұл немесе 80 сағат қоғамдық жұмыс болады.
2026 жылғы АЕК мөлшерімен есептегенде:
20 × 4 325 = 86 500 теңге.
Демек, бір жыл ішінде ортақ пайдаланылатын орынды қайта ластау 86,5 мың теңге айыппұлға немесе 80 сағат қоғамдық жұмысқа әкелуі мүмкін.
Қоғамдық жұмыс деген не?
434-2-баптың маңызды ерекшеліктерінің бірі – заңда айыппұлмен қатар қоғамдық жұмыстар да көзделген.
Әкімшілік қоғамдық жұмыстар қоғамға пайдалы, ақысыз жұмыстарды орындауды білдіреді. Олар, әдетте, адамның тұрғылықты жеріндегі қоғамдық орындарда жергілікті атқарушы органдардың ұйымдастыруымен орындалады.
Сондықтан қоқыс тастаған адамға қолданылатын жауапкершілік тек ақшалай айыппұлмен шектелмейді.
Қоқысты белгіленбеген жерге төгуге бола ма?
Жоқ. Әсіресе тұрмыстық, құрылыс және басқа көлемді қалдықтарды рұқсат етілмеген жерлерге апарып төгу елеулі мәселе болып саналады.
Мысалы:
ауладан шыққан қоқысты бос жерге апарып төгу; құрылыс қалдықтарын жол жиегіне қалдыру; ескі жиһазды рұқсат етілмеген аумаққа шығарып тастау; қалдықтарды контейнерлік алаңнан тыс жерде үйіп қою сияқты әрекеттер заң талаптарын бұзуға әкелуі мүмкін.
Мұндай жағдайда құқықбұзушылықтың нақты мән-жайына қарай ӘҚБтК-нің басқа нормалары да қолданылуы ықтимал.
505-бап бойынша қандай жауапкершілік бар?
Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 505-бабы қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандыру қағидаларын бұзуға, сондай-ақ инфрақұрылым объектілерін бұзуға, жасыл екпелерді жоюға және бүлдіруге қатысты жауапкершілікті белгілейді.
Осы баптың бірінші бөлігі бойынша:
жеке тұлғаға ескерту жасалуы немесе 20 АЕК мөлшерінде айыппұл салынуы мүмкін.
2026 жылы 20 АЕК:
86 500 теңге.
Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – 30 АЕК, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – 40 АЕК, ал ірі кәсіпкерлік субъектілеріне 100 АЕК мөлшеріндегі айыппұл көзделген.
505-бап бойынша құқықбұзушылық қайталанса ше?
Егер 505-баптың бірінші бөлігінде көзделген әрекет әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталанса, жауапкершілік те күшейеді.
Жеке тұлғаға 30 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады.
2026 жылғы көрсеткішпен:
30 × 4 325 = 129 750 теңге.
Яғни абаттандыру қағидаларын қайта бұзу жеке тұлға үшін 130 мың теңгеге жуық айыппұлға әкелуі мүмкін.
434-2-бап пен 505-баптың айырмашылығы қандай?
Бұл екі норманы бір-бірімен шатастырмау керек.
434-2-бап тікелей ортақ пайдаланылатын орындарды, саябақтар мен скверлерді ластауға, оның ішінде коммуналдық қалдықтарды белгіленбеген орындарға тастауға қатысты.
Ал 505-баптың қолданылу аясы кеңірек: ол қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандыру қағидаларын бұзуды, инфрақұрылым объектілерін бұзуды, жасыл екпелерді жою мен бүлдіруді қамтиды.
Сондықтан нақты жағдайда қай бап қолданылатыны әрекеттің сипатына, қалдықтың түріне, оның қайда және қалай тасталғанына және басқа мән-жайларға байланысты анықталады.
Құрылыс қоқысын далаға төккені үшін де жауапкершілік бар ма?
Әрине. Құрылыс немесе жөндеу жұмыстарынан кейін қалған кірпіш, бетон, сылақ, ағаш, есік-терезе бөлшектері мен басқа қалдықтарды кез келген бос жерге апарып тастауға болмайды.
Іс жүзінде мұндай заңсыз қоқыс төгу фактілері бейнебақылау арқылы да анықталып жатыр. Мысалы, Астана әкімдігі құрылыс қалдықтарын белгіленбеген орынға төгу фактілері бойынша құқықбұзушылардың 505 және 434-2-баптар бойынша жауапкершілікке тартылғаны туралы хабарлаған.
Сондықтан «ешкім көрмеді» деген түсінік жауапкершіліктен қорғайды деп ойлау дұрыс емес.
Көлікпен қоқысты арнайы белгіленген жерден тыс жерге шығарып тастаса не болады?
Мұнда жауапкершілік бұдан да елеулі болуы мүмкін.
ӘҚБтК-нің 344-бабында көлік құралдары пайдаланылып, қалдықтарды арнайы белгіленген орындардан тыс жерге шығарып тастауға қатысты жеке норма бар. Мұндай құқықбұзушылық үшін жеке тұлғаларға 100 АЕК, ал кәсіпкерлік субъектілеріне бұдан да жоғары айыппұл көзделген.
2026 жылғы мөлшермен жеке тұлға үшін 100 АЕК:
432 500 теңге.
Сондықтан бір пакет қоқысты көшеде тастау мен жүк көлігіне құрылыс немесе өзге қалдықтарды тиеп, рұқсат етілмеген жерге апарып төгудің құқықтық салдары бірдей емес.
Қоқыс үшін айыппұл мөлшері 2026 жылы қанша?
2026 жылғы 1 АЕК – 4 325 теңге.
Осы көрсеткішті негізге алғанда негізгі сомалар былай есептеледі:
- 10 АЕК – 43 250 теңге;
- 20 АЕК – 86 500 теңге;
- 30 АЕК – 129 750 теңге;
- 100 АЕК – 432 500 теңге.
Дегенмен нақты жаза құқықбұзушылықтың қалай сараланғанына және ӘҚБтК-нің қай нормасы қолданылғанына байланысты болады.
Қоқыс тастаған адам қалай анықталуы мүмкін?
Қазіргі уақытта құқықбұзушылық тек полиция қызметкерінің тікелей көруі арқылы ғана анықталмайды.
Қоғамдық орындардағы және көшелердегі бейнебақылау жүйелері, фото және бейнематериалдар, куәлардың мәліметтері және басқа заңды түрде алынған дәлелдемелер әкімшілік іс жүргізу барысында пайдаланылуы мүмкін.
Мәселен, Астанада құрылыс қалдықтарын заңсыз төгу фактілері Sergek камералары арқылы анықталған жағдайлар болған.
Бұл көшеге немесе жол жиегіне қоқыс тастап, кейін жауапкершіліктен оңай құтылуға болады деген түсініктің қате екенін көрсетеді.
Қоқысты қайда тастау керек?
Ұсақ тұрмыстық қоқысты оған арналған урналар мен контейнерлерге салу қажет.
Ал ірі көлемді, құрылыс және өзге арнайы қалдықтарды шығару кезінде жергілікті талаптарды сақтау маңызды. Қалалар мен елді мекендердің абаттандыру қағидалары тиісті аумақта тазалықты сақтау және қалдықтарды орналастыру тәртібіне қатысты талаптарды белгілейді.
Сондықтан пәтер жөндегеннен кейін бірнеше қап құрылыс қалдығы шықса, оны түнде контейнер маңына немесе қаланың шетіне апарып төгу орнына, қалдықтың осы түрін заңды түрде қабылдайтын немесе тасымалдайтын қызметті пайдалану қажет.
«Бір ғана бөтелке тастадым» деген уәж жауапкершіліктен босата ма?
Қалдықтың аз болуы әрекетті автоматты түрде заңды етпейді.
ӘҚБтК-нің 434-2-бабында ортақ пайдаланылатын орынды ластау туралы сөз болып отыр. Сондықтан әрекет құқықбұзушылық құрамына сәйкес келсе, тасталған заттың шағын болуының өзі жауапкершілікті жоққа шығармайды.
Бұл тұрғыда заңның мақсаты тек ірі заңсыз қоқыс үйінділерімен күресу емес, ортақ пайдаланылатын орындардың тазалығын сақтау болып табылады.
Қазақстанда қоқысты көшеге немесе белгіленбеген жерге тастау – әкімшілік жауапкершілікке әкелетін әрекет.
2026 жылғы қолданыстағы нормалар бойынша ортақ пайдаланылатын орындарды ластағаны үшін ӘҚБтК-нің 434-2-бабы негізінде 10 АЕК, яғни 43 250 теңге айыппұл немесе 40 сағат қоғамдық жұмыс көзделген. Бір жыл ішінде құқықбұзушылық қайталанса, жаза 20 АЕК – 86 500 теңгеге немесе 80 сағат қоғамдық жұмысқа дейін күшейеді.
Ал қалалар мен елді мекендерді абаттандыру қағидаларын бұзған жағдайда 505-бап бойынша жеке тұлғаға ескерту немесе 20 АЕК – 86 500 теңге айыппұл қолданылуы мүмкін. Бір жыл ішінде қайталанса, жеке тұлға үшін айыппұл 30 АЕК – 129 750 теңге болады.
Көлікпен қалдықтарды арнайы белгіленген орыннан тыс жерге шығарып тастау сияқты жекелеген жағдайларда жауапкершілік одан да жоғары болуы мүмкін.
Сондықтан тазалық сақтау – тек әдеп пен экологиялық мәдениет мәселесі емес. Қоқысты тиісті орынға тастау азаматты елеулі айыппұлдан да қорғайды.
