Соңғы жылдары қазақстандықтар арасында алыс бағыттарға, әсіресе АҚШ пен Жапонияға тікелей ұшу мәселесі жиі талқыланып келеді. Нью-Йорк пен Токио сияқты ірі мегаполистерге тікелей рейстер ашу — тек туризм емес, бизнес, білім және транзиттік әлеует үшін де стратегиялық маңызы бар қадам. Алайда бұл бағыттардың іске қосылуы бірнеше рет кейінге шегеріліп отыр. Неге?
Негізгі себеп — ұшақтардың кешігуі
Қазақстан билігінің мәліметінше, басты кедергі — жаңа буындағы алыс қашықтыққа арналған ұшақтардың уақытында жеткізілмеуі. Әңгіме Boeing 787 Dreamliner туралы болып отыр.
Бұл ұшақтардың ерекшелігі:
- 12–15 мың км-ге дейін тоқтаусыз ұша алады
- Отын үнемдейді
- Ұзақ рейстерге жолаушыларға қолайлы
Қазақстан үшін дәл осындай ұшақтар қажет, өйткені:
- Алматы/Астана – Токио бағыты шамамен 6–7 мың км
- Қазақстан – Нью-Йорк бағыты 10 мың км-ден асады
Қазіргі қолданыстағы ұшақтардың бәрі мұндай қашықтыққа тиімді емес.
Неліктен жеткізу мерзімі созылып жатыр?
Ұшақтарды жеткізетін Boeing компаниясы соңғы жылдары өндірістік қиындықтарға тап болды. Соның салдарынан:
- Жеткізу мерзімдері бірнеше рет кейінге қалдырылды
- Келісімшарттағы міндеттемелер уақытында орындалмай жатыр
- Әлем бойынша көптеген әуе компаниялары кезекте тұр
Қазақстан тарапы төлемдер мен өз міндеттерін орындағанымен, нақты жеткізу уақыты өндірушіге тәуелді.
Токио бағыты: келісім бар, ұшақ жоқ
Вице-министрдің айтуынша, Токио бағыты бойынша алдын ала келісім жасалған. Яғни:
- Маршрут дайын
- Құжаттар реттелген
- Ұшу тәжірибесі бар
Мәселе тек ұшақта. Ұшақ келген бойда рейс іске қосылады деп жоспарланып отыр.
Алдын ала болжам:
- Іске қосылу мерзімі — 2026 жылдың күзі
- Ұшатын қала — әзірге нақты белгісіз (Астана немесе Алматы)
Нью-Йорк бағыты: ұзақ күткен жоба
Нью-Йорк бағыты — Қазақстан авиациясындағы ең күрделі жобалардың бірі.
Бұл бағыттың ерекшелігі:
- Ұшу ұзақтығы — шамамен 12–14 сағат
- Қосымша техникалық және қауіпсіздік талаптары бар
- АҚШ-пен авиациялық келісімдер қажет
Бүгінде:
- Барлық құжаттар дайын
- Үкімет деңгейінде тапсырма берілген
- Бірақ ұшақсыз рейс ашу мүмкін емес
Егер Dreamliner уақытында жеткізілсе, рейс 2026 жылдың соңына дейін іске қосылуы мүмкін.
Қай әуе компаниясы ұшады?
Бұл бағыттарды іске қосуы ықтимал негізгі тасымалдаушы — Air Astana.
Компанияның артықшылықтары:
- Халықаралық тәжірибесі бар
- Ұзақ бағыттарда ұшу тәжірибесі қалыптасқан
- Флотты жаңарту жоспары бар
Бұл рейстер не үшін маңызды?
Тікелей рейстердің ашылуы бірнеше бағытта әсер етеді:
1. Туризм
- Жапония мен АҚШ-қа сапар жеңілдейді
- Қазақстанға келетін туристер саны артады
2. Бизнес
- Іскерлік байланыстар күшейеді
- Инвестициялық тартымдылық өседі
3. Транзиттік әлеует
Қазақстан Еуразияның ортасында орналасқан. Тікелей рейстер:
- Азия мен Солтүстік Американы байланыстыратын хабқа айналуға мүмкіндік береді
Неге дәл қазір бұл мәселе өзекті?
Пандемиядан кейін әлемдік авиация қайта жанданды. Бірақ сонымен қатар:
- Ұшақ тапшылығы байқалады
- Өндіріс баяу жүріп жатыр
- Сұраныс күрт артқан
Сондықтан Қазақстан ғана емес, көптеген елдер жаңа рейстерді ашуда осындай қиындықтарға тап болып отыр.
Қазақстаннан Токио мен Нью-Йорк қалаларына тікелей рейстер ашу — уақыт мәселесі. Негізгі кедергі — инфрақұрылым немесе сұраныс емес, ұшақтардың кешігуі.
Ұшақтар жеткізілген сәтте:
- Токио бағыты бірінші болып іске қосылуы ықтимал
- Нью-Йорк рейсі де көп ұзамай ашылуы мүмкін
Яғни, мәселе жоспардың жоқтығында емес, техникалық мүмкіндіктің уақытында келмеуінде.
