Соңғы жылдары әскери технология қарқынды дамып, ұрыс жүргізу тәсілдерін түбегейлі өзгертуде. Әсіресе пилотсыз жүйелер – яғни дрондар – қазіргі заманғы армиялардың ажырамас бөлігіне айналды. Көпшілік әлі күнге дейін дрон дегенде тек әуеде ұшатын аппараттарды елестетеді. Алайда бүгінгі күні жер үстінде қозғалатын, күрделі тапсырмаларды орындай алатын жаңа буын дрондары да пайда болды.
Осындай технологиялардың бірі – жер үсті пилотсыз техникасы. Өнеркәсіп өкілі Айбек Барыс әлеуметтік желілерде тараған видеода дәл осындай құрылғылардың мүмкіндіктерін көрсетті. Бұл техника Қазақстанда әскери-инновациялық бағыттың дамып келе жатқанын аңғартады.
Жер үсті дрондары дегеніміз не?
Жер үсті дрондары (UGV – Unmanned Ground Vehicle) – адам қатысуынсыз басқарылатын, қашықтан немесе автоматты режимде жұмыс істейтін роботталған техника. Олар әртүрлі міндеттерді орындауға арналған: барлау жүргізу, жүк тасымалдау, жараланғандарды эвакуациялау, сондай-ақ ұрыс жағдайында қолдау көрсету.
Барыс көрсеткен нұсқадағы дронның басты ерекшелігі – оның қарумен жабдықталуы. Бейнежазбада құрылғы пулеметке ұқсас қару түрін алып жүргені байқалады. Бұл оның тек көмекші құрал емес, толыққанды жауынгерлік платформа екенін білдіреді.
Қалай жұмыс істейді?
Жер үсті дрондары бірнеше негізгі компоненттен тұрады:
- Басқару жүйесі – оператор құрылғыны қашықтан басқарады немесе алдын ала берілген бағдарлама арқылы әрекет етеді
- Көру және сенсорлар жүйесі – камералар, тепловизорлар, қозғалыс датчиктері арқылы айналаны бақылайды
- Қозғалыс механизмі – дөңгелекті немесе шынжыр табанды база, күрделі жер бедерінде жүруге мүмкіндік береді
- Қару-жарақ немесе жүк модулі – тапсырмаға байланысты әртүрлі жабдық орнатылады
Мұндай құрылғылар әскерилер үшін аса қауіпті аймақтарға адам жібермей-ақ операция жүргізуге мүмкіндік береді.
Әскери артықшылықтары
Жер үсті дрондарының негізгі артықшылықтары мыналар:
1. Қауіпсіздік
Ең маңыздысы – адам өмірін сақтау. Дрондар қауіпті аймақтарға бірінші болып кіріп, жағдайды барлай алады.
2. Дәлдік пен тиімділік
Қашықтан басқарылатын қару жүйелері арқылы нысананы дәл көздеуге мүмкіндік бар.
3. Үздіксіз жұмыс
Дрондар шаршамайды, эмоцияға берілмейді, ұзақ уақыт бойы тапсырманы орындай алады.
4. Көпфункциялылық
Бір платформаға әртүрлі модуль орнату арқылы оны барлау, шабуыл немесе логистика үшін қолдануға болады.
Қауіптері мен сын-қатерлері
Дегенмен, бұл технологияның кері тұстары да жоқ емес:
- Киберқауіпсіздік мәселелері – дрондарды бұзып алу немесе басқаруды қолға түсіру қаупі бар
- Этикалық сұрақтар – роботтардың қарумен жабдықталуы халықаралық деңгейде қызу талқыланып келеді
- Құны мен қызмет көрсетуі – жоғары технологиялық жүйелер қымбат әрі күрделі
Қазақстан үшін маңызы
Қазақстан үшін мұндай технологиялардың дамуы бірнеше бағытта маңызды:
- Қорғаныс қабілетін күшейту
- Отандық әскери-өнеркәсіп кешенін дамыту
- Инженерлік және IT салаларындағы мамандарға сұранысты арттыру
Айбек Барыс көрсеткен жоба – елдегі технологиялық әлеуеттің бар екенін дәлелдейді. Егер бұл бағыт жүйелі түрде қолдау тапса, Қазақстан өңірдегі әскери инновация орталықтарының біріне айналуы мүмкін.
Болашақ қандай болады?
Сарапшылардың пікірінше, алдағы жылдары дрондар тек қосымша құрал емес, армияның негізгі элементтерінің біріне айналады. Жасанды интеллекттің дамуы олардың автономды жұмыс істеу деңгейін арттырады.
Болашақта жер үсті дрондары бір-бірімен байланысып, топтық операциялар жүргізуі де мүмкін. Бұл – соғыс жүргізу тәсілдерін түбегейлі өзгертетін фактор.
Жер үсті дрондары – әскери технологиядағы жаңа кезеңнің көрінісі. Олар қауіпсіздікті арттырып, операциялардың тиімділігін күшейтеді. Сонымен қатар, бұл бағыт жаңа мүмкіндіктермен қатар жаңа жауапкершілік жүктейді.
Қазақстанда мұндай жобалардың пайда болуы – елдің технологиялық дамуға бет алғанының айқын белгісі. Ендігі міндет – осы әлеуетті дұрыс бағытта дамытып, қауіпсіз әрі тиімді пайдалануды қамтамасыз ету.
