Қазақстанда ұшқышсыз ұшу аппараттарын реттеу жүйесін жетілдіру жоспарланып отыр. Жаңа бастамалар аясында дрон иелерінің жауапкершілігін сақтандыру, операторларға сертификат беру және ұшқышсыз жүйелерді бақылау функцияларын Ішкі істер министрлігіне беру мәселелері қарастырылып отыр.
Үкіметтің 2026 жылғы 13 қазандағы № 898 қаулысымен Қазақстанда 2026-2029 жылдарға арналған ұшқышсыз жүйелерді дамыту жөніндегі кешенді жоспар бекітілді. Құжат саладағы реттеуді жүйелеуге, әкімшілік кедергілерді азайтуға және жаңа технологияларды дамыту мен қоғамдық қауіпсіздік арасындағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Бұған дейін Премьер-министр Олжас Бектенов Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне ұшқышсыз жүйелер нарығының әртүрлі сегменттерін біріктіріп, елдегі дрон индустриясының дамуына жүйелі серпін беруді тапсырған болатын.
Дрон иелеріне қандай талаптар енгізілуі мүмкін?
Министрліктің мәліметінше, ұшқышсыз аппараттарды пайдалану ауқымының кеңеюіне байланысты оларды басқару мен бақылаудың құқықтық тетіктерін жетілдіру қажет.
Осыған орай нормативтік-құқықтық базаны қайта қарау аясында ұшқышсыз жүйелерді пайдалану мен олардың айналымын бақылау және қадағалау жөніндегі мемлекеттік функциялардың бір бөлігін Ішкі істер министрлігінің қарамағына беру көзделіп отыр. Сонымен қатар бірнеше бастама пысықталуда:
- дрон иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыруды енгізу;
- ұшқышсыз аппараттардың байланыс арналарына қойылатын киберқауіпсіздік талаптарын белгілеу;
- операторларға сертификат беруді жолға қою;
- тиісті сертификаттарды мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы беру мүмкіндігін қарастыру.
Бұл ұсыныстардың нақты іске асу тәртібі мен мерзімдері қосымша нормативтік құжаттар арқылы айқындалуы мүмкін. Сондықтан аталған талаптарды қазірдің өзінде барлық дрон иесіне міндетті түрде енгізілген ережелер ретінде қабылдауға болмайды.
Дрондарды басқарудың бірыңғай цифрлық платформасы құрылады
Кешенді жоспардың негізгі бағыттарының бірі — ұшқышсыз авиациялық жүйелерді басқарудың бірыңғай цифрлық платформасын және UTM жүйелерін енгізу.
UTM – ұшқышсыз аппараттардың қозғалысын автоматтандырылған түрде басқаруға арналған жүйе. Мұндай технологиялар дрондардың ұшуын үйлестіруге, олардың қозғалысын бақылауға және әуе кеңістігін қауіпсіз пайдалануға көмектеседі.
Бұдан бөлек, Қазақстанда ұшқышсыз жүйелер өндірісін жергіліктендіру жоспарланып отыр. Бұл маңызды аппараттық компоненттерді шығаруды, сондай-ақ отандық қорғалған бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеуді қамтиды.
Жоспар бойынша, 2029 жылға дейін кемінде екі заманауи ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық орталық (R&D), сондай-ақ бейінді зертханалар құрылады. Олар университеттермен және халықаралық технологиялық компаниялармен серіктестікте жұмыс істеуі мүмкін.
Мың маман даярлау көзделген
Ұшқышсыз технологияларды дамыту үшін білікті кадрлар қажет. Осыған байланысты 2029 жылға дейін кемінде 1 мың маман даярлау жоспарланған.
Олардың қатарында дрон операторлары, инженер-конструкторлар, ендірілген бағдарламалық қамтамасыз ету мен жасанды интеллект әзірлеушілері, киберқауіпсіздік мамандары және техникалық қызмет көрсету саласының қызметкерлері бар.
Сонымен бірге экономиканың әртүрлі салаларында автономды жүйелерді қолданудың типтік сценарийлерін әзірлеу және енгізу көзделіп отыр.
Бұл шаралар дрон технологияларын тек әуесқойлық мақсатта пайдаланылатын құрылғылар деңгейінде қалдырмай, оларды өндіріс пен қызмет көрсету салаларына кеңінен енгізуге бағытталған.
Дрондар экономикада қалай қолданылады?
Министрлік ұшқышсыз жүйелерді нақты өндірістік процестерге енгізу мүмкіндіктерін талдауды жоспарлап отыр. Зерттеу бірнеше негізгі саланы қамтиды:
- Ауыл шаруашылығы: егістік алқаптарын бақылау, егін жағдайын бағалау және ауыл шаруашылығы жұмыстарына мониторинг жүргізу.
- Энергетика: электр желілері мен энергетикалық нысандардың жағдайын тексеру.
- Тау-кен және металлургия: өндірістік аумақтарды бақылау және инфрақұрылымның жай-күйін бағалау.
- Логистика: жүктерді жеткізу мен қойма процестерін оңтайландыру мүмкіндіктерін қарастыру.
- Коммуналдық шаруашылық: қалалық инфрақұрылым мен инженерлік желілерді бақылау.
- Төтенше жағдайлар мен экология: қауіпті аумақтарды қадағалау, табиғи апаттардың салдарын бағалау және қоршаған ортаның жай-күйін бақылау.
Бұған қоса, вертипорттар, дрон-порттар және автоматты зарядтау станциялары желісін дамыту мәселесі қарастырылуда. Салаға қажетті радиожиіліктер мен спутниктік байланыс арналары да реттелмек.
Отандық әзірлеушілерге қолдау көрсетіледі
Министрлік экспорттық әлеуеті бар дайын жобалары мен технологиялық әзірлемелері бар отандық кәсіпкерлерді, инженерлерді, әзірлеушілер мен өнертапқыштарды өз бастамаларын ұсынуға шақырды.
Сондай-ақ бизнес өкілдері, салалық қауымдастықтар және азаматтық қоғам өкілдері бекітілген кешенді жоспарды іске асыруға қатысты ұсыныстарын жолдай алады.
Ведомствоның мәлімдеуінше, басты мақсат – ұшқышсыз жүйелерді дамыту арқылы елдің технологиялық мүмкіндіктерін кеңейтіп, экономиканың әртүрлі салаларында нақты нәтиже алу.
Осылайша, Қазақстанда дрон индустриясын дамыту өндірісті жергіліктендірумен, мамандар даярлаумен және цифрлық инфрақұрылым құрумен қатар, ұшқышсыз аппараттарды пайдалану қауіпсіздігіне қатысты ережелерді де жетілдіруді көздейді. Ал дрон иелеріне арналған ықтимал жаңа талаптардың нақты мазмұны оларды заңнамалық тұрғыдан бекіту мен іске асыру тәртібіне байланысты болады.
