Қазақстанда шағын және орта бизнес (ШОБ) экономиканың маңызды секторларының бірі болып отыр. Соңғы жеті жылда бұл салада жұмыспен қамтылғандар саны 36,7%-ға артып, бүгінде 4,5 миллионнан асты. Сонымен қатар кәсіпкерлерді мемлекеттік қолдау тетіктері кеңейіп, бизнесті дамытуға бағытталған жаңа бағдарламалар іске қосылды.
ШОБ елдегі жұмыспен қамтудың 48,6%-ын қамтамасыз етеді
Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, бүгінде Қазақстандағы шағын және орта кәсіпкерлік саласында 4 527 381 адам еңбек етеді. Бұл — елдегі жұмыспен қамтылған халықтың 48,6%-ы. Салыстырмалы түрде алғанда, 2018 жылы осы секторда шамамен 3,3 миллион адам жұмыс істеген.
Соңғы жеті жылда жұмыс істеп тұрған ШОБ субъектілерінің саны да айтарлықтай өсіп, 63,5%-ға артты. Нәтижесінде олардың саны 2,2 миллионға жетті.
Сектордың экономикалық көрсеткіштері де өскен. 2025 жылдың қорытындысы бойынша шағын және орта бизнестің өнім шығару көлемі 3,2 есе артып, 104,8 триллион теңгені құрады.
Кәсіпорындар саны бойынша сауда саласы көш бастап тұр. Оның үлесіне барлық бизнес субъектілерінің 35%-ы тиесілі. Ал жаңа жұмыс орындарын ашу әлеуеті өңдеу өнеркәсібі, құрылыс және ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу салаларында жоғары.
Кәсіпкерлік саласында әйелдердің де үлесі елеулі. Қазіргі уақытта олар барлық ШОБ субъектілерінің 48,1%-ын басқарады. Оның ішінде жеке кәсіпкерлер арасындағы әйелдердің үлесі 52,6%, ал заңды тұлғалар арасында 28,1%-ды құрайды.
Бизнесті қолдауға 10,2 триллион теңге бағытталды
Шағын және орта бизнесті дамытуда мемлекеттік қолдау құралдары маңызды рөл атқарады. 2019–2026 жылдар аралығында «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының жеңілдетілген кредиттеу, субсидиялау және кепілдік беру тетіктері арқылы 176 716 бизнес-жоба қолдау алған. Осы жобаларға берілген кредиттердің жалпы көлемі 10,2 триллион теңгені құрады.
Кәсіпкерлерді қаржыландыру мүмкіндіктерін кеңейту мақсатында жаңа бағдарламалар мен кепілдік құралдары да енгізілуде. Олардың қатарында «Өрлеу» жеңілдетілген қаржыландыру бағдарламасы мен шағын қалалар және ауылдардағы бизнесті дамытуға бағытталған «Іскер аймақ» бағдарламасы бар.
«Өрлеу» және «Іскер аймақ»: кәсіпкерлерге арналған жаңа мүмкіндіктер
2025 жылғы маусымда іске қосылған «Өрлеу» бағдарламасы басым салалардағы кәсіпкерлерге жеңілдетілген қаржыландыру ұсынуға бағытталған. Бағдарлама аясында өңдеу өнеркәсібі, ақпараттық технологиялар, туризм, креативті индустрия және логистика салаларындағы жобаларға жылдық мөлшерлемесі 12,6%-дан аспайтын, 7 миллиард теңгеге дейін қаржыландыру қарастырылған.
Бағдарламадағы қаржыландырудың жалпы көлемінде банк капиталының үлесі жартысынан асады.
Ал 2025 жылғы желтоқсанда ауылдар мен шағын қалалардағы микро және шағын бизнесті қолдауға арналған «Іскер аймақ» бағдарламасы іске қосылды. Оның мақсаты — өңірлердегі кәсіпкерлік бастамаларды ынталандыру және жергілікті өндірісті дамыту.
Жоспар бойынша, 2029 жылға дейін бағдарлама аясында жалпы сомасы 1,2 триллион теңге болатын 15 мыңға жуық бизнес-жобаға қолдау көрсетіледі. Басым бағыттардың қатарында ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, азық-түлік, жиһаз және құрылыс материалдарын өндіру, сондай-ақ қолөнер саласы бар.
Бұдан бөлек, 2025 жылғы сәуірден бастап «Даму» қорының базасында шағын және орта бизнес пен ірі инвестициялық жобаларды қолдауға арналған екі кепілдік қоры жұмыс істейді.
ШОБ-ты дамытудың негізгі бағыттары
Шағын және орта бизнестің өсуі жұмыспен қамту көрсеткіштеріне ғана емес, өндіріс көлемі мен өңірлік экономиканың дамуына да әсер етеді. Сауда саласы кәсіпорындар саны бойынша алда болғанымен, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс және ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу жаңа жұмыс орындарын құрудың маңызды бағыттары ретінде қарастырылады.
Мемлекеттік қолдау бағдарламалары кәсіпкерлердің қаржыландыруға қолжетімділігін арттыруға, жаңа жобаларды іске қосуға және ауылдар мен шағын қалалардағы бизнестің дамуына жағдай жасауға бағытталған.
Осылайша, соңғы жеті жылдағы көрсеткіштер Қазақстандағы шағын және орта кәсіпкерлік секторының кеңейгенін көрсетеді. Алдағы кезеңде «Өрлеу» және «Іскер аймақ» бағдарламаларының жүзеге асуы кәсіпкерлікті қаржыландыруға, өңірлердегі өндірісті дамытуға және жаңа жұмыс орындарын ашуға бағытталмақ.
