Қазақстанда балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытында жаңа технологиялық шешімдер енгізіле бастады. Енді мектептердегі буллинг пен агрессия белгілерін анықтауға жасанды интеллект көмектеспек. Билік өкілдерінің айтуынша, бұл бастама балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алуға және қауіп-қатерге жедел әрекет етуге мүмкіндік береді.
Буллинг мәселесі қаншалықты өзекті?
Соңғы жылдары мектептердегі буллинг қоғамның басты мәселелерінің біріне айналды. Балалар арасындағы психологиялық қысым, қорқыту, кемсіту және физикалық күш көрсету жағдайлары жиілеп, қоғамда үлкен алаңдаушылық туғызды.
ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу органдарының порталында тіркелген мәліметтерге сәйкес, бүгінде буллинг фактілері бойынша 167 әкімшілік іс қозғалып, 103 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Бұл көрсеткіш ресми тіркелген жағдайлар ғана екенін ескерсек, мәселенің ауқымы бұдан әлдеқайда кең болуы мүмкін.
Сарапшылардың пікірінше, буллингтің көптеген жағдайлары жария болмайды. Балалардың қорқуы, ата-аналардың мәселені сыртқа шығармауға тырысуы немесе мектеп әкімшілігінің беделге нұқсан келеді деген алаңдаушылығы нақты статистиканың төмен көрінуіне әсер етеді.
Жасанды интеллект қалай жұмыс істейді?
Қазіргі таңда Астана қаласы мен Солтүстік Қазақстан облысындағы білім беру ұйымдарында пилоттық режимде интеллектуалды бейнебақылау жүйесі іске қосылған. Жүйе балалардың көп шоғырлануын, агрессивті әрекеттерін және күмәнді мінез-құлық үлгілерін автоматты түрде анықтай алады.
Жасанды интеллект камералардан түсетін бейнені талдап, қауіп белгілерін байқаған жағдайда мектеп әкімшілігіне автоматты түрде хабарлама жібереді. Осылайша жауапты тұлғалар оқиғаға дер кезінде араласып, оның салдарын азайтуға мүмкіндік алады.
Мамандардың айтуынша, мұндай жүйелер әлемнің бірқатар елдерінде қоғамдық орындар мен білім беру мекемелерінде қолданылып келеді. Алайда олардың тиімділігі технологияның дәлдігіне және мектеп әкімшілігінің әрекет ету жылдамдығына тікелей байланысты.
Балалардың қауіпсіздігі – мемлекеттік саясаттың басымдығы
Жоба «Балалар Қазақстаны» 2026–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылуда. Құжат балалардың құқықтарын қорғауды күшейтуді, қауіпсіз білім беру ортасын қалыптастыруды және заманауи цифрлық технологияларды енгізуді көздейді.
Сонымен қатар, еліміздегі барлық мектептер «Қауіпсіздік сабақтарымен» қамтылып, QR-111 жүйесіне қосылған. 2025 жылдың қаңтарынан бастап мектептер мен колледждерде арнайы QR-кодтар орналастырылды. Олар арқылы оқушылар мен ата-аналар 111 байланыс орталығына тікелей жүгіне алады.
Бұл балалардың көмек сұрауын жеңілдетіп, құқық бұзушылықтар мен зорлық-зомбылық жағдайларын ерте анықтауға мүмкіндік береді.
Технология барлық мәселені шеше ала ма?
Жасанды интеллект буллингпен күресте маңызды құрал болғанымен, сарапшылар оны жалғыз шешім ретінде қарастырмауға шақырады. Өйткені буллинг тек физикалық әрекетпен шектелмейді. Психологиялық қысым, әлеуметтік оқшаулау немесе интернеттегі кибербуллинг камераларға түспеуі мүмкін.
Сондықтан мамандар мектеп психологтарының жұмысын күшейту, ата-аналармен жүйелі түсіндіру жұмыстарын жүргізу және оқушылар арасында өзара құрмет мәдениетін қалыптастыру негізгі міндет болып қала беретінін айтады.
Қазақстан мектептеріндегі буллингпен күрес жаңа технологиялық кезеңге аяқ басты. Жасанды интеллект негізіндегі бейнебақылау жүйесі қауіпті жағдайларды ерте анықтап, балалардың қауіпсіздігін арттыруға көмектесуі мүмкін. Дегенмен технология тек көмекші құрал екенін ұмытпау қажет. Нақты нәтиже білім беру ұйымдарының, ата-аналардың, психологтардың және мемлекеттік органдардың бірлескен жұмысына байланысты болмақ.
Балалардың қауіпсіздігі – тек құқық қорғау органдарының немесе мектептердің емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.
