Қазақстанда азаматтардың цифрлық деректерін басқаруға арналған жаңа талаптар бекітілді. Тиісті бұйрыққа Премьер-министрдің орынбасары – жасанды интеллект және цифрлық даму министрі қол қойды. Құжат 2026 жылғы 12 шілдеден бастап күшіне енеді.
Бұл жаңашылдық әрбір қазақстандықтың мемлекеттік қызметтерді пайдалану кезінде қалдыратын цифрлық ізін бақылауға және жеке мәліметтерінің қалай қолданылып жатқанын көруге мүмкіндік береді.
Цифрлық кеңістік дегеніміз не?
Цифрлық кодекстің 77-бабына сәйкес, азаматтың цифрлық кеңістігі – «цифрлық үкімет» порталындағы жеке кабинеттің арнайы бөлімі. Онда азаматтың жеке деректерін пайдалану және мемлекеттік қызметтер алуына қатысты барлық маңызды цифрлық оқиғалар жинақталады.
Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – адамның мемлекетпен электронды форматтағы өзара іс-қимылының бірыңғай орталығы.
Жаңа жүйе қандай мүмкіндіктер береді?
Бекітілген талаптарға сәйкес, азаматтар өздерінің цифрлық кеңістігі арқылы бірнеше маңызды функцияны пайдалана алады.
Біріншіден, жүйеде сақталған ақпараттың бар-жоғын және оның өзектілігін тексеруге болады. Бұл мемлекеттік органдардағы жеке мәліметтердің дұрыстығын бақылауға мүмкіндік береді.
Екіншіден, пайдаланушы алған мемлекеттік қызметтердің толық тарихын көреді. Мысалы, қандай анықтамалар рәсімделгені, қандай өтініштер берілгені және олардың нәтижесі көрсетіледі.
Үшіншіден, маңызды оқиғалар туралы автоматты хабарламалар жіберіледі. Олар:
- push-хабарлама;
- SMS;
- электронды пошта арқылы жеткізіледі.
Мысалы, құжаттың дайын болуы, өтініш мәртебесінің өзгеруі немесе жеке деректерге қатысты маңызды әрекеттер туралы азамат бірден хабардар болады.
Төртіншіден, пайдаланушылар қауіпсіздік және хабарлама параметрлерін өздері басқара алады. Бұл қандай хабарламаларды қабылдау керектігін және қандай байланыс арналарын пайдалануды таңдауға мүмкіндік береді.
Бесіншіден, электрондық цифрлық қолтаңбаның (ЭЦҚ) ашық кілт сертификатын кері қайтарып алу функциясы қолжетімді болады. Бұл ЭЦҚ жоғалған немесе үшінші тұлғалардың қолына түскен жағдайда қауіпсіздікті қамтамасыз етуге көмектеседі.
Неліктен бұл маңызды?
Соңғы жылдары мемлекеттік қызметтердің басым бөлігі онлайн форматқа көшті. Соған байланысты азаматтардың жеке деректерінің қауіпсіздігі мен ашықтығы ерекше маңызға ие болды.
Жаңа талаптар:
- мемлекеттік қызметтерді пайдалануды бақылауды жеңілдетеді;
- жеке мәліметтердің қолданылуы туралы ақпаратты қолжетімді етеді;
- алаяқтық тәуекелдерін төмендетуге көмектеседі;
- азаматтардың цифрлық құқықтарын қорғауды күшейтеді.
Болашақтағы цифрлық мемлекет
Сарапшылардың пікірінше, азаматтың цифрлық кеңістігі – Қазақстандағы проактивті мемлекеттік қызметтердің дамуына жасалған тағы бір қадам. Болашақта мұндай жүйелер азаматқа қажетті қызметтерді алдын ала ұсынып, құжаттарды рәсімдеу процесін барынша автоматтандыруға мүмкіндік береді.
Осылайша, 12 шілдеден бастап қазақстандықтар өздерінің цифрлық деректерін бақылауға арналған жаңа құралдарға ие болып, мемлекетпен өзара байланысын бұрынғыдан да ашық әрі ыңғайлы форматта жүргізе алады.
