Кеңседегі жұмыс, көлікпен ұзақ жүру, үйде теледидар қарау немесе смартфон пайдалану қазіргі адамның өмір салтының ажырамас бөлігіне айналды. Дегенмен соңғы ғылыми зерттеулер ұзақ уақыт қозғалыссыз отырудың денсаулыққа тигізетін зияны бұрын ойлағаннан да күрделі екенін көрсетіп отыр.
Жақында жарияланған халықаралық зерттеу нәтижесіне сәйкес, отырып өткізілген әрбір қосымша сағат қатерлі ісіктен қайтыс болу қаупін орта есеппен 10%-ға арттыруы мүмкін. Мамандардың айтуынша, бұл көрсеткіш қозғалыстың аздығының тек жүрек-қан тамырлары ауруларына ғана емес, онкологиялық дерттердің даму қаупіне де әсер ететінін дәлелдейді.
Ғалымдар нені анықтады?
Зерттеу нәтижелері PLoS Medicine ғылыми журналында жарияланды. Ғалымдар орташа жасы 56-дағы 91 мыңнан астам адамның денсаулығын 12 жыл бойы бақылаған.
Талдау барысында қатысушылардың күнделікті физикалық белсенділігі мен отыру ұзақтығы салыстырылып, оның қатерлі ісікке ықпалы бағаланған.
Нәтижесінде әрбір қосымша бір сағат отыру қатерлі ісіктен қайтыс болу қаупін шамамен 10%-ға арттырған, үздіксіз отырған әрбір сағат ісіктің кез келген түрінің даму қаупін 3%-ға көбейткен, ал семіздік пен 2-типті қант диабетімен байланысты қатерлі ісіктердің даму қаупі 5%-ға жоғарылаған.
Ғалымдардың пікірінше, мәселе тек отыру уақытында емес, адамның ұзақ уақыт бойы мүлде қозғалмай қалуында.
Неліктен ұзақ отыру қауіпті?
Медицинада бұл құбылыс отырықшы өмір салты (sedentary lifestyle) деп аталады. Мұндай жағдайда ағзадағы көптеген физиологиялық процесс баяулайды.
Ұзақ отырған кезде бұлшықеттердің жұмысы азаяды, қан айналымы баяулайды, инсулинге сезімталдық төмендейді, қабыну процестері күшеюі мүмкін және артық салмақ жинау қаупі артады.
Осының бәрі уақыт өте келе қатерлі ісікке әкелетін қауіп факторларын қалыптастырады.
Соңғы жылдары көптеген ғылыми жұмыстар семіздік, инсулинге төзімділік және созылмалы қабынудың бірнеше онкологиялық аурумен байланысты екенін көрсетіп келеді.
Зерттеудің маңызды тұжырымдарының бірі – қауіпті азайту үшін міндетті түрде спортзалға барудың қажеті жоқ. Ғалымдар анықтағандай күніне бір сағат жеңіл қозғалыс (жаяу жүру, үй шаруасы, баяу серуендеу) қауіп деңгейін 12%-ға төмендетеді, 30 минут орташа қарқындағы жаттығу қауіпті 8%-ға азайтады, ал небәрі 5 минут қарқынды жаттығудың өзі қауіпті 22%-ға төмендетуі мүмкін.
Бұл адамның күнделікті қозғалысының өзі денсаулыққа айтарлықтай әсер ететінін көрсетеді.
Кеңсе қызметкерлері тәуекел тобында ма?
Сарапшылардың айтуынша, бүгінгі таңда кеңседе жұмыс істейтін адамдардың көпшілігі күніне 8-10 сағатқа дейін отырып жұмыс істейді. Оған үйге қайту, көлік жүргізу және кешкі уақытта экран алдында отыру қосылғанда қозғалыссыз өткізілетін уақыт одан әрі ұлғаяды.
Дегенмен бұл кеңседе жұмыс істеу міндетті түрде қатерлі ісікке әкеледі дегенді білдірмейді. Мамандар негізгі қауіп ұзақ уақыт бойы үзіліссіз отыру екенін айтады.
Сондықтан халықаралық ұсынымдар әр 30-60 минут сайын орныңыздан тұрып бірнеше минут жүруді, жеңіл созылу жаттығуларын жасауды, баспалдақпен көтерілуді және қысқа серуендеуді ұсынады.
Мұндай қарапайым әрекеттер қан айналымын жақсартып, ағзаға түсетін жүктемені азайтады.
Қатерлі ісіктің алдын алуда өмір салтының рөлі артып келеді
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қатерлі ісік жағдайларының едәуір бөлігінің алдын алуға болатынын бірнеше рет атап өткен. Темекіден бас тарту, дұрыс тамақтану, қалыпты дене салмағын сақтау және тұрақты физикалық белсенділік – онкологиялық аурулардың алдын алудың маңызды факторлары. Жаңа зерттеу осы тізімге тағы бір маңызды қағиданы нақтылай түсті: ұзақ уақыт қозғалыссыз отырмау.
Қазіргі қоғамда экран алдында көп уақыт өткізу қалыпты жағдайға айналғанымен, денсаулық үшін ұзақ отырудың салдары елеулі болуы мүмкін. Ғалымдардың зерттеуі көрсеткендей, күні бойы қозғалыссыз отыру қатерлі ісіктің даму қаупін арттырып қана қоймай, онкологиялық аурулардан болатын өлім қаупіне де әсер етуі ықтимал.
Сарапшылардың пікірінше, мұндай тәуекелді азайту үшін күрделі жаттығулардың қажеті жоқ. Әр сағат сайын бірнеше минут қозғалу, күнделікті серуендеу және белсенді өмір салтын ұстану ұзақ мерзімді перспективада денсаулықты сақтаудың қарапайым әрі тиімді жолдарының бірі болуы мүмкін.
