Соңғы жылдары биотехнология саласында айтарлықтай ілгерілеу байқалып отыр. Соның бірі – OpenAI компаниясы мен Retro Biosciences стартапы бірлесіп ұсынған жаңа технология. Жоба жасушаларды жасарту процесін бұрынғыдан әлдеқайда жылдам әрі тиімді етуге бағытталған, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Әңгіме GPT-4b micro деп аталатын арнайы модель туралы. Оның ерекшелігі – мәтіндерге емес, биологиялық деректерге, яғни ақуыздардың құрылымы мен тізбектеріне негізделіп оқытылғанында.
Технологияның негізінде Yamanaka factors деп аталатын факторлар жатыр. Бұл – жетілген жасушаларды қайтадан діңгекті күйге көшіруге мүмкіндік беретін ақуыздар жиынтығы. Бұған дейін мұндай процесс ұзақ уақытты талап етіп, нәтижелілігі 1 пайыздан да төмен болатын.
Жаңа нейрожелі осы ақуыздардың құрылымын талдап, жүздеген ықтимал өзгеріс ұсынған. Соның нәтижесінде RetroSOX және RetroKLF деп аталатын жаңа нұсқалар жасалды. Әзірлеушілердің айтуынша, олардың тиімділігі табиғи аналогтарымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары.
Жаңашылдықтың басты нәтижесі – жасушаларды сәтті жасарту ықтималдығының 30 пайыздан асуы. Сонымен қатар бұрын шамамен 21 күнге созылатын процесс енді 7 күнге дейін қысқарған. Бұған қоса жасушалардың ДНҚ-ны қалпына келтіру қабілеті де жақсарғаны байқалған.
Мамандар бұл технологияның медицина үшін әлеуеті зор екенін айтады. Атап айтқанда, жүрек аурулары, қант диабеті және түрлі дегенеративті дерттер кезінде тіндерді қалпына келтіру мүмкіндігі артуы мүмкін. Сондай-ақ трансплантацияға қажетті тіндерді өсіру үдерісін жеделдетіп, оның құнын төмендетуге жол ашылады.
Дегенмен әзірге жоба зертханалық кезеңде. Тәжірибелер донорлық жасушаларда жүргізілген. Ал алғашқы клиникалық сынақтарды 2026 жылдың соңында бастау жоспарланып отыр. Бастапқы кезеңде технологияны көздің тор қабығы мен теріге қолдану көзделген. Бұл ықтимал қауіптерді барынша азайтуға мүмкіндік береді.
Айта кету керек, негізгі тәуекелдердің бірі – жасушалардың бақылаусыз бөліну қаупі. Мұндай жағдайда ісік пайда болуы мүмкін. Алайда әзірлеушілер нейрожелі ақуыз комбинацияларын дәл «жасарту» кезеңінде тоқтайтындай етіп таңдағанын алға тартады.
Жобаны қаржыландырушылардың қатарында Sam Altman бар. Мәліметтерге сәйкес, ол бұл бастамаға шамамен 180 миллион доллар инвестиция салған. Ал алдағы сынақтар United States пен Singapore елдеріндегі ғылыми орталықтарда өтеді деп күтілуде.
