Көлік сатып алғанда оның бағасына ғана қарау жеткіліксіз. Автомобильді бірнеше жыл пайдаланған кезде жанармайға немесе электр қуатына, техникалық қызмет көрсетуге, сақтандыруға, салыққа, дөңгелек пен жөндеуге кететін шығын да ескеріледі.
Осы тұрғыдан алғанда, электрлі және бензинмен жүретін көліктің әрқайсысының өз артықшылығы бар. Ал гибрид екі технологияның мүмкіндігін біріктіргенімен, құрылымы күрделірек. Ендеше, қай көлік кімге тиімді екенін қарастырып көрейік.
Бензинді көлік: басты артықшылығы – әмбебаптығы
Бензинмен жүретін автомобильдің ең үлкен артықшылығы – жүргізушіден жаңа әдет қалыптастыруды талап етпейді. Қалада да, трассада да жанармай бекетін табу салыстырмалы түрде оңай. Қазіргі көптеген көліктер бір бакпен шамамен 500-700 шақырым жүре алады. Нақты қашықтық қозғалтқыш көлеміне, жанармай шығынына, жылдамдық пен ауа райына байланысты өзгереді.
Тағы бір артықшылығы – таңдау мүмкіндігі кең. Нарықта әртүрлі баға санатындағы, көлемі мен классы бөлек бензинді көліктер көп. Қолданылған автомобильдердің де таңдауы мол. Бұл сатып алушыға өз бюджетіне сай көлік табуды жеңілдетеді.
Сервис мәселесінде де бензинді көлік әзірге ыңғайлы. Қозғалтқышты жөндеу қымбат болуы мүмкін болғанымен, көптеген қалада оған қажетті қосалқы бөлшек, шығын материалдары және маманданған шеберханалар бар.
Алайда іштен жану қозғалтқышы тұрақты күтімді қажет етеді. Мотор майын, май, ауа және жанармай сүзгілерін, оталдыру шамдарын және техникалық сұйықтықтарды ауыстыру керек. Уақыт өте келе қозғалтқыш, беріліс қорабы, салқындату жүйесі мен шығару жүйесі де жөндеуді қажет етуі мүмкін.
Бензинге жылына қанша ақша кетеді?
Айтылған мысал бойынша, 100 шақырымға 9 литр бензин жұмсайтын кроссовер жылына 20 мың шақырым жүрсе, шамамен 1800 литр жанармай қажет етеді. Литрі 310 теңге болған жағдайда, жылдық шығын 558 мың теңгеге тең. Ал жылдық жүріс 30 мың шақырымға жетсе, жанармайға кететін шығын 837 мың теңгеге дейін өседі. Бұл мысал Қазақстандағы нақты бензин бағасын көрсетпейді, бірақ көлік көп жүрген сайын жанармай шығынының жалпы бюджетке әсері артатынын түсіндіреді.
Электрлі көлік: пайдалану шығыны төмен болуы мүмкін
Электромобильдің негізгі ерекшелігі – оның құрылымы қарапайымдау. Мұнда іштен жану қозғалтқышы, дәстүрлі беріліс қорабы, оталдыру шамдары, мотор майы және шығару жүйесі жоқ. Сондықтан бензинді көлікке қарағанда жоспарлы техникалық қызмет көрсету жұмыстарының бір бөлігі қажет емес.
Бұл электрлі көлікке мүлде техникалық қызмет көрсетілмейді дегенді білдірмейді. Көлік иесі аспа жүйесін, тежегіштерді, кондиционерді, салон сүзгісін және техникалық сұйықтықтарды бақылауы керек. Дегенмен механикалық бөлшектер саны аз болғандықтан, тозатын элементтер де салыстырмалы түрде аз.
Электромобильдің тағы бір артықшылығы – рекуперация жүйесі. Көлік баяулаған кезде электр қозғалтқышы генератор ретінде жұмыс істеп, энергияның бір бөлігін аккумуляторға қайтарады. Сонымен қатар бұл механикалық тежегіштерге түсетін жүктемені азайтып, тежегіш колодкалары мен дискілерінің қызмет ету мерзімін ұзартуы мүмкін.
Электромобильмен жүру арзанырақ па?
Жылына 20 мың шақырым жүретін көлікке шамамен 3200 кВт·сағ электр энергиясы қажет.
Қазақстан жағдайында шығын көлікті қай жерде зарядтайтынына байланысты. Мысалы, үйдегі электр энергиясының тарифін шартты түрде 30 теңге/кВт·сағ деп алсақ, электромобильді жылына зарядтауға шамамен 96 мың теңге жұмсалады. Ал қоғамдық жылдам зарядтау станцияларында тарифті 70 теңге/кВт·сағ деп есептегенде, жылдық шығын шамамен 224 мың теңгеге жетеді.
Яғни бір көліктің өзінде зарядтау тәсіліне қарай жылдық шығын 128 мың теңгеге дейін айырмашылық жасауы мүмкін. Сондықтан электромобиль аларда оның қуат тұтынуымен қатар, үйде зарядтау мүмкіндігі мен қоғамдық станциялардағы тарифтерді де есептеген жөн.Егер үйде немесе жұмыста тұрақты зарядтау мүмкіндігі болса, электромобильдің күнделікті қолданудағы артықшылығы айқындала түседі. Көлік түнде немесе жұмыс уақытында зарядталып, жүргізушіге жанармай бекетіне арнайы барудың қажеті болмайды.
Электромобильдің кемшілігі неде?
Электромобильдің басты мәселесі – зарядтау инфрақұрылымына тәуелділік. Ірі қалаларда зарядтау станциясын табу оңайырақ болғанымен, шағын елді мекендер мен алыс трассаларда олардың саны бензин бекеттерімен салыстырғанда аз болуы мүмкін. Сондықтан ұзақ сапар кезінде маршрутты алдын ала жоспарлау қажет.
Тағы бір айырмашылық – зарядтау уақыты. Жылдам станцияда аккумуляторды қысқа уақытта толықтыруға болады, ал кәдімгі розеткадан зарядтау бірнеше сағатқа немесе түнге созылуы мүмкін. Дегенмен үйдегі зарядтау күнделікті шығынды азайтуға мүмкіндік береді.
Суық ауа райы да электромобильдің жүріс қашықтығына әсер етуі мүмкін. Қазіргі модельдерде аккумулятор температурасын басқаруға арналған жүйелер бар, олар қыста энергияны тиімді пайдалануға көмектеседі. Соған қарамастан, суық климат жағдайында нақты жүріс қашықтығын жеке бағалаған жөн.
Ал гибрид көлік ше?
Гибрид бензин қозғалтқышы мен электр моторын біріктіреді. Қала ішінде электр жүйесі көліктің орнынан қозғалуына және төмен жылдамдықта жүруіне көмектеседі, ал тежеу кезінде энергияның бір бөлігі қайта өндіріледі. Сондықтан оның жанармай шығыны ұқсас бензинді көлікке қарағанда төмен болуы мүмкін.
Гибридтің маңызды артықшылығы – алыс жолда зарядтау станциясын іздеудің қажеті жоқ. Жанармай құйып, сапарды жалғастыра беруге болады.
Бірақ мұндай көліктің құрылымы күрделірек. Мұнда бензин қозғалтқышы, жанармай жүйесі мен шығару жүйесімен қатар аккумулятор, электр моторы және күштік электроника бар. Сондықтан кейбір жөндеу жұмыстары арнайы мамандарды қажет етуі мүмкін.
Қай көлікті таңдаған дұрыс?
Егер көлік негізінен қала ішінде күнделікті қолданылса, әрі үйде немесе жұмыста зарядтау мүмкіндігі болса, электрлі автомобиль тиімді нұсқа болуы мүмкін. Электр энергиясының құны төмен болған жағдайда күнделікті пайдалану шығыны да азаяды.
Ал ұзақ жолға жиі шығатын жүргізушіге бензинді көлік ыңғайлырақ. Жанармай бекеттерінің кең таралуы маршрутты еркін жоспарлауға мүмкіндік береді.
Жылына аз шақырым жүретін адамға электромобильдің энергияға жұмсалатын үнемі көліктің бастапқы бағасындағы айырмашылықты ақтамауы мүмкін. Сондықтан мұндай жағдайда екі нақты модельдің бағасын, сақтандыруын және қызмет көрсету шығынын жеке салыстырған дұрыс.
Ал қалада көп жүріп, анда-санда ұзақ сапарға шығатындар үшін гибридті қарастыруға болады. Ол қалада жанармай шығынын азайтып, трассада зарядтау станциясына тәуелді болмауға мүмкіндік береді.
Көлік аларда тек бағасына қарамау керек
Автомобильдің шынайы құнын анықтау үшін сатып алу бағасымен шектелуге болмайды. Жалпы шығынға несие пайызы, жанармай немесе электр энергиясы, жоспарлы техникалық қызмет, жөндеу, сақтандыру, салық, дөңгелек, шиномонтаж, тұрақ ақысы, ақылы жолдар, үйге зарядтау құрылғысын орнату және көліктің кейінгі сату бағасы кіреді.
Сондықтан «электрлі көлік әрдайым тиімді» немесе «бензинді көлік арзан» деп біржақты айту дұрыс емес. Таңдау жүргізушінің жылына қанша шақырым жүретініне, көлікті көбіне қай жерде пайдаланатынына, зарядтау мүмкіндігіне және ұзақ сапарлардың жиілігіне байланысты.
Қысқасы, қалада күнделікті жүріп, үйде зарядтай алатын адам үшін электрлі көлік тиімді болуы мүмкін. Ал алыс жолға жиі шығатын және зарядтау инфрақұрылымы шектеулі жерде тұратын жүргізушіге бензинді автомобиль әлі де әмбебап таңдау болып қала береді. Ал осы екі нұсқаның арасындағы шешім ретінде гибридті көлік қарастыруға болады.
