Қазақстандықтардың қаржылық жағдайына қатысты жүргізілген кезекті сауалнама қоғамдағы экономикалық көңіл күйдің қандай екенін аңғартты. Ұлттық статистика бюросының зерттеуіне сәйкес, азаматтардың басым бөлігі өзін кедей сезінбеу үшін әр отбасы мүшесіне айына 260-320 мың теңге көлеміндегі табыс жеткілікті деп есептейді.
Қазақстандықтар қандай табысты жеткілікті деп санайды?
Бұл көрсеткіш бір қарағанда қарапайым болып көрінгенімен, оның астарында халықтың өмір сүру деңгейі, инфляцияның ықпалы және табысқа қатысты қоғамдық күтулер сияқты маңызды мәселелер жатыр.
Ұлттық статистика бюросының сауалнамасы бойынша респонденттердің 28,5 пайызы әрбір отбасы мүшесіне айына 260–320 мың теңге табыс түссе, өзін кедей сезінбейтінін айтқан.
Қала тұрғындарының 30,3 пайызы осы жауапты таңдаса, ауылдық жерде мұндай пікірді 27,2 пайыз респондент білдірген.
Екінші ең көп таңдалған жауап – 400–500 мың теңге. Сауалнамаға қатысушылардың 18,4 пайызы дәл осындай табыс қаржылық тұрғыдан өзін еркін сезінуге мүмкіндік береді деп есептейді.
Бір қызығы, ерлер мен әйелдердің жауаптары арасында айтарлықтай айырмашылық байқалған. Әйелдердің 34,1 пайызы 260–320 мың теңгені жеткілікті деп санаса, ерлер арасында бұл көрсеткіш небәрі 18 пайыз болған.
Табысқа деген көзқарас неге әртүрлі?
Сауалнама нәтижесі адамдардың табысқа деген бағасы олардың әлеуметтік мәртебесіне де байланысты екенін көрсетті.
Мәселен, жұмыссыз азаматтар көбіне 260-320 мың теңгені жеткілікті деп есептесе, өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың 45 пайызы әр отбасы мүшесіне 150-200 мың теңге табыс болса, кедейлік сезімі болмайды деген пікір білдірген.
Бұл айырмашылық экономистердің пікірінше бірнеше фактормен түсіндіріледі. Біріншіден, адамдар өздерінің қазіргі табыс деңгейіне сүйеніп жауап береді. Екіншіден, ауыл мен қаладағы өмір сүру құны әртүрлі. Үшіншіден, әр отбасының шығын құрылымы да бірдей емес.
Орташа жалақы жоғары болғанымен, нақты табыс төмендеп келеді
2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа атаулы жалақы 461,5 мың теңгені құрады. Алайда бұл көрсеткіш халықтың нақты сатып алу қабілетін толық көрсетпейді.
Статистикаға сәйкес, нақты жалақы бір жыл ішінде 2,3 пайызға төмендеген. Бұл дегеніміз, жалақы көлемі ақшалай өскенімен, инфляцияның әсерінен азаматтардың сатып алу мүмкіндігі азайған.
Әсіресе мұнай өндіретін өңірлерде нақты табыстың төмендеуі айқын байқалады. Сонымен қатар ақпараттық технологиялар, білім беру, қонақүй және қоғамдық тамақтану салаларындағы қызметкерлердің де нақты табысы қысқарған.
«Кедейлікті сезінбеу» мен «жайлы өмір сүру» – екі түрлі ұғым
Сауалнамадағы маңызды жайттың бірі – респонденттерден «бақытты өмір сүру үшін қанша ақша қажет?» деп емес, «өзін кедей сезінбеу үшін қанша табыс жеткілікті?» деп сұралған.
Яғни азаматтар армандаған табысын емес, күнделікті шығындарын жауып, қарызға батпай өмір сүруге мүмкіндік беретін ең төменгі қолайлы деңгей туралы пікір білдірген.
Бұл көрсеткіш халықтың қаржылық күтулерінің әлі де сақ екенін көрсетеді. Көпшілік жоғары өмір сүру деңгейін емес, ең алдымен тұрақты табыс пен экономикалық қауіпсіздікті маңызды санайды.
Сарапшылар нені айтады?
Экономистердің пікірінше, халықтың табысқа берген бағасын орташа жалақымен ғана салыстыру жеткіліксіз. Себебі отбасының нақты әл-ауқатына тұрғын үй шығындары, азық-түлік бағасы, коммуналдық қызметтер, несие жүктемесі және отбасы мүшелерінің саны тікелей әсер етеді.
Сондықтан бір адам үшін жеткілікті саналатын табыс көпбалалы отбасы үшін жеткіліксіз болуы мүмкін.
Сонымен қатар өңірлер арасындағы баға айырмашылығы да ескеруді қажет етеді. Алматы, Астана және басқа ірі қалалардағы өмір сүру құны шағын қалалар мен ауылдарға қарағанда әлдеқайда жоғары.
Ұлттық статистика бюросының сауалнамасы қазақстандықтардың қаржылық күтулері әлі де шынайы әрі ұстамды екенін көрсетті. Азаматтардың басым бөлігі өзін кедей сезінбеу үшін аса жоғары табыс емес, тұрақты әрі күнделікті қажеттіліктерін өтеуге жеткілікті кіріс қажет деп санайды.
Дегенмен нақты жалақының төмендеуі мен инфляцияның сақталуы халықтың сатып алу қабілетіне әсер етуді жалғастырып отыр. Сондықтан алдағы кезеңде жалақының номиналды өсімінен гөрі оның нақты құнын сақтау, өңірлік табыс айырмашылығын азайту және халықтың өмір сүру сапасын арттыру экономикалық саясаттың негізгі бағыттарының бірі болып қала береді.
Біз бұған дейін Қазақстандағы кей мамандар айына 2,4 млн теңге айлық сұрайтыны туралы жазған едік.
