Орталық Азия елдері цифрлық экономика мен жасанды интеллект саласында өзара үйлесімді жүйе қалыптастыруды көздеп отыр. Астанада өткен «Орталық Азия елдерін цифрлық күн тәртібіне интеграциялау» атты аймақтық дөңгелек үстелде бес елдің цифрлық нарықтарын өзара байланыстыру, IT компанияларының аймаққа шығуын жеңілдету және жасанды интеллектіні жауапкершілікпен пайдалану мәселелері талқыланды.
Іс-шара B5+1 III цикл ынтымақтастығы аясында ұйымдастырылды. Кездесуге Орталық Азия бизнес қауымдастықтарының, IT және жасанды интеллект саласының, сарапшылық орта мен мемлекеттік сектордың өкілдері қатысты.
«TechnoWomen» үкіметтік емес ұйымының басқарма төрайымы Азиза Шужееваның айтуынша, бұл жерде жаңа реттеуші деңгей құру емес, елдер арасындағы цифрлық байланысты күшейту маңызды.
Біздің мақсатымыз – реттеудің тағы бір деңгейін құру емес. Біз Орталық Азия елдері арасында цифрлық көпірлер салуымыз керек. Егер электрондық құжаттар, цифрлық сәйкестендіру, деректерді басқару ережелері және жасанды интеллект тәсілдері өзара үйлесімді болса, технологиялық компаниялардың аймақ бойынша кеңеюі айтарлықтай оңай болады, – деді Азиза Шужеева.
Бес нарықтан бір цифрлық кеңістікке
Қазір Орталық Азия елдерінің цифрлық инфрақұрылымы мен заңнамасы әртүрлі. Бұл технологиялық компаниялардың көрші нарықтарға шығуына қосымша әкімшілік және құқықтық кедергілер туғызуы мүмкін.
Сондықтан аймақтық жұмыс тобы цифрлық жүйелерді біртіндеп үйлестіруге бағытталған ұсыныстар әзірледі. Негізгі идея – бес елдің заңнамасын толық бірдей ету емес, олардың цифрлық жүйелерінің өзара жұмыс істеуіне жағдай жасау.
Халықаралық жеке кәсіпкерлік орталығының (CIPE) Орталық Азия бойынша аймақтық бағдарламалар менеджері Асель Құбанышбекованың айтуынша, мұндай бастамалар бизнес пен мемлекеттік органдар арасындағы тұрақты диалогты қажет етеді.
B5+1 – бизнес пен дипломатиялық диалогқа арналған ресми алаң. Біз Қазақстаннан келіп, осы формат аясында қабылданған келісімдердің орындалуын талқылау үшін жиналдық. Бұл платформа Орталық Азия елдері мен АҚШ арасындағы байланысты нығайтуға бағытталған. Бизнес өкілдері мен реттеушілердің бір алаңда кездесіп, өзара пікір алмасуы өте маңызды, – деді Асель Құбанышбекова.
Оның сөзінше, мұндай диалогты тұрақты түрде жалғастыру қажет.
Қабылданған шешімдердің нақты жүзеге асуы үшін мұндай платформаны тұрақты негізде дамыту қажет. Сондықтан оны жыл сайын өткізіп, бизнес пен мемлекеттік органдар арасындағы диалогты жүйелі түрде жалғастыру маңызды, – деді ол.
Электронды қолтаңбаны өзара тану не үшін қажет?
Цифрлық интеграцияның нақты бағыттарының бірі – электронды қолтаңбаларды өзара тану. Бұл әсіресе финтех және электронды коммерция саласында жұмыс істейтін кәсіпкерлер үшін маңызды.
Орталық Азия финтех қауымдастығының төрағасы Отабек Насировтың айтуынша, бес елдің цифрлық нарығын біріктіру кезінде ұлттық заңнамаға түбегейлі өзгеріс енгізу міндетті емес.
Бұл жоба бес цифрлық нарықты біртұтас кеңістікке интеграциялауға мүмкіндік береді. Бұл ретте бес елдің юрисдикциясына түбегейлі өзгеріс енгізу көзделмейді. Негізгі мәселе – технологиялық түйісу нүктелері мен цифрлық шешімдер арқылы трансшекаралық кедергілерді жою және осылайша нарықты кеңейту, – деді Отабек Насиров.
Оның айтуынша, цифрлық шешімдер электронды коммерциямен айналысатын компаниялар мен маркетплейстердегі сатушылардың жұмысын жеңілдетуі мүмкін.
Электронды қолтаңбаларды өзара тану туралы шешім қабылдауымыз керек. Бұл бизнес үшін өте маңызды. Мысалы, электронды шот-фактураларды өзара тану және осы процесті жеңілдету кәсіпкерлер үшін үлкен қолдау болар еді, – деді ол.
Мұндай жүйе Қазақстандағы кәсіпкердің көрші елдің цифрлық платформасында тіркелуін де жеңілдетуі мүмкін. Мысалы, қазақстандық сатушы Өзбекстандағы маркетплейсте жұмыс істегісі келген жағдайда, оның цифрлық сәйкестендіруі мен электронды қолтаңбасын растау мәселесі туындайды.
Насировтың пікірінше, бұл үшін азаматтардың жеке деректерін қорғау талаптарын бұзбайтын технологиялық шешім қажет.
Біздің мақсатымыз – заңнаманы бұзбай, мемлекеттер арасындағы келісімдер арқылы қажетті ақпаратты қауіпсіз түрде алмасуға мүмкіндік беретін жағдай жасау. Сонда азаматтар өздері жұмыс істегісі келетін платформаларға кедергісіз тіркеле алады, – деді ол.
Жасанды интеллектіні қолданудың ортақ қағидалары
Кездесуде Орталық Азия елдері арасында жасанды интеллектіні жауапкершілікпен пайдаланудың этикалық кодексі де талқыланды.
Ұсынылып отырған құжат бес мемлекетке ортақ этикалық қағидаларды қалыптастыруға бағытталған. Сонымен бірге әр елдің ұлттық заңнамасы мен цифрлық егемендігі сақталады.
Негізгі қағида – жасанды интеллект адамның шешім қабылдауына көмектесуі мүмкін, бірақ адамның жауапкершілігін алмастырмауы керек.
Мәселен, адамның құқықтары мен мүдделеріне елеулі әсер ететін шешімдерді тек алгоритмге жүктемеу ұсынылады. Сонымен қатар пайдаланушының жасанды интеллект жүйесімен әрекеттесіп отырғанын білуі және қажет болған жағдайда мәселені адамның қайта қарауын сұрау құқығы қарастырылады.
Жасанды интеллект Орталық Азия тілдерін түсінуі керек
Аймақ үшін маңызды мәселелердің бірі – жасанды интеллект жүйелерінің жергілікті тілдермен жұмыс істеу сапасы.
Ұсыныста қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік, түрікмен және басқа да аймақ тілдеріне арналған тілдік ресурстар мен деректер жиынтығын дамыту қажеттігі айтылған.
Бұл жасанды интеллект құралдарының тек кең таралған тілдерде емес, Орталық Азия халықтарының тілдерінде де сапалы жұмыс істеуіне мүмкіндік беруі мүмкін.
Сонымен қатар алгоритмдік кемсітушіліктің алдын алу, гендерлік теңдік, балалардың, қарттардың, мүгедектігі бар адамдардың және ауыл тұрғындарының құқықтарын қорғау мәселелері де қарастырылды.
Ортақ цифрлық кеңістік бизнеске не береді?
Цифрлық жүйелердің өзара үйлесімділігі ең алдымен технологиялық бизнес үшін маңызды болуы мүмкін. Егер электронды құжаттар, цифрлық сәйкестендіру және электронды қолтаңбалар бірнеше елде өзара танылса, компаниялардың жаңа нарыққа шығуына кететін уақыт пен әкімшілік шығын азаюы ықтимал.
Сондай-ақ мемлекеттік және жеке сектор арасындағы тұрақты аймақтық диалог платформасын құру ұсынылды. Мұндай алаң цифрландыру мен жасанды интеллект саласындағы жаңа ережелер әзірленген кезде бизнестің пікірін ескеруге мүмкіндік береді.
Ұсыныстар 2027 жылға арналған B5+1 аймақтық бизнес күн тәртібін әзірлеу кезінде пайдаланылмақ.
Ұзақ мерзімді мақсат – Астана, Ташкент, Бішкек, Душанбе немесе Ашхабадта құрылған технологиялық компанияның көрші елдерді бір-бірінен бөлек бес нарық ретінде емес, өзара байланысқан бір аймақ ретінде қарастыруына жағдай жасау.
Осы тұрғыдан алғанда, Орталық Азияның цифрлық интеграциясы ортақ заң қабылдаудан гөрі, ұлттық жүйелердің өзара үйлесімділігін арттыруға бағытталмақ. Бұл іске асса, цифрлық қызметтер, IT бизнес, финтех және жасанды интеллект салаларындағы аймақаралық ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктері пайда болуы мүмкін.
