Қазақстанда тегін дәрі-дәрмек беру жүйесіне ауқымды өзгеріс енгізілмек. Денсаулық сақтау вице-министрі Тимур Мұратов 2027 жылдан бастап пациенттерге нақты дәрігер тағайындаған препараттар ғана берілетінін мәлімдеді. Бұл бастама елдегі амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамту жүйесін түбегейлі қайта қарауға бағытталған.
Қазір Қазақстанда 3,4 миллион адам тегін амбулаториялық дәрі алады. Бұл – халықаралық тәжірибемен салыстырғанда жоғары көрсеткіштердің бірі. Алайда мәселе тек қамту көлемінде емес, сол дәрілердің шын мәнінде пациентке қажет болуында. Министрлік мәліметінше, бүгінде сатып алынған препараттардың бір бөлігі толық пайдаланылмайды немесе нақты науқастың қажеттілігіне сәйкес келмейді.
Жаңа жүйе қалай жұмыс істейді?
Бұған дейін дәрі-дәрмек сатып алу көбіне жоспарланған көлем мен бағаға негізделіп келді. Яғни жүйе пациенттен гөрі қойма мен тендер механизміне көбірек тәуелді болды. Енді билік «жекелендірілген өтінім» моделіне көшуді жоспарлап отыр.
Бұл дегеніміз:
- дәрі нақты дәрігердің тағайындауы бойынша беріледі;
- цифрлық платформа арқылы пациенттің қажеттілігі бақыланады;
- дәрінің қозғалысы мен пайдаланылуы мониторингтен өтеді;
- сатып алу көлемі нақты сұранысқа бейімделеді.
Жобаға СК-Фармация, медициналық ұйымдар мен дәрігерлер қатысады. Билік бұл жүйе артық шығынды азайтып, дәрінің ысырап болуын тоқтатуға көмектеседі деп есептейді.
Негізгі мәселе – тиімділік пе, әлде бақылау ма?
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы тегін дәрі жүйесінің әлсіз тұсы – қажеттілік пен сатып алу арасындағы алшақтық. Кей жағдайда емханаларда бір препарат артық жиналып қалса, басқа өңірде дәл сол дәрі жетіспей жатады. Сонымен қатар пациенттердің бәрі тағайындалған дәріні тұрақты қабылдай бермейді.
Жаңа модель осы мәселені цифрландыру арқылы шешуге тырысады. Егер жүйе дұрыс іске қосылса:
- мемлекет нақты пайдаланылатын дәрілерге ғана қаржы бөледі;
- пациент қажет препаратын жылдам алады;
- қоймадағы артық қор азаяды;
- дәрі тапшылығының алдын алу жеңілдейді.
Алайда бұл жерде тәуекелдер де жоқ емес.
Цифрлық жүйе дайын ба?
Қазақстан денсаулық сақтау саласын цифрландыруға соңғы жылдары ерекше көңіл бөліп келеді. Бірақ сарапшылар жаңа модельдің табысты болуы бірнеше факторға байланысты екенін айтады:
- емханалардың техникалық дайындығы;
- дәрігерлердің жүйемен жұмыс істеуі;
- интернет пен деректер базасының тұрақтылығы;
- өңірлер арасындағы инфрақұрылым айырмашылығы.
Егер цифрлық жүйеде ақау болса немесе деректер кеш енгізілсе, пациент дәрісін уақытында ала алмауы мүмкін. Сондықтан жаңа реформаның басты сынағы – логистика мен IT-инфрақұрылым болмақ.
Пациент не ұтады?
Вице-министрдің айтуынша, жаңа тәсіл пациенттерге кері әсер етпеуі тиіс. Яғни адам дәрігер жазып берген препаратты апта немесе айлап күтпейді. Бірақ іс жүзінде бұл жүйе дәріхана, қойма, жеткізуші және емхана арасындағы үйлесімді жұмысты талап етеді.
Егер жоспар сәтті орындалса, Қазақстан:
- тегін дәрі таратуды нақты қажеттілікке негіздейді;
- бюджет шығынын оңтайландырады;
- пациентке бағытталған медициналық модельге жақындайды.
Ал егер жүйе толық дайын болмай енгізілсе, бюрократия мен техникалық кідірістер көбейіп, халық наразылығын туындатуы мүмкін.
Денсаулық сақтау саласындағы жаңа кезең
Тегін дәрі-дәрмек мәселесі – Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың ең сезімтал бағыттарының бірі. Себебі созылмалы аурумен ауыратын мыңдаған адам үшін мемлекет беретін препарат – өмір сапасына тікелей әсер ететін фактор.
Сондықтан 2027 жылға жоспарланған өзгеріс жай ғана техникалық реформа емес. Бұл – мемлекет медицинадағы «жаппай үлестіру» моделінен «нақты пациентке арналған» жүйеге көшуге талпынып отырғанының белгісі.
