Жаңа оқу жылы жақындаған сайын ата-аналардың басты шығындарының бірі – мектепке қажетті киім-кешек, кеңсе тауарлары мен түрлі құрал-жабдықтарды сатып алу. Қаржыгерлердің айтуынша, дұрыс жоспарлау арқылы бұл шығындарды айтарлықтай азайтуға болады.
Қаржы сарапшылары оқу маусымы басталғанша соңғы күнді күтпеуге кеңес береді. АҚШ-та жүргізілген зерттеулер бойынша ата-аналардың жартысынан көбі шілде айынан бастап мектепке қажетті заттарды ала бастайды. Ертерек сауда жасаған адамдар жеңілдіктерді тиімді пайдаланып, бағаларды салыстырып үлгереді.
Тізім жасап, әр заттың шамамен қанша тұратынын алдын ала есептеу де жоспардан тыс шығынның алдын алады.
Үйдегі бар заттарды қайта пайдаланыңыз
Жыл сайын барлық құралды жаңадан сатып алу міндетті емес. Сөмке, сызғыш, қайшы, пенал, кейбір дәптерлер немесе кеңсе тауарлары өткен жылдан жарамды болса, оларды қайта қолдануға болады.
Consumer Reports мамандары ең алдымен үйдегі қорды түгел қарап шығуға кеңес береді. Бұл қарапайым тәсіл жүздеген теңгені емес, кей жағдайда бірнеше мың теңгені үнемдеуге мүмкіндік береді.
«Қажет» пен «қалау» ұғымын ажыратыңыз
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (OECD) PISA-2022 зерттеуі қызықты дерек келтіреді. Орта есеппен оқушылардың 60%-ы соңғы бір жылда достарында болғандықтан ғана белгілі бір затты сатып алғанын мойындаған. Ал қаржылық сауаттылығы жоғары балалар мұндай импульсивті сатып алуға әлдеқайда сирек барады.
Сондықтан баламен бірге мектепке қажетті заттардың тізімін екіге бөліп көріңіз:
- міндетті заттар;
- кейін сатып алуға болатын немесе мүлде қажет емес дүниелер.
Бұл тәсіл артық шығынды азайтып қана қоймай, баланың қаржылық сауаттылығын да қалыптастырады.
Бағаны бірнеше дүкеннен салыстырыңыз
Әлемдік сарапшылар бір дүкеннен бәрін ала салуға асықпауға кеңес береді. Киім бір жерде арзан болса, дәптер мен кеңсе заттары басқа сауда желісінде тиімді болуы мүмкін.
Consumer Reports мамандары онлайн бағаларды салыстыру, акцияларды бақылау және дүкендердің бағаны сәйкестендіру (price match) қызметін пайдалану айтарлықтай үнем әкелетінін айтады.
Кейбір заттарды кейінірек алған тиімді
Барлық затты 1 қыркүйекке дейін сатып алу міндетті емес.
Зерттеулерге сәйкес, мектеп формасы мен күзгі киімдердің бағасы қыркүйек айында жиі арзандайды. Егер балаға дәл қазір қажет болмаса, кейбір киімдерді жеңілдік басталған кезде алған тиімді. Электроникаға да оқу жылы басталғаннан кейін немесе ірі маусымдық сатылымдар кезінде жақсы ұсыныстар жиі кездеседі.
Көптеген елде ата-аналар мектеп формасын, рюкзакты немесе спорттық киімді арнайы айырбас топтары мен қайырымдылық дүкендерінен алады. Сапасы жақсы, аз қолданылған заттарды сатып алу отбасылық бюджетке түсетін салмақты азайтады.
Бұл әсіресе бастауыш сынып оқушылары үшін тиімді, өйткені балалардың бойы мен аяқ киім өлшемі тез өзгереді.
Баланы бюджет құруға үйретіңіз
OECD дерегіне сәйкес, қаржылық сауаттылығы жоғары жасөспірімдер ақша жинауға және шығындарын бақылауға көбірек бейім. PISA-2022 нәтижелері бойынша оқушылардың 93%-ы соңғы бір жылда кемінде бір рет ақша жинағанын айтқан, ал қаржылық білімі жоғары балалардың тұрақты жинақ жасау ықтималдығы екі еседен артық болған.
Сарапшылар балаға белгілі бір сома бөліп, мектепке қажетті ұсақ заттарды сол қаражатқа өзі таңдауға мүмкіндік беруді ұсынады. Бұл қаржыны жоспарлауды ерте жастан үйретеді.
