Қазақстан Конституциясында әр адамның жеке бас бостандығы мен жеке басына қол сұғылмау құқығына кепілдік берілген. Бұл талаптар азаматтарды заңсыз ұстаудан қорғауға, олардың құқықтарын сақтауға және заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Конституцияның 18-бабына сәйкес, адамды сот шешімінсіз заңда белгіленген мерзімнен артық ұстауға болмайды. Ал күзетпен ұстауға тек сот шешімімен рұқсат етіледі. Сонымен қатар азаматтың мұндай шешімге шағым жасауға құқығы бар.
Ұсталған адамға қандай құқықтар түсіндірілуі керек?
Заң талаптарына сәйкес, адам ұсталған сәтте оған бостандығын шектеудің негіздері мен өз құқықтары түсіндірілуі тиіс. Бұл азаматтың өз жағдайынан хабардар болуына және заңда көзделген мүмкіндіктерін пайдалануына жол ашады.
Мәселен, адамды ұстау кезінде оған неліктен бостандығы шектелгені түсіндіріліп, құқықтарын қорғау тәртібі туралы ақпарат берілуі керек. Бұл талап құқық қорғау органдарының әрекеттері заң аясында жүзеге асырылуына ықпал етеді.
Адвокат көмегін пайдалану құқығы
Конституцияның 18-бабында ұсталған адамның, күдіктінің және айыпталушының адвокат көмегіне жүгіну құқығы да бекітілген. Атап айтқанда, адам ұсталған, күдікті деп танылған немесе оған айып тағылған сәттен бастап қорғаушының көмегін пайдалана алады.
Адвокат азаматтың заңды мүдделерін қорғауға, процестік құқықтарын түсіндіруге және тиісті рәсімдердің заң талаптарына сай жүргізілуіне көмектеседі.
Жеке бас бостандығы – негізгі конституциялық құқық
Адамның бостандығы мен жеке басына қол сұғылмауы – құқықтық мемлекеттің маңызды қағидаларының бірі. Бұл құқықты қорғау азаматтардың заң алдындағы қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, мемлекеттік органдардың қызметіне қойылатын заң талаптарын айқындайды.
Осылайша, Конституцияның 18-бабы әр адамның бостандығын қорғауға, заңсыз ұстаудың алдын алуға және азаматтардың өз құқықтарын заң аясында қорғауына негіз болады.
