Екібастұз алдағы жылдары тек энергетика орталығы ғана емес, Орталық Азиядағы ең ірі цифрлық хабтардың біріне айналуы мүмкін. Мұнда құны 30 млрд долларға дейін бағаланатын «Деректер орталықтарының алқабы» жобасы іске асырылып жатыр. Ол жасанды интеллектіні дамытуға қажетті жоғары өнімді есептеу қуатын қалыптастыруды көздейді.
Бұл бастама жай ғана бірнеше деректер орталығын салумен шектелмейді. Оның мақсаты – Қазақстанды жасанды интеллект инфрақұрылымы дамыған мемлекеттердің қатарына қосып, Орталық Азиядағы ірі есептеу қуатының орталығына айналдыру.
Жоба толық іске асқанда оның жалпы инвестиция көлемі 30 млрд долларға дейін жетуі мүмкін. Ал есептеу қуаты 1 гигаваттқа дейін ұлғайтылып, онда әлемдегі ең қуатты NVIDIA графикалық процессорлары негізіндегі жүз мыңдаған чип жұмыс істейді.
Неліктен дәл Екібастұз таңдалды?
Көпшілік үшін деректер орталығы үлкен кеңсе немесе сервер орналасқан ғимарат болып көрінуі мүмкін. Алайда шын мәнінде қазіргі заманғы дата-орталықтардың басты қажеттілігі – тұрақты әрі арзан электр энергиясы.
Екібастұз бұл талапқа толық сәйкес келеді. Қала Қазақстандағы ең ірі энергетикалық тораптардың бірі саналады. Болашақ кешен ГРЭС-1 электр станциясының маңында, шамамен 1500 гектар аумақта орналасады.
Қазіргі уақытта өңірде жоба үшін 300 МВт электр қуаты қолжетімді. Кейін бұл көрсеткіш кезең-кезеңімен 1 ГВт-қа дейін жеткізіледі. Сарапшылар мұны көмір генерациясын тек электр өндіруге емес, жоғары қосылған құны бар цифрлық қызметтерді экспорттауға пайдалану тәсілі деп бағалайды.
Жобада қандай технологиялар қолданылады?
Data Center Valley-дің басты ерекшелігі – жасанды интеллектке арналған жоғары өнімді есептеу жүйелерін орналастыру.
Жоспар бойынша мұнда 100 мыңға дейін NVIDIA GPU орнатылады. Оның ішінде компанияның ең жаңа GB300 және болашақтағы Vera Rubin архитектурасына негізделген чиптері де болуы мүмкін.
Деректер орталықтары халықаралық Tier III стандарты бойынша салынып, үздіксіз жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар энергия тиімділігін сипаттайтын PUE коэффициенті 1,25 деңгейінде болады. Бұл көрсеткіш әлемдік дата-орталықтар үшін жоғары тиімділік саналады.
Тағы бір маңызды ерекшелік – халықаралық желілермен байланыс. Жобада желілік кідірісті шамамен 57 миллисекундқа дейін төмендету жоспарланып отыр. Бұл Еуропадағы жетекші дата-орталықтардың деңгейіне жақын көрсеткіш.
Құрылыс қалай жүзеге асады?
Жоба бірнеше кезеңмен іске асырылады. Алғашқы кезеңде, яғни 2026-2027 жылдары, қуаты 125 МВт болатын алғашқы деректер орталығы салынады. Құрылыс жұмыстарына қазақстандық және халықаралық серіктестер қатысып жатыр. Олардың қатарында «Транстелеком» компаниясы да бар.
2028 жылы дәл осындай тағы бір орталық пайдалануға беріледі. Кейінгі кезеңдерде инфрақұрылым кеңейтіліп, жалпы қуат 1 ГВт-қа дейін жеткізіледі.
Алғашқы кезеңдерге шамамен 10 млрд доллар инвестиция тартылмақ. Ұзақ мерзімді перспективада жобаның жалпы құны 30 млрд долларға дейін жетеді деп жоспарланған.
Data Center Valley халықаралық технологиялық компаниялардың қатысуымен жүзеге асырылады. Негізгі стратегиялық серіктестердің бірі – жасанды интеллект чиптері нарығындағы әлемдік көшбасшы NVIDIA.
Тағы бір маңызды серіктес – АҚШ пен Армения капиталы негізінде құрылған Firebird AI компаниясы. Ол жоғары өнімді есептеу инфрақұрылымын дамытуға маманданған. Компания басшылығы Қазақстанның жасанды интеллект инфрақұрылымы бойынша әлемдегі жетекші елдердің қатарына қосылуына мүмкіндік бар екенін бірнеше рет мәлімдеген.
Жобаны жүзеге асыру үшін арнайы инвестициялық режим қарастырылған. Инвесторларға:
- корпоративтік табыс салығы бойынша жеңілдіктер;
- жер және мүлік салығынан босату;
- жеңілдетілген электр энергиясы тарифтері;
- инженерлік инфрақұрылымға кепілді қолжетімділік ұсынылады.
Мұндай шаралар әлемдік технологиялық компанияларды Қазақстанға тартуға бағытталған.
Қазақстан үшін қандай пайдасы бар?
Data Center Valley іске қосылған жағдайда Қазақстан тек серверлерді орналастыратын ел емес, өңірлік цифрлық инфрақұрылым орталығына айналуы мүмкін.
Мұндай кешендер:
- мемлекеттік және корпоративтік деректерді ел ішінде сақтауға;
- жасанды интеллект модельдерін оқытуға;
- ғылыми зерттеулер жүргізуге;
- бұлтты сервистерді дамытуға;
- халықаралық цифрлық қызметтерді экспорттауға мүмкіндік береді.
Ресми бағалаулар бойынша жоба толық қуатына шыққанда жылына 3 млрд долларға дейін экспорттық табыс әкелуі ықтимал. Сонымен қатар жаңа жұмыс орындары ашылып, ІТ-компаниялар мен стартаптардың дамуына серпін береді.
Жобамен қатар Екібастұзда жаңа әуежай салу мәселесі де қарастырылып жатыр. Бұл өңірдің инвестициялық және логистикалық әлеуетін күшейте түседі.
Бұған дейін Екібастұз негізінен көмір өндірісі мен электр энергетикасымен танымал болса, алдағы жылдары қала цифрлық экономиканың жаңа орталығына айналуы мүмкін.
Data Center Valley – бұл тек дата-орталықтар кешені емес. Ол Қазақстанның энергетикалық әлеуетін жоғары технологиялармен ұштастырып, жасанды интеллект, бұлтты есептеулер және деректерді өңдеу саласында жаңа мүмкіндіктер ашатын стратегиялық жоба. Егер жоспарланған кезеңдер толық жүзеге асса, Екібастұз Орталық Азиядағы ең ірі цифрлық инфрақұрылым орталықтарының біріне айналып, Қазақстанның жаһандық ІТ картасындағы орнын күшейтуге мүмкіндік береді.
