Балаға кітап таңдау кезінде оның жасын, қызығушылығын және оқу деңгейін ескерген маңызды. Екі жастағы балаға қызық ертегі жасөспірімнің назарын аудармауы мүмкін. Сондықтан әр жас кезеңіне сай қазақша кітаптарды жинақтап, 2 жастан 14 жасқа дейінгі балаларға оқуға болатын 10 шығарманы ұсынамыз.
«Қуырмаш»
«Қуырмаш» – кішкентай балаларға арналған қазақтың тақпақтары, жұмбақтары, мақал-мәтелдері мен балалар әндері жинақталған кітап.
Бұл жаста бала үшін кітаптың мазмұнымен қатар, оның дыбысталуы мен суреттері де маңызды. Қысқа тақпақтарды бірге қайталау баланың жаңа сөздерді есте сақтауына және сөйлеу дағдысының қалыптасуына көмектеседі.
Кітапты ата-ана баламен бірге оқып, тақпақтарды ойынға айналдыра алады.
2-4 жастағы балаларға арналған.
«Қу-ку! Жасырынбақ ойнаймыз!»
Интерактивті кітап кішкентай оқырманды кітаппен әрекеттесуге үйретеді. Оның ішінде қозғалмалы элементтер мен жасырынған кейіпкерлерді іздеуге арналған тапсырмалар бар.
Мұндай кітаптар баланың ұсақ моторикасын дамытуға, зейінін шоғырландыруға және кітапты ойын арқылы қабылдауына мүмкіндік береді.
2-4 жастағы балаларға арналған.
«5 ертегі» – Анеля Исабаева
Жинаққа «Ара мен Шегіртке», «Үр тоқпақ!», «Мұрагер», «Шұбар тауық», «Екі әтеш» сияқты бес ертегі енген.
Ертегі арқылы бала жақсылық пен жамандықты, достық пен адалдықты ажыратуды үйренеді. Ал түрлі-түсті иллюстрациялар оқиғаны көз алдына елестетуге көмектеседі.
3-6 жастағы балаларға арналған.
«Аламан мен Жоламан»
Қазақ халық ертегісіне негізделген бұл шығарма мектепке дейінгі және бастауыш сынып жасындағы балаларға лайық.
Халық ертегілерінде тапқырлық, батылдық, адалдық сияқты қасиеттер жиі көрініс табады. Сондықтан мұндай шығармалар баланы қызықты оқиғамен баурап қана қоймай, белгілі бір моральдық ойға жетелейді.
4-7 жастағы балаларға арналған.
«50 ертегі, 70 жұмбақ»
Бір жинаққа ондаған ертегі мен жұмбақтың топтастырылуы кітапты отбасылық оқуға да ыңғайлы етеді.
Ертегілер баланың қиялын дамытса, жұмбақтар оның логикалық ойлауына, салыстыру және қорытынды жасау қабілетіне ықпал етеді. Бала жұмбақтың жауабын іздеу арқылы сөздердің мағынасына да назар аударады.
6-10 жастағы балаларға арналған.
«Тентек балақайдың күнделігі. Родрик Жарды» – Джефф Кинни
Мектеп оқушысы Грег Хеффлидің күнделігі түрінде жазылған шығармада оның достары, отбасы және мектептегі күндері әзілмен баяндалады.
Кітаптың ерекшелігі – мәтіннің иллюстрациялармен және комикс элементтерімен үйлесуі. Бұл көлемді мәтіндерді оқуға біртіндеп дағдыланып келе жатқан балалар үшін қызықты формат болуы мүмкін.
8-12 жастағы балаларға арналған.
«Тау құсы» – Елдос Тоқтарбай
«Тау құсы» балалардың табиғатқа, туған жерге және ұлттық құндылықтарға деген қызығушылығын арттыратын шығармалардың бірі.
Көркем шығарма арқылы бала табиғат пен адамның байланысы туралы ойланып, туған өлкенің ерекшелігіне назар аударады. Ұлттық дүниетанымға жақын шығармалар баланың қазақы орта туралы түсінігін кеңейтуге де мүмкіндік береді.
7-10 жастағы балаларға арналған.
«Көше балалары» – Айгиз Баймұхаметов
Бұл шығармада балалардың тағдыры, достық, қиындық және адамгершілік мәселелері қозғалады.
Кітаптың тақырыбы бастауыш жастағы балаларға қарағанда жасөспірімдерге жақынырақ. Кейіпкерлердің өмірі арқылы оқырман қиын жағдайға тап болған адамның сезімін түсінуге, өзгенің тағдырына бейжай қарамауға ой түюі мүмкін.
10-14 жастағы балаларға арналған.
«Гарольд пен ЛараБелль. Кітаптар патшалығы»
Қиял-ғажайып оқиғаларға құрылған бұл кітап балаларды кітап әлеміне саяхат жасауға жетелейді.
Шығармада фантастикалық элементтер мен шытырман оқиға қатар жүреді. Кітаптың аудио нұсқасына QR-код арқылы қол жеткізуге болатын форматы да қазіргі балалардың оқу және тыңдау әдетіне бейімделген.
7-12 жастағы балаларға арналған.
«Әлдиден Эпосқа дейін» – Санжар Керімбай
Бұл кітап жасөспірімдерге және ата-аналарға қазақтың дүниетанымы, ұлттық тәрбие, салт-дәстүр мен ауыз әдебиеті туралы ойлануға мүмкіндік береді.
«Әлди» мен «эпос» ұғымдарын байланыстыра отырып, автор ұлттық тәрбиенің бала кезден басталып, халықтың тарихи жадымен сабақтасатынын сөз етеді.
Кітапты жасөспірімнің жеке оқуына да, ата-анамен бірге талқылап оқуға да болады.
12 жастан асқан балаларға арналған.
Кітапты жасына қарай таңдаған дұрыс
Баланың кітап оқуға қызығушылығын қалыптастыру үшін оның жасына сәйкес шығарма таңдау маңызды. 2-4 жаста суреті көп, мәтіні қысқа кітаптарға; 4-7 жаста ертегілерге; 7-10 жаста шытырман және танымдық шығармаларға; 10 жастан кейін мазмұны күрделірек повестер мен ұлттық дүниетанымға арналған кітаптарға басымдық беруге болады.
Дегенмен жас шегі – қатаң ереже емес. Баланың оқу деңгейі мен қызығушылығы әртүрлі болғандықтан, кітап таңдауда оның өз қалауын да ескерген жөн.
Еске сала кетейік, бұл тізім онлайн кітап дүкендеріндегі оқырмандардың берген бағалары мен пікірлеріне сүйене отырып жасалды.
