Қазақстанда смартфон сатып алу тәртібіне маңызды өзгерістер енгізіледі. Енді міндетті верификациядан өтпеген телефондар сапасыз тауар ретінде танылады. Сонымен қатар сатушылар сатып алушыға құрылғының IMEI-кодын төлем жасалмай тұрып көрсетуге міндетті болады.
Негізгі өзгеріс қандай?
Жаңа талаптар тұтынушылардың құқығын қорғауды күшейтіп, заңсыз әкелінген немесе жалған құрылғылардың сатылуына тосқауыл қоюды көздейді. Жаңа заң күшіне енгеннен кейін верификациядан өтпеген смартфон ресми түрде сапасыз тауар болып есептеледі.
Бұл дегеніміз, егер сатып алынған телефон Қазақстанның ұялы байланыс желісінде жұмыс істемесе немесе IMEI-коды расталмағаны анықталса, сатып алушы заң бойынша өз құқығын қорғай алады.
Егер смартфон міндетті верификациядан өтпеген болса, сатып алушы сатушыдан:
- тауар бағасын төмендетуді;
- ақауды тегін жоюды;
- жөндеу шығындарын өтеуді;
- дәл сондай басқа смартфонға ауыстыруды;
- басқа модельге айырбастауды;
- сатып алу келісімін бұзып, ақшасын толық қайтаруды талап ете алады.
Маңыздысы – талап сатушыға қойылады.
IMEI дегеніміз не?
IMEI (International Mobile Equipment Identity) – әрбір ұялы телефонға берілетін бірегей 15 таңбалы сәйкестендіру нөмірі. Ол арқылы:
- телефонның моделі анықталады;
- өндірушісі тексеріледі;
- құрылғының заңды жолмен шығарылғаны немесе елге әкелінгені нақтыланады;
- ұялы байланыс желісінде жұмыс істеуге рұқсаты анықталады.
Егер телефонда екі SIM-карта немесе eSIM болса, онда бірнеше IMEI болуы мүмкін. Мұндай жағдайда олардың барлығы тексеріледі.
Верификация дегеніміз не?
Верификация – смартфонның заңдылығын тексеру рәсімі. Тексеру барысында:
- IMEI халықаралық GSMA базасымен салыстырылады;
- құрылғының Қазақстанға заңды түрде импортталғаны анықталады;
- кеден және салық жүйелеріндегі мәліметтер тексеріледі.
- Яғни мемлекет тек телефонның түпнұсқа екенін ғана емес, оның елге заңды жолмен әкелінгенін де бақылайды.
«Ақ», «сұр» және «қара» тізім деген не?
Қазақстанда мобильді құрылғылар үш санатқа бөлінеді. Ақ тізім деген – верификациядан толық өткен құрылғылар. Мұндай телефондар ұялы байланыс желілерінде ешқандай шектеусіз жұмыс істейді.
Сұр тізім: құрылғы туралы мәлімет толық емес немесе қосымша тексеруді қажет етеді. Иесіне сәйкессіздікті жою немесе қажетті құжаттарды ұсыну үшін 30 күнге дейін уақыт беріледі.
Қара тізімде жалған IMEI қолданылған, өзгертілген кодтары бар, зауыттық IMEI-і жоқ және халықаралық қара тізімге енгізілген телефондар кіреді. Мұндай құрылғылар Қазақстанның ұялы байланыс желілерінде жұмыс істемейді.
Енді сатушы:
- смартфонның IMEI-кодын сатып алушыға алдын ала көрсетуге;
- оның мемлекеттік жүйеде тексерілгеніне көз жеткізуге;
- құрылғының бұғатталмағанын және верификациядан өткенін растауға міндетті.
Бұл талап тек қарапайым дүкендерге ғана емес, интернет-дүкендер мен маркетплейстерге де қолданылады.
Сонымен қатар IMEI сатып алу чегінде немесе құрылғыны растайтын басқа құжатта көрсетілуі тиіс.
Смартфонды сатып алар алдында қалай тексеруге болады?
Мамандар бірнеше қарапайым қадамды орындауға кеңес береді. Алдымен телефоннан *#06# пәрменін теріп, IMEI нөмірін шығарып алыңыз.
Одан кейін:
- телефондағы IMEI-ді қораптағы кодпен салыстырыңыз;
- сатушы берген құжаттағы мәліметті тексеріңіз;
- IMEI-ді ресми мемлекеттік сервис арқылы қарап шығыңыз;
- чек пен сатып алу құжаттарын міндетті түрде сақтаңыз.
Егер сатушы IMEI көрсетуге бас тартса, мұндай құрылғыны сатып алмау ұсынылады.
Заңдағы негізгі өзгерістер 20 тамыздан бастап қолданысқа енгізіледі. Ал құрылғылардың орталықтандырылған базасына қатысты кейбір техникалық нормалар 2027 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді.
Бұған дейін құрылғыларды тексеру қызметін жекеменшік компания атқарып келген болатын. Жаңа өзгерістерге сәйкес бұл функция Мемлекеттік радиожиілік қызметіне беріледі.
Мемлекеттік жүйе смартфондардың IMEI-кодтарын халықаралық GSMA базасымен, кеден органдарының, салық жүйесінің және өзге де мемлекеттік деректер қорымен автоматты түрде салыстыратын болады.
Бұл өзгерістер не үшін қажет?
Соңғы жылдары Қазақстанда заңсыз әкелінген немесе жалған IMEI қолданылған смартфондар мәселесі өзекті болды. Кейбір сатып алушылар жаңа телефон алғанымен, біраз уақыттан кейін оның ұялы байланыс желісінен ажыратылғанын анықтап жатты.
Жаңа талаптар осындай жағдайлардың алдын алуға бағытталған. Енді сатушы құрылғының заңдылығына жауап береді, ал тұтынушының құқығы заңмен нақты қорғалады.
Нәтижесінде нарықтағы заңсыз смартфондардың саны азайып, сатып алушылар құрылғыны таңдағанда оның заңды мәртебесін алдын ала тексере алатын болады. Бұл мобильді құрылғылар нарығын ашық әрі қауіпсіз етуге мүмкіндік береді.
Осыған дейін Қазақстанда телефон алаяқтығына тосқауыл ретінде жаңа жүйе енгізілгені туралы жазған едік.
