Атлант мұхитында жүзіп жүрген MV Hondius лайнеріндегі хантавирус жұқпасының тіркелуі жаһандық деңгейде алаңдаушылық туғызды. Бірнеше күн ішінде 149 жолаушының жетеуінен инфекция анықталып, үшеуі қайтыс болғаны туралы ақпарат тарады. Бұл жағдай COVID-19 пандемиясының алғашқы кезеңдерін еске салғанымен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы басшысы Тедрос Адханом Гебрейесус қазіргі ахуалдың ауқымды пандемияға ұласу ықтималдығы төмен екенін мәлімдеді.
Бұл мәлімдеме қаншалықты негізді? Хантавирус шынымен жаһандық қауіп төндіре ала ма, әлде бұл оқшау оқиға ма?
Хантавирус деген не және ол қалай таралады?
Хантавирус — бір ғана вирус емес, түрлі штаммдардан тұратын патогендер тобы. Ол негізінен кеміргіштер арқылы таралады. Адамдар көбіне жұқпаны олардың зәрі, нәжісі немесе сілекейі арқылы жұқтырады.
Аурудың негізгі екі түрі бар:
- өкпені зақымдайтын хантавирустық өкпе синдромы
- бүйрекке әсер ететін геморрагиялық қызба
Ең қауіптісі — өкпе синдромы, оның өлім көрсеткіші жоғары.
Маңызды жайт: хантавирустың басым бөлігі адамнан адамға жұқпайды. Бұл оны COVID-19 сияқты тез таралатын вирустардан түбегейлі ерекшелендіреді.
Неліктен бұл жағдай пандемияға ұқсамайды?
Тедрос Адханом Гебрейесус атап өткендей, қазіргі жағдайды COVID-19-дың бастапқы кезеңімен салыстыру дұрыс емес. Бұған бірнеше себеп бар:
Біріншіден — таралу механизмі.
COVID-19 ауа арқылы оңай таралса, хантавирус көбіне жануарлардан жұғады.
Екіншіден — жұқпалылық деңгейі.
Хантавирус адамнан адамға сирек беріледі (тек кейбір ерекше штаммдары ғана).
Үшіншіден — ошақтың сипаты.
MV Hondius-тағы жағдай жабық кеңістікте болған локалды індетке көбірек ұқсайды.
Бірақ қауіп толық жоқ па?
Дегенмен қауіп мүлде жоқ деп айту қате болар еді. Сарапшылар бірнеше тәуекел факторын атап өтеді:
1. Жаңа штаммдардың пайда болуы
Швейцарияда адамнан адамға берілуі мүмкін түрінің анықталуы — маңызды сигнал. Егер мұндай штамм мутацияланып, кең таралу қабілетіне ие болса, жағдай күрделенуі мүмкін.
2. Туризм және жаһандану факторы
Круиздік лайнерлер — жұқпалы аурулардың таралуына қолайлы орта. Бұған дейін де COVID-19 дәл осындай кемелерде жылдам тараған.
3. Диагностика мен хабардарлық деңгейі
Хантавирус сирек кездесетіндіктен, көптеген елдерде оны ерте анықтау жүйесі әлсіз болуы мүмкін.
Круиздік лайнердегі жағдай нені көрсетті?
MV Hondius бортындағы жағдай бірнеше маңызды мәселені ашып берді:
- жабық ортада инфекцияның жылдам таралу қаупі
- медициналық көмекке қолжетімділіктің шектеулігі
- эпидемиологиялық бақылаудың әлсіз тұстары
Бұл тек хантавирусқа ғана емес, кез келген инфекциялық ауруға қатысты маңызды сабақ.
Қазақстан мен аймақ үшін қаншалықты өзекті?
Орталық Азияда хантавирус сирек тіркелгенімен, мүлде жоқ емес. Қазақстанда да кеміргіштер арқылы таралатын инфекциялар кездеседі.
Сондықтан негізгі қауіп — сырттан келетін жағдайлардан гөрі, ішкі эпидемиологиялық бақылауға байланысты:
- санитарлық-гигиеналық жағдай
- ауылдық аймақтардағы кеміргіштермен байланыс
- халықтың ақпараттану деңгейі
Қазіргі жағдайды жаңа пандемияның бастауы деуге негіз жоқ. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы бағалауы бойынша, жаһандық қауіп деңгейі төмен.
Алайда бұл оқиға бірнеше маңызды шындықты көрсетті:
- жаңа инфекциялар әрдайым пайда болып отырады
- локалды індеттер күтпеген жерден өршуі мүмкін
- жаһандық денсаулық сақтау жүйесі үнемі дайын болуы тиіс
Хантавирус — COVID-19 сияқты жаппай таралатын қауіп емес. Бірақ ол эпидемиологиялық бақылау мен ғылыми дайындықтың қаншалықты маңызды екенін тағы бір рет дәлелдеп отыр.
