Қазақстан Халық Кеңесі қоғамның түрлі топтарының пікірін мемлекеттік деңгейге жеткізуге мүмкіндік беретін консультативтік алаң. Оның құрамына этномәдени бірлестіктердің, қоғамдық ұйымдардың, мәслихаттар мен қоғамдық кеңестердің өкілдері кіреді. Бұл қоғамның әртүрлі тобына өзекті мәселелерді көтеріп, ұсыныстарын білдіруге мүмкіндік береді. El.kz әйелдер, жастар және ерекше қажеттілігі бар азаматтардың мүддесін білдіруге қандай тетіктер қарастырылғанына тоқталды.
Халық Кеңесінің құрамы
Қазақстан Халық Кеңесі 126 мүшеден тұрады. Оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен өзге де коммерциялық емес ұйымдардан, тағы 42-сі мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден ұсынылады. Кеңес мүшелерінің өкілеттік мерзімі – төрт жыл. Кеңес құрамын осындай тәртіппен жасақтау оған қоғамның әртүрлі саласындағы өкілдерді тартуға мүмкіндік береді. Әсіресе қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдарға берілген орындар азаматтық қоғам өкілдерінің қатысуына жол ашады.
Олардың қатарында жастармен жұмыс істейтін, әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейтуге атсалысатын, сондай-ақ ерекше қажеттілігі бар азаматтардың мүддесін білдіретін ұйымдар да болуы мүмкін.
Әйелдер мен жастардың өкілдігі
Халық Кеңесі туралы Конституциялық заңда әйелдер мен жастарға арнайы сандық квота белгіленбеген. Яғни 126 орынның белгілі бір бөлігі осы топтарға міндетті түрде беріледі деген норма жоқ. Соған қарамастан олардың Кеңес құрамына енуіне шектеу қойылмайды. Кеңес мүшелігіне 18 жасқа толған Қазақстан азаматы ұсыныла алады. Бұл жастардың да оның жұмысына тікелей араласуына мүмкіндік береді.
Жастардың мемлекеттік және қоғамдық мәселелерді талқылауға қатысуы олардың күнделікті өміріне қатысты түйткілдерді өз көзқарасы тұрғысынан жеткізуге мүмкіндік береді. Білім алу, жұмысқа орналасу, баспана, кәсіпкерлік немесе қоғамдық бастамаларға қатысу – жас буын үшін маңызды бағыттардың қатарында. Әйелдердің өкілдігі де осы тұрғыдан маңызды. Отбасы мен бала мәселесі, еңбек нарығындағы мүмкіндік, кәсіпкерлік пен әлеуметтік қолдау секілді бағыттарды талқылауда әйелдердің тәжірибесі мен пікірі ескерілуі қажет.
Ерекше қажеттілігі бар азаматтардың мүддесі
Халық Кеңесі туралы заңда ерекше қажеттілігі бар азаматтарға да жеке квота қарастырылмаған. Дегенмен олардың құқықтары мен мүдделерін қорғайтын қоғамдық бірлестіктер Кеңес құрамына өкіл ұсынуға қатыса алады. Бұл бағыттағы мәселелер әлеуметтік төлем немесе жәрдемақымен ғана шектелмейді. Білім мен еңбекке қолжетімділік, кедергісіз инфрақұрылым, қоғамдық көлік, мемлекеттік қызметтер мен ақпаратты еркін пайдалану да күнделікті өмір сапасына тікелей әсер етеді.
Сондықтан осындай мәселелерді талқылауда ерекше қажеттілігі бар азаматтардың немесе олардың мүддесін білдіретін ұйымдардың пікірін ескеру маңызды. Бұл проблеманы сырттай бағалаумен шектелмей, азаматтардың күнделікті кездесетін нақты кедергілерін анықтауға көмектеседі.
Арнайы квота жоқ, бірақ өкілдікке мүмкіндік бар
Әйелдерге, жастарға және ерекше қажеттілігі бар азаматтарға жеке квотаның болмауы олардың Халық Кеңесінің жұмысына қатыса алмайтынын білдірмейді. Мұнда қоғамдық ұйымдардың рөлі алдыңғы қатарға шығады. Өйткені Кеңестегі 42 орын қоғамдық бірлестіктер мен өзге де коммерциялық емес ұйымдардың өкілдеріне арналған. Осы тетік арқылы қоғамның белгілі бір тобының мәселесімен айналысатын ұйымдар өз өкілдерін ұсына алады.
Бұдан бөлек, Кеңес құрамына мәслихаттар мен қоғамдық кеңестердің өкілдері де енеді. Осылайша қоғамдағы мәселелерді тек республикалық деңгейдегі ұйымдар емес, өңірлердегі өкілдер арқылы да көтеруге мүмкіндік бар.
Қоғам үнін жеткізетін алаң
Халық Кеңесінің негізгі міндеттерінің бірі – мемлекеттік басқару саласында халықтың мүддесін білдіру және азаматтардың мемлекеттік саясатты қалыптастыруға консультативтік қатысуына жағдай жасау. Осы тұрғыдан алғанда, әйелдер, жастар және ерекше қажеттілігі бар азаматтардың мүддесін қорғау тек олардың Кеңес құрамында қанша орын иеленетінімен өлшенбейді. Олардың атынан көтерілген мәселенің талқылануы, ұсыныстардың естілуі және тиісті деңгейге жеткізілуі де маңызды.
Қоғамның барлық тобын 126 адамнан тұратын Кеңес құрамына енгізу мүмкін емес. Сондықтан қоғамдық бірлестіктер, коммерциялық емес ұйымдар, мәслихаттар мен қоғамдық кеңестер азаматтар мен Халық Кеңесінің арасындағы байланысты қамтамасыз ететін маңызды буын бола алады.
Осылайша Халық Кеңесінде әйелдер, жастар және ерекше қажеттілігі бар азаматтарға жеке квота қарастырылмағанымен, олардың мүддесін білдіруге қоғамдық өкілдік арқылы мүмкіндік берілген. Ендігі маңызды мәселе – осы мүмкіндіктің іс жүзінде қаншалықты тиімді пайдаланылатыны және қоғамның әртүрлі тобының ұсыныстары Кеңес жұмысында қаншалықты көрініс табатыны.
