Тамыз айында Қазақстанда Еңбек кодексіне енгізілген бірқатар түзету кезең-кезеңімен күшіне енеді. Өзгерістер еңбек шарттарына, жұмыстан босатуға, тәртіптік жазаларға, медициналық тексерулерге, еңбек қауіпсіздігіне, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерге және кадрлық есеп жүргізуге қатысты.
Қызметкерлердің жаңа құқықтары және жұмыстан босату тәртібі
Өзгерістердің алғашқы пакеті 4 тамыздан бастап күшіне енді. Еңбек кодексінде қызметкердің еңбек саласында құрметке ие болу, өзінің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау, сондай-ақ жеке өміріне қол сұқпауды талап ету құқығы бекітілді.
Азаматтардың жекелеген санаттары үшін жұмысқа орналасу кезінде қосымша кепілдік енгізілді. Егер жұмыс беруші мұндай үміткермен еңбек шартын жасаудан бас тартса, оның талабы бойынша бас тарту себебін жазбаша түрде түсіндіруге міндетті.
Мерзімді еңбек шартын тоқтату тәртібі де өзгерді. Егер шарттың соңғы жұмыс күні қызметкердің еңбекке уақытша жарамсыздығы кезеңіне немесе әлеуметтік демалысына сәйкес келсе, шарттың аяқталу күні тиісті кезең аяқталғаннан кейінгі күн болып есептеледі.
Материалдық жауапты қызметкерлерді жұмыстан босату тәртібі де нақтыланды. Егер қызметкердің кінәсінен мүлікті немесе құжаттаманы тапсыру рәсімі аяқталмаса, еңбек шарты осы рәсім аяқталғаннан кейін тоқтатылады.
Тәртіптік жазаларға қатысты не өзгерді?
Енді жұмыс беруші тәртіптік жаза түрін таңдаған кезде қызметкердің жасаған әрекетінің мазмұны мен ауырлығын, оны жасау жағдайларын және қызметкердің өкіну дәрежесін ескеруі тиіс.
Түзетулер жұмыс берушілер мен қызметкерлер өкілдерінің келісімдер мен ұжымдық шарттар жасау мүмкіндігін де кеңейтеді. Мұндай құжаттарда денсаулығына байланысты уақытша басқа жұмысқа ауыстырылған немесе жұмыстан босатылған қызметкерлер үшін қосымша кепілдіктер қарастырылуы мүмкін.
Еңбек жағдайларын өзгерту тәртібіне де өзгерістер енгізілді. Жұмыс беруші қызметкерді бұл туралы жазбаша түрде – қағаз жүзінде немесе электрондық цифрлық қолтаңбамен куәландырылған электрондық құжат түрінде хабардар етуі керек.
Медициналық тексеру және еңбек қауіпсіздігі
Міндетті медициналық тексеруден өтуі тиіс қызметкерлерге қатысты да жаңа нормалар енгізілді. Тексеру кезінде олардың жұмыс орны мен орташа жалақысы сақталады.
Ауысым алдындағы медициналық куәландырудың ақысы енді ұжымдық шартпен немесе жұмыс берушінің актісімен белгіленеді. Есептеу орташа күндік немесе сағаттық жалақы негізінде жүргізіледі.
Еңбек кодексінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі техникалық инспекторға қатысты жеке норма пайда болды. Оны еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі өндірістік кеңес бекітеді.
Техникалық инспектор қажетті ақпаратты сұратуға, құрылымдық бөлімшелерге баруға, жазатайым оқиғаларды тергеуге қатысуға және еңбек жағдайларын жақсарту жөнінде ұсыныстар енгізуге құқылы.
Сондай-ақ жұмыс беруші пайдаланылатын ғимараттарды, машиналарды, жабдықтарды, көлікті және басқа да негізгі құралдарды қауіпсіздік пен еңбекті қорғау талаптарына сәйкестендіруге міндетті.
13 тамыздан бастап не өзгерді?
Келесі түзетулер топтамасы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға қатысты. Ол бұрынғы мемлекеттік қызметшілерге және мемлекеттік немесе оған теңестірілген функцияларды атқарған басқа да тұлғаларға қосымша шектеулер енгізеді.
Жекелеген жағдайларда олардың бұрынғы өкілеттіктері сол ұйымның қызметімен байланысты болған болса, коммерциялық ұйымдарда басшылық лауазымдарды атқаруына тыйым салынады.
Сондай-ақ сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасаған адамдарға қолжетімсіз лауазымдардың тізімі кеңейеді. Шектеулер Ұлттық банк, қаржы реттеушісі, авиация саласы, мемлекеттік ұйымдар және квазимемлекеттік сектор субъектілеріндегі бірқатар лауазымдарға қатысты болады.
Бұдан бөлек, жұмысқа орналасқанға дейінгі үш жыл ішінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған адамдарға да жекелеген шектеулер қарастырылған.
Кадрлық процестер цифрлық форматқа көшеді
13 тамыздан бастап Еңбек кодексінде мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектор субъектілеріндегі кадрлық процестерге арналған жеке тарау пайда болды. Бұл процестер цифрлық кадрлық жүйе арқылы жүзеге асырылады.
Жүйе арқылы жұмысқа қабылдау, еңбек қызметі, қызмет бойынша ауысу, көтермелеу, тәртіптік жауапкершілік және еңбек қатынастарын тоқтатуға қатысты құжаттар рәсімделіп, есепке алынып, сақталады. Кандидаттарды іріктеу де осы жүйе арқылы жүргізіледі.
Кадрлық жүйеде қызметкер туралы мәліметтермен қатар, Қазақстан азаматы болып табылатын жұбайының және жақын туыстарының ЖСН-і пайдаланылуы мүмкін. Тиісті ақпарат болған жағдайда қызметкер бұрын жұмыс істеген ұйымдардың БСН-і және кәсіпкерлердің ЖСН-і де ескеріледі.
Қызметкерде ЖСН немесе БСН болмаған жағдайда осы мәліметтердің бір бөлігін цифрлық жүйелерден алуға мүмкіндік беретін норма 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.
25 тамыздан бастап киберқауіпсіздік талаптары енгізілді
Түзетулердің үшінші блогы 25 тамызда күшіне енді. Енді киберқауіпсіздік талаптарын сақтау қызметкерлердің міндеттері қатарында тікелей бекітілді.
Қызметкер еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау, өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарымен қатар, киберқауіпсіздік талаптарын да сақтауға міндетті.
Ал жұмыс беруші қызметкерлерді киберқауіпсіздік талаптарын сақтау жөніндегі ішкі актілермен таныстыруы және олардың орындалуына ішкі бақылау жүргізуі тиіс.
Осыған байланысты жұмыс берушілер қызметкерлерді тиісті ішкі құжаттармен таныстырып, белгіленген киберқауіпсіздік талаптарының сақталуын бақылау жүйесін ұйымдастыруы қажет.
Осылайша, тамыздағы өзгерістер еңбек қатынастарының бірнеше бағытын қамтиды. Қызметкерлер үшін жаңа құқықтар мен кепілдіктер пайда болса, жұмыс берушілерге еңбек қауіпсіздігі, кадрлық есеп, киберқауіпсіздік және сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды сақтау бойынша қосымша міндеттер жүктеледі.
