Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақы мөлшерін 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру жоспарланып отыр. Президенттің тапсырмасы бойынша жүзеге асырылатын бұл өзгеріс 1,8 миллион қазақстандықтың табысына әсер етеді. Оның ішінде бюджет саласында жұмыс істейтін 370 мыңнан астам қызметкер бар. Ең төменгі жалақының өсуі кімдерге тиімді және әлеуметтік төлемдерге қалай ықпал етеді?
Ең төменгі жалақы 25 мың теңгеге өседі
2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін арттыруды тапсырды. Жаңа мөлшерлемені 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізу көзделіп отыр. Бұл туралы «24KZ» телеарнасы хабарлады.
Осылайша, ең төменгі жалақы 25 мың теңгеге немесе шамамен 29,4 пайызға өседі. Негізгі өзгерістер:
- Қазіргі ең төменгі жалақы — 85 000 теңге.
- Жоспарланған жаңа мөлшер — 110 000 теңге.
- Айырмашылық — 25 000 теңге.
- Өзгерістің ықпал ету аясы — шамамен 1,8 миллион адам. Олардың ішінде бюджет саласының 370 мыңнан астам қызметкері бар.
Алайда ең төменгі жалақының өсуі барлық қазақстандықтың айлығы автоматты түрде 25 мың теңгеге көбейеді дегенді білдірмейді. Нақты өзгеріс қызметкердің қазіргі жалақысына, еңбекақы төлеу жүйесіне және жұмыс берушінің қолданатын есептеу тәртібіне байланысты болады.
Кімдердің табысы артуы мүмкін?
Ең төменгі жалақыны көтеру бірінші кезекте жалақысы төмен қызметкерлерге әсер етеді. Олардың қатарында мемлекеттік мекемелерде және жеке кәсіпорындарда жұмыс істейтін адамдар бар.
Мәселен, тазалықшылар, қосалқы персонал, қызмет көрсету саласының кейбір мамандары мен төмен жалақы алатын басқа да қызметкерлердің еңбекақысы қайта қаралуы мүмкін.
Қазақстанның Еңбек кодексіне сәйкес, толық жұмыс уақытының белгіленген нормасын орындаған қызметкердің айлық жалақысы заңмен белгіленген ең төменгі мөлшерден кем болмауға тиіс. Сондықтан жаңа талап күшіне енген жағдайда жұмыс берушілер еңбекақыны заң талаптарына сәйкестендіруі керек.
Бұған қоса, кейбір ұйымдарда жалақы разрядтар мен біліктілік деңгейіне қарай белгіленеді. Ең төменгі мөлшердің өзгеруі мұндай жүйелерде басқа қызметкерлердің де жалақысын қайта қарауға негіз болуы мүмкін.
Дегенмен нақты қанша адамның айлығы өсетіні және әр қызметкердің табысы қаншаға өзгеретіні қосымша есептеулерге байланысты.
Әлеуметтік төлемдердің мөлшері де өзгере ме?
Ең төменгі жалақының өсуі тек еңбек нарығына ғана емес, әлеуметтік сақтандыру жүйесіндегі бірқатар төлемнің есептелуіне де ықпал етуі мүмкін.
Мұның себебі — кейбір төлемдерді есептеу кезінде ең төменгі жалақыға еселенген шектер қолданылады. Егер осы көрсеткіш өзгерсе, төлем есептелетін ең жоғары табыс мөлшері де ұлғаюы ықтимал.
Мысалы, жұмысынан айырылуға, бала күтіміне және жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемдердің шекті мөлшерлері өзгеруі мүмкін. Бірақ нақты төленетін сома әр адамның әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуына, бұрынғы табысына және заңнамада белгіленген талаптарға байланысты есептеледі.
Сондықтан ең төменгі жалақының өсуін барлық азаматқа берілетін әлеуметтік төлемдердің бірдей мөлшерде арттырылуымен шатастырмаған жөн.
Жұмыссыздық бойынша төлем қалай өзгереді?
Жұмысынан айырылған азаматтарға төленетін әлеуметтік төлемнің мөлшері бұрынғы табысына және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне байланысты анықталады.
Ең төменгі жалақыға байланысты есептеу шегі жоғарылаған жағдайда, төлемнің ең жоғары мөлшері де артуы мүмкін. Алайда бұл барлық жұмыссыз азаматтың төлемі бірдей сомаға көбейеді деген сөз емес.
Нақты мөлшер азаматтың әлеуметтік аударымдарына және қолданыстағы есептеу тәртібіне сәйкес белгіленеді.
Бала күтімі мен жүктілікке байланысты төлемдерге әсері
Бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемдер де ең төменгі жалақыға қатысты есептеу шектеріне тәуелді болуы мүмкін.
Әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысатын жұмыс істейтін ата-аналарға төленетін бала күтімі бойынша төлем, әдетте, есептік кезеңдегі орташа табыстың белгілі бір бөлігі ретінде есептеледі. Сонымен қатар заңда төлемнің ең жоғары шегі қарастырылған.
Ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге көтерілсе, осы шекке байланысты есептелетін төлемнің жоғарғы мөлшері де өсуі мүмкін. Жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемдерде де осындай ықпал болуы ықтимал.
Бірақ нақты төлем көлемін анықтау үшін жаңа мөлшерлеме күшіне енгеннен кейін қолданылатын заңнамалық нормалар мен есептеу тәртібін ескеру қажет.
Жалақының өсуі қазақстандықтардың сатып алу қабілетіне қалай әсер етеді?
Ең төменгі жалақының көтерілуі табысы аз азаматтардың қаржылық жағдайын жақсартуға бағытталған. Қосымша табыс азық-түлікке, коммуналдық қызметтерге, көлікке және басқа да күнделікті қажеттіліктерге жұмсалуы мүмкін.
Алайда нақты нәтиже бағаның өзгеруіне де байланысты. Егер тауарлар мен қызметтердің құны жалақы өсіміне жақын қарқынмен немесе одан жылдам өссе, азаматтардың нақты сатып алу қабілеті күткендей артпауы мүмкін.
Осыған байланысты ең төменгі жалақыны көтерумен қатар, инфляцияны, еңбек өнімділігін және халықтың нақты табысын да ескеру маңызды.
Орташа жалақы мен ең төменгі жалақының айырмасы қандай?
Қазақстандағы ең төменгі жалақы барлық қызметкердің орташа табысын білдірмейді. Бұл — заңмен белгіленетін ең төменгі еңбек ақы стандарты.
Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2026 жылғы II тоқсанда Қазақстандағы орташа айлық атаулы жалақы 486 388 теңге, ал медианалық жалақы 348 415 теңге болған. Бұл көрсеткіштер есептелген жалақыны сипаттайды және қолға тиетін таза табыспен бірдей емес. Дереккөз: Ұлттық статистика бюросы.
Демек, ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге дейін көтеру табысы төмен қызметкерлер үшін маңызды болғанымен, елдегі жалақы айырмашылығын толық жоймайды.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге дейін көтеру туралы тапсырма шамамен 1,8 миллион қазақстандықтың табысына әсер етуі мүмкін. Оның ішінде бюджет саласында жұмыс істейтін 370 мыңнан астам қызметкер бар.
Өзгеріс ең алдымен ең төменгі жалақы алатын азаматтардың еңбекақысын заң талаптарына сәйкестендіруге, сондай-ақ кейбір әлеуметтік төлемдердің есептеу шектерін қайта қарауға ықпал етуі ықтимал.
Сонымен бірге нақты нәтиже жаңа мөлшерлеменің заңнамалық тұрғыдан бекітілуіне, жұмыс берушілердің еңбекақы жүйесіне және әлеуметтік төлемдерді есептеу тәртібіне байланысты болады. Азаматтар үшін ең маңыздысы — атаулы жалақының өсуімен қатар, күнделікті шығындарды өтейтін нақты сатып алу қабілетінің де артуы.
