Қазақстан – түрлі этнос пен мәдениет, әртүрлі діни сенім өкілдері қатар өмір сүріп жатқан мемлекет. Осындай алуан түрлі қоғамда тұрақтылық пен өзара түсіністікті сақтаудың маңызды шарттарының бірі – зайырлылық қағидатын құрметтеу. Зайырлы қоғам дінді жоққа шығармайды. Керісінше, әр азаматтың діни сенім бостандығын қамтамасыз ете отырып, қоғамдық қатынастардың заң негізінде реттелуін көздейді.
Зайырлылық дегеніміз не?
Қазақстан Конституциясына сәйкес, еліміз өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады. Бұл қағида мемлекеттің діни ұйымдардан бөлінгенін және азаматтардың діни сеніміне байланысты құқықтары заңмен қорғалатынын білдіреді.
Зайырлылықты дінге қарсы ұстаным ретінде түсіну дұрыс емес. Оның негізгі мәні – мемлекет пен дін институттарының қызмет салаларын ажырату, азаматтардың ар-ождан және діни сенім бостандығын сақтау.
Қазақстанда әр азамат өз дінін ұстануға немесе ешқандай дінді ұстанбауға құқылы. Сонымен қатар адамның діни көзқарасына байланысты кемсітуге жол берілмейді.
Бұл қағидат қоғамдағы түрлі көзқарастардың бейбіт қатар өмір сүруіне мүмкіндік береді. Бір адамның діни ұстанымы екінші адамның құқығы мен бостандығын шектемеуі тиіс.
Дінге құрмет – өзара сыйластықтан басталады
Қазақстан қоғамында ислам, православие, католицизм, протестанттық бағыттар, иудаизм және басқа да діни сенім өкілдері бар. Әр діннің өзіндік дәстүрі мен құндылықтары қалыптасқан.
Дінге құрмет тек өз сеніміңді ұстанумен шектелмейді. Ол басқа адамның таңдауына түсіністікпен қарауды да білдіреді.
Мысалы, адамның діни киім киюі, діни мерекелерді атап өтуі немесе ғибадат етуі – оның жеке сеніміне байланысты мәселе. Бірақ қоғамдық ортада бұл құқықтар басқа азаматтардың заңды мүдделерімен және қолданыстағы заң талаптарымен үйлесуі қажет.
Сондықтан зайырлы қоғамдағы діни мәдениеттің маңызды бөлігі – өз құқығыңды білу ғана емес, өзгенің құқығын да құрметтеу.
Заң – баршаға ортақ талап
Зайырлы мемлекеттің тағы бір негізгі қағидаты – заңның үстемдігі. Қоғамдағы барлық азаматтар мен ұйымдар, олардың діни көзқарасына қарамастан, Конституция мен заңдарды сақтауға міндетті.
Діни сенім адамның дүниетанымына әсер етуі мүмкін, алайда қоғамдық тәртіп пен азаматтардың құқықтары заң арқылы реттеледі.
Бұл жерде маңызды бір ұстаным бар: діндар адам да, дінге сенбейтін адам да заң алдында тең. Біреудің діни сенімі оған заң талаптарын орындамауға немесе басқа адамның құқығын бұзуға негіз бола алмайды.
Осы тұрғыдан алғанда, «дінге құрмет» пен «заңға бағыну» бір-біріне қайшы ұғымдар емес. Керісінше, екеуі де тұрақты қоғам қалыптастырудың маңызды элементтері.
Діни сауаттылықтың маңызы
Қазіргі ақпараттық кеңістікте діни тақырыптағы ақпарат өте көп. Әлеуметтік желілерде діни мәселелерге қатысты түрлі пікірлер, түсіндірмелер мен материалдар таралады. Олардың барлығы бірдей сенімді немесе кәсіби тұрғыдан негізделген болмауы мүмкін.
Сондықтан діни сауаттылықтың маңызы артып келеді.
Діни сауатты адам ақпаратты сын тұрғысынан қабылдап, діни мәселелер бойынша сенімді дереккөздерді ажырата біледі. Сонымен қатар ол діни ұғымдарды қоғамдағы құқықтық және мәдени нормалардан бөлек қарастырмайды.
Бұл әсіресе жастар үшін маңызды. Жас адамның діни дүниетанымы біліммен, сыни ойлаумен және азаматтық жауапкершілікпен қатар қалыптасқаны жөн.
Жастар және зайырлы қоғам
Жастар – қоғамның болашағы. Сондықтан зайырлылық қағидаттарын түсіндіру тек құқықтық білім берумен шектелмеуі керек.
Мектеп пен жоғары оқу орындарында оқушылар мен студенттерге азаматтық құқықтар, діни сенім бостандығы, конфессияаралық келісім және заң талаптары туралы объективті ақпарат берілуі маңызды.
Жастардың түрлі діндер мен мәдениеттер туралы білімінің болуы қоғамдағы түсіністікке ықпал етеді. Өзге адамның көзқарасын білу міндетті түрде сол көзқарасты қабылдауды білдірмейді. Бірақ оны түсінуге және құрметтеуге мүмкіндік береді.
Діни және қоғамдық кеңістіктегі жауапкершілік
Зайырлы қоғамда діни сенім жеке адамның өмірімен ғана шектелмейді. Діни ұйымдар да қоғамдық ортада қызмет атқарады. Сондықтан олардың жұмысы заң талаптарына сәйкес жүргізілуі тиіс.
Қоғамдық кеңістікте діни мәселелерді талқылаған кезде жауапкершілік пен өзара құрмет қажет. Діни сенімге байланысты пікір білдіру басқа азаматтарды кемсітуге, араздық тудыруға немесе қоғамдық тәртіпті бұзуға айналмауы керек.
Әсіресе әлеуметтік желілерде бұл мәселе өзекті. Бір қарағанда жеке пікір ретінде көрінетін жазба мыңдаған адамға таралуы мүмкін. Сондықтан әр азамат ақпарат таратқанда оның салдарын ескергені жөн.
Зайырлылық – қоғамның ортақ келісімі
Қазақстандағы зайырлы қоғамның басты ерекшелігі – әр азаматтың өз сенімін ұстануына мүмкіндік бере отырып, ортақ құқықтық кеңістікті сақтау.
Бұл кеңістіктің негізінде Конституция, заңның үстемдігі, адам құқықтары, өзара құрмет және азаматтық жауапкершілік тұр.
Дін адамға рухани құндылықтар мен моральдық бағдар бере алады. Ал заң қоғам мүшелерінің ортақ өмір сүру тәртібін белгілейді. Осы екі ұғымды бір-біріне қарсы қоймай, олардың қоғамдағы орнын дұрыс түсіну – тұрақтылықтың маңызды шарты.
Қазақстан үшін конфессияаралық келісім мен қоғамдық татулықты сақтау стратегиялық мәнге ие. Сондықтан зайырлы қоғамның негіздерін түсіндіру тек мемлекеттік органдардың немесе діни ұйымдардың міндеті емес. Бұл – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.
Дінге құрмет – адамның сенім таңдау еркіндігін мойындаудан басталады. Заңға бағыну – сол еркіндіктің шекарасын және қоғамдағы баршаға ортақ тәртіпті қамтамасыз етеді. Ал осы екі қағидат үйлескен жерде өзара сыйластыққа, тұрақтылыққа және бейбіт қатар өмір сүруге негізделген қоғам қалыптасады.
