Қазақстанда Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалануға арналған жаңа жеткіліктілік шектерін жариялады. 2026 жылғы 5 маусымнан бастап күшіне енген өзгерістерге сәйкес, азаматтардың тұрғын үй жағдайын жақсарту немесе емделу ақысын төлеу үшін жинақтарының бір бөлігін алу мүмкіндігі айтарлықтай шектелуі мүмкін.
Сарапшылардың пікірінше, жаңа талаптар зейнетақы жүйесінің тұрақтылығын күшейтуге бағытталғанымен, мыңдаған қазақстандықтың қаражатқа қол жеткізуін қиындатады.
Жаңа шектер нені білдіреді?
Жеткіліктілік шегі – азаматтың зейнет жасына дейін шотында қалуы тиіс ең төменгі қаражат көлемі. Егер жинақ осы межеден асып тұрса ғана артық бөлігін пайдалану мүмкіндігі беріледі.
БЖЗҚ мәліметінше, жаңа есептеулер кезінде жылдық инвестициялық табыстылықтың 9 пайыздық деңгейі және болашақ зейнетақы төлемдерінің 8 пайыздық индексациясы ескерілген.
Мысалы, 30 жастағы азамат үшін жеткіліктілік шегі 9,75 миллион теңге болса, 40 жастағылар үшін бұл көрсеткіш 13,37 миллион теңгеге жеткен. Ал 60 жастағы салымшының шотында кемінде 22,5 миллион теңге қалуы қажет.
Жас ерекшеліктері бойынша зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шектері төмендегідей:
20–29 жас аралығы:
- 20 жас – 6 670 000 теңге
- 21 жас – 6 960 000 теңге
- 22 жас – 7 250 000 теңге
- 23 жас – 7 540 000 теңге
- 24 жас – 7 840 000 теңге
- 25 жас – 8 150 000 теңге
- 26 жас – 8 460 000 теңге
- 27 жас – 8 770 000 теңге
- 28 жас – 9 090 000 теңге
- 29 жас – 9 420 000 теңге
30–39 жас аралығы:
- 30 жас – 9 750 000 теңге
- 31 жас – 10 090 000теңге
- 32 жас – 10 430 000теңге
- 33 жас – 10 780 000теңге
- 34 жас – 11 130 000теңге
- 35 жас – 11 490 000теңге
- 36 жас – 11 850 000теңге
- 37 жас – 12 220 000теңге
- 38 жас – 12 600 000теңге
- 39 жас – 12 980 000теңге
40–49 жас аралығы:
40 жас – 13 370 000теңге
- 41 жас – 13 760 000теңге
- 42 жас – 14 160 000теңге
- 43 жас – 14 560 000теңге
- 44 жас – 14 980 000теңге
- 45 жас – 15 400 000теңге
- 46 жас – 15 820 000теңге
- 47 жас – 16 250 000теңге
- 48 жас – 16 690 000теңге
- 49 жас – 17 140 000теңге
50–62 жас аралығы:
- 50 жас – 17 590 000теңге
- 51 жас – 18 050 000теңге
- 52 жас – 18 510 000теңге
- 53 жас – 18 980 000теңге
- 54 жас – 19 460 000теңге
- 55 жас – 19 950 000теңге
- 56 жас – 20 450 000теңге
- 57 жас – 20 950 000теңге
- 58 жас – 21 460 000теңге
- 59 жас – 21 970 000теңге
- 60 жас – 22 500 000теңге
- 61 жас – 23 030 000теңге
- 62 жас – 23 570 000теңге.
Неліктен шек өсіп отыр?
Соңғы жылдары инфляция деңгейінің жоғары болуы, өмір сүру ұзақтығының артуы және болашақтағы зейнетақы төлемдерінің көлемін сақтау қажеттілігі мемлекетке талаптарды қайта қарауға мәжбүр етті.
Экономистердің айтуынша, мемлекет қазіргі тұтыну мен болашақ әлеуметтік қауіпсіздік арасындағы тепе-теңдікті сақтауға тырысып отыр. Егер азаматтар жинақтарының едәуір бөлігін ерте пайдаланып қойса, зейнет жасына жеткенде олардың табысы жеткіліксіз болуы мүмкін.
Алайда бұл тәсілдің екінші жағы да бар. Тұрғын үй бағасының өсуі жағдайында көптеген отбасы үшін зейнетақы жинақтары баспана мәселесін шешудің маңызды құралына айналған еді. Сондықтан жеткіліктілік шегінің өсуі ипотекалық нарыққа да әсер етуі ықтимал.
Кімдер көбірек зардап шегеді?
Ең алдымен орташа табыс алатын азаматтар қиындыққа тап болуы мүмкін. Өйткені олардың жинақ көлемі жаңа талаптарға сәйкес келмей қалу қаупі жоғары.
Мысалы, бұрын жеткіліктілік шегінен асқан бірнеше миллион теңгені пайдалану мүмкіндігі болған азамат енді жаңа межеге байланысты қаражатын ала алмауы ықтимал. Бұл әсіресе баспана сатып алуды немесе ипотеканы жабуды жоспарлаған азаматтарға әсер етеді.
Сарапшылардың бағалауынша, жаңа талаптар нәтижесінде біржолғы зейнетақы төлемдерін пайдаланушылар саны қысқаруы мүмкін.
Өтініш берушілер үшін маңызды мерзім
БЖЗҚ хабарлауынша, 2026 жылғы 4 маусымды қоса алғандағы өтініштер бұрынғы жеткіліктілік шектері бойынша қаралады. Ал одан кейінгі барлық өтінімдер жаңа талаптарға сәйкес бағаланады.
Бұл өзгеріс жарияланғанға дейін құжат тапсырған азаматтарға бұрынғы шарттарды сақтап қалуға мүмкіндік береді.
Ұзақ мерзімді тиімділік пен қысқа мерзімді қажеттілік
Зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалану бағдарламасы соңғы жылдары тұрғын үй нарығын жандандырып, көптеген қазақстандыққа баспаналы болуға көмектесті. Бірақ жаңа жеткіліктілік шектері мемлекеттің басты басымдығы азаматтардың болашақ зейнетақысын сақтау екенін көрсетіп отыр.
Сондықтан бүгінгі өзгерістерді екі қырынан бағалауға болады: бір жағынан, бұл зейнетақы жүйесінің қаржылық тұрақтылығын арттырады, екінші жағынан, азаматтардың өз жинақтарын пайдалану мүмкіндігін тарылтады. Алдағы уақытта жаңа шектердің тұрғын үй нарығына, халықтың жинақтау мәдениетіне және зейнетақы жүйесіне деген сенімге қалай әсер ететіні басты назарда болмақ.
