Сингапурда сағыз сатуға қатаң шектеу қойылған. Ал Италияның Венеция қаласында көгершіндерді тамақтандыруға болмайды. Бір қарағанда күлкілі көрінетін мұндай заңдардың артында тарихи оқиға мен әртүрлі себеп жатыр. Әлемдегі ең оғаш заңдардың қалай пайда болғанына бірге үңіліп көрейік.
Егер шетелге саяхатқа шықсаңыз, баратын елдің заңдары мен жергілікті ережелерін алдын ала біліп алған жөн. Өйткені бір елде қалыпты саналатын әрекет басқа мемлекетте заң бұзушылық болуы мүмкін. Мысалы, Италияның Венеция қаласына келген туристердің көбі Сан-Марко алаңындағы көгершіндерді тамақтандырғысы келеді. Алайда бұл заңмен тыйым салынған. Қала билігінің мәліметінше, көгершіндерді қоректендіру тарихи ғимараттарға зиян келтіріп, санитарлық ережелерді бұзады.
Мұндай әрекет үшін айыппұл қарастырылған. Тіпті соңғы жылдары заңды бұзып, туристерге құстарды тамақтандыру үшін жем сатқан адамдар да жауапкершілікке тартылған. Осы сияқты бір қарағанда оғаш көрінетін заңдардың әрқайсысының өзіндік тарихы мен себебі бар.
Сингапурда сағыз сатуға тыйым салынған
Әлемдегі ең танымал оғаш заңдардың бірі – Сингапурда сағыз сатуға қойылған шектеу. Бұл тыйым 1992 жылы енгізілді.
1980-1990 жылдары адамдар шайналған сағызды метро есіктеріне, орындықтарға, жеделсаты батырмаларына жабыстырып кететін. Соның салдарынан қоғамдық көлік жүйесінде жиі ақаулар пайда болып, тазалау жұмыстарына қомақты қаражат жұмсалды. Осы мәселені шешу үшін үкімет сағыздың сатылуына тыйым салды. Кейін медициналық мақсаттағы кейбір сағыздарға ғана рұқсат берілді.
Канадада тиынмен қомақты соманы төлеуге болмайды
Көпшілік Канадада кез келген төлемді қалаған мөлшердегі тиынмен жасауға болады деп ойлайды. Алайда елдің Currency Act (Валюта туралы заңына) сәйкес, әрбір тиынның заңды төлем құралы ретінде қолданылуына белгілі бір шектеулер қойылған. Мәселен сатып алушы қомақты соманы тек ұсақ тиындармен төлеуге тырысса, сатушы мұндай төлемді қабылдаудан заңды түрде бас тарта алады.
Бұл талаптың енгізілуіне саудадағы әділдік пен тиімділікті сақтау себеп болған. Өйткені кейбір адамдар наразылық білдіру немесе қарызын өтеуді қиындату мақсатында мыңдаған ұсақ тиынмен есеп айырысатын жағдайлар кездескен. Мұндай әрекет сатушының жұмысын тежеп, кассадағы есеп айырысу уақытын ұзартады. Сондықтан заң белгілі бір номиналдағы тиындардың заңды төлем ретінде қабылданатын ең жоғары шегін белгілеген.
Мысалы, 1 долларлық тиындармен ең көбі 25 канадалық долларға дейін, 25 центтік тиындармен – 10 долларға дейін, 10 центтік тиындармен – 5 долларға дейін, ал 5 центтік тиындармен – 5 долларға дейін төлем жасауға болады. Егер бұдан көп сома ұсынылса, сатушы оны қабылдамауға құқылы.
Таиландта ақшаны аяқпен басуға болмайды
Таиландта жерге түсіп кеткен ақшаны аяқпен басып тоқтатуға немесе оған немқұрайлы қарауға болмайды. Себебі елдің барлық банкноттары мен тиындарында Таиланд королінің бейнесі бейнеленген. Ал монарх елде ерекше құрметке ие болғандықтан, оның суретін қорлау немесе оған құрметсіздік таныту заң бұзушылық ретінде бағалануы мүмкін.
Бұл талаптың шығу тарихы Таиландтағы ғасырлар бойы қалыптасқан монархияны құрметтеу дәстүрімен байланысты. Елдің Қылмыстық кодексіндегі lese-majeste (монархты қорлау) туралы бап корольді, патшайымды және корольдік әулет мүшелерін қорлауға қатаң тыйым салады. Сондықтан ақшаға аяқпен басу, оны әдейі жырту немесе бүлдіру кей жағдайда монархқа құрметсіздік көрсету ретінде қарастырылуы мүмкін.
Сонымен қатар тай мәдениетінде аяқ – адам денесінің ең төменгі әрі «таза емес» бөлігі саналады. Сол себепті аяқпен адамға, діни заттарға немесе корольдің бейнесіне нұсқау әдепсіздік болып есептеледі. Туристерге де жерге түсіп кеткен банкнотты аяқпен тоқтатпай, қолмен көтеру ұсынылады.
Жапонияда семіздікке қарсы талап бар
Жапонияда «семіздікке қарсы заң» бар деген пікір жиі айтылады. Шын мәнінде, бұл заң адамдарды артық салмағы үшін жазалауға бағытталмаған. 2008 жылы елде «Метабо туралы заң» (Metabo Law) деп бейресми аталып кеткен денсаулық сақтау бағдарламасы енгізілді.
Заңға сәйкес, 40 пен 74 жас аралығындағы азаматтар жыл сайын міндетті медициналық тексеруден өтеді. Сол тексеру кезінде белі де өлшенеді. Ер адамдар үшін ұсынылатын шекті көрсеткіш – 85 сантиметр, ал әйелдер үшін 90 сантиметр. Егер белі бұл көрсеткіштен асып, сонымен қатар қан қысымы, қандағы қант немесе холестерин деңгейі қалыптан жоғары болса, адамға дұрыс тамақтану мен өмір салтын өзгерту бойынша арнайы кеңес беріледі.
Бұл талап жеке азаматқа айыппұл салу немесе оны жазалау үшін енгізілмеген. Керісінше, мемлекет жұмыс берушілер мен медициналық сақтандыру ұйымдарын халықтың денсаулығын жақсартуға ынталандырады. Бағдарламаның негізгі мақсаты – семіздіктен туындайтын қант диабеті, инфаркт, инсульт және жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алу. Себебі мұндай ауруларды емдеуге кететін шығын жылдан-жылға артып келеді.
БАӘ-де қоғамдық орында балағат сөз айтуға болмайды
Біріккен Араб Әмірліктерінде (БАӘ) қоғамдық орындарда балағат сөз айту, біреуді қорлау немесе дөрекі қимыл жасау заңмен қатаң реттеледі. Ел заңнамасы адамдардың ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға ерекше мән береді. Сондықтан көп елде тұрмыстық дау кезінде айтылатын ауыр сөздер немесе қолмен көрсетілетін әдепсіз ишаралар БАӘ-де құқық бұзушылық ретінде қарастырылуы мүмкін.
Бұл талап тек көшеде немесе қоғамдық орында ғана емес, интернет кеңістігінде де қолданылады. Егер адам әлеуметтік желіде, мессенджерде немесе басқа цифрлық платформада біреуді балағаттаса, қорласа немесе ар-намысына тиетін хабарлама жарияласа, оған айыппұл салынып, тіпті қылмыстық жауапкершілікке тартылуы ықтимал. Мұндай істер БАӘ-нің киберқылмысқа қарсы заңдары бойынша қаралады.
АҚШ-тың Аризона штатында кактустарды кесуге болмайды
АҚШ-тың Аризона штатында өсетін сагуаро кактусы (Saguaro cactus) – өңірдің басты табиғи символдарының бірі. Оның биіктігі 12-15 метрге дейін жетіп, кейбірі 150-200 жылға дейін өмір сүреді. Осындай ерекше өсімдіктерді қорғау үшін Аризонада арнайы заң қабылданған.
Штаттың заңына сәйкес, сагуаро кактусын немесе басқа да қорғалатын шөл өсімдіктерін жер иесінің немесе мемлекеттік органдардың рұқсатынсыз кесуге, қазып алуға, сатуға немесе басқа жерге көшіруге болмайды. Заңды бұзған адамдарға ірі көлемде айыппұл салынып, келтірілген залалдың ауырлығына қарай қылмыстық жауапкершілік те қарастырылуы мүмкін.
Испанияда құмнан қамал салуға тыйым салынған
Жағажайға барған балалар мен туристердің құмнан қамал тұрғызуы қалыпты көрініс саналғанымен, Испанияның кейбір туристік аймақтарында мұндай әрекетке шектеу қойылған. Мәселен, Тенерифе мен Гран-Канария аралдарының бірқатар жағажайларында үлкен құм қамалдарын тұрғызуға немесе терең шұңқыр қазуға болмайды.
Бұл тыйымның негізгі себебі – қауіпсіздік пен жағажайдың күтімі. Терең қазылған шұңқырлар басқа демалушылардың жарақат алуына себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ үлкен құм құрылыстары жағажайды тазалайтын арнайы техниканың жұмысына кедергі келтіреді және жағалау аумағын күтіп ұстауды қиындатады.
Сондықтан кейбір муниципалитеттер жергілікті ережелер қабылдап, мұндай әрекеттер үшін айыппұл қарастырған. Айыппұл мөлшері өңірге байланысты өзгеріп отырады. Мысалы, Тенерифенің кейбір жағажайларында ережені бұзғандарға 100-3000 еуроға дейін айыппұл салынуы мүмкін.
