Жаңа оқу жылы басталды. Балаға мектеп формасы мен оқу құралдарын дайындаумен қатар, үйдегі сабақ оқитын орнын да ретке келтірген маңызды. Үстелдің биіктігі, орындықтың орналасуы, жарықтың түсуі және экранға дейінгі қашықтық – бәрі баланың күнделікті жайлылығына әсер етеді.
Үстелді баланың бойына қарай таңдаңыз
Бала сабақ оқығанда үнемі еңкейіп отырса, мойнын алға созса немесе дәптерге тым жақын отырса, мұны жай ғана «баланың әдеті» деп қабылдамаған жөн. Көбіне мәселе жұмыс орнының дұрыс ұйымдастырылмауында болуы мүмкін.
Балалар жыл сайын өседі. Сондықтан бір рет алып, бірнеше жылға жетеді деген есеппен тым биік немесе тым аласа үстел алу дұрыс емес. Негізгі мақсат – бала үстелде отырғанда иығын көтермей, арқасын бүкпей, шынтағын еркін қоя алуы.
Қарапайым тексеріс жасауға болады: бала үстелге отырғанда иығы бос болуы керек, шынтақтары үстелдің бетіне ыңғайлы орналасады. Аяқтары еденге толық тіреліп, тізесі шамамен тік бұрыш жасағаны дұрыс. Дұрыс таңдалған жиһаз баланың қалпын үнемі өзгертіп, қозғалуына мүмкіндік беруі де маңызды.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының эргономика жөніндегі ұсынымдарында да орындықтың биіктігі аяқтың еденге толық тірелуіне мүмкіндік беруі керектігі айтылады. Егер үстел биік болып, орындықты төмендету мүмкін болмаса, баланың аяғы салбырап тұрмауы үшін арнайы аяқ тіреуішін қойған дұрыс.
Баланың дәптерге жақын отырғаны дұрыс емес
Ата-аналар жиі байқамайтын мәселенің бірі – баланың кітапқа немесе дәптерге тым жақын отыруы.
Бала мәтінді көру үшін үнемі басын төмен түсіріп, мойнын алға созып отырса, уақыт өте келе мойын мен иыққа күш түседі. Ал көрудің нашарлауын тек осындай отырыспен байланыстыруға болмайды. Миопияның пайда болуына тұқым қуалаушылықпен қатар қоршаған орта факторлары да әсер етеді. Жақыннан ұзақ жұмыс істеу зерттелген факторлардың бірі болғанымен, оның әсері жалғыз себеп ретінде қарастырылмайды.
Сондықтан баланың дәптерге тым жақын еңкейіп отырғанын көрсеңіз, оны үнемі «дұрыс отыр» деп ескертумен шектелмей, алдымен үстел мен орындықтың биіктігін тексеріп көріңіз.
Орындықтың дөңгелегі міндетті емес
Балаға компьютерлік кресло алып беру міндетті емес. Әсіресе бастауыш сынып оқушысына ең маңыздысы – креслоның сәнді болуы емес, тұрақтылығы мен баланың денесіне сәйкес келуі.
Орындықтың арқалығы арқаны ұстап тұруы керек. Отырғанда баланың аяғы еденге немесе арнайы тіреуішке толық жеткені дұрыс.
Ең бастысы – бала бір қалыпта бірнеше сағат қозғалмай отырмауы керек. Дұрыс ұйымдастырылған жұмыс орны баланың қалпын өзгертуіне, орнынан тұрып қозғалуына кедергі келтірмеуі тиіс. Эргономикада да ұзақ уақыт бір қалыпта отырудан гөрі дене қалпын өзгерту мен қозғалыс маңызды екені атап көрсетіледі.
Жарық қай жақтан түсуі керек?
Бұл жерде қарапайым ережені есте сақтау жеткілікті: оңқай балаға жарық сол жақтан, солақай балаға оң жақтан түскені дұрыс.
Сонда жазып отырған қолдың көлеңкесі дәптерге түспейді.
Бірақ тек үстел шамын жағып қою жеткіліксіз. Бөлме қараңғы, ал үстел ғана жарық болса, көзге жайсыздық туындауы мүмкін. Жұмыс аймағында жарық біркелкі болғаны дұрыс.
Егер бала компьютер қолданса, терезе немесе шамның жарығы экранға тура түспеуін қадағалаңыз. Экрандағы шағылысу көзге түсетін жүктемені арттырып, жайсыздық туғызуы мүмкін.
Ал шамды баланың көзіне тура бағыттаудың қажеті жоқ. Жарық дәптерге түсіп, бірақ көзді қарықтырмайтындай орналасуы керек.
Компьютердің экраны да маңызды
Қазір мектеп оқушысының жұмыс орны тек дәптер мен кітаптан тұрмайды. Үй тапсырмасы, презентация, қосымша сабақ – бәрі компьютер немесе планшетпен байланысты болуы мүмкін.
Компьютер мониторының жоғарғы бөлігі көз деңгейінде немесе сәл төмен орналасқаны дұрыс. Бала экранға тым жақын отырмауы керек. Америкалық офтальмология академиясының ұсынымдарында экранға қарағанда басты сәл төмен бағыттап, мониторды көзден жеткілікті қашықтықта ұстау ұсынылады.
Тағы бір маңызды нәрсе – экранға үздіксіз үңіліп отыра бермеу.
Көзге демалыс беру үшін 20-20-20 ережесін қолдануға болады: әр 20 минут сайын шамамен 20 секунд бойы алыстағы, шамамен 6 метр қашықтықтағы затқа қарау. Ұзақ уақыт экран алдында отырғанда жиі жыпылықтау да көздің құрғауын азайтуға көмектеседі.
Ал көзді қорғаудың ең қарапайым жолы – далада ойнау
Баланың көру қабілетін сақтау тек дұрыс үстел мен шамға байланысты емес.
Зерттеулерде балалардың сыртта көбірек уақыт өткізуі миопияның даму қаупін азайтумен байланысты екені көрсетілген. Табиғи жарықтың көздің өсуіне әсер етуі мүмкін екені туралы деректер бар.
Сондықтан сабақтан кейін баланы тағы бірнеше сағат телефонға отырғызудың орнына, таза ауада серуендеп, қозғалғаны пайдалы.
Яғни баланың көзін сақтау үшін қымбат жиһаздан бұрын күнделікті әдеттерге назар аударған жөн.
Бала тақтадағы жазуды көрмей қалса, теледидарға немесе телефонға тым жақын отырса, көзін сығырайтса, басы жиі ауырса немесе кітапты бетіне тым жақын ұстаса – мұны елемеуге болмайды.
Кейбір көру проблемаларын баланың өзі байқамауы мүмкін. Сондықтан балалардың көру қабілетін мектепке дейін және мектеп жылдарында мерзімді түрде тексеріп тұрған дұрыс. Америкалық офтальмология академиясы мен балалар офтальмологтары балаларға жасына қарай тұрақты көру скринингінен өтуді ұсынады.
Жұмыс орнын тексерудің қысқа чек-парағы
Балаңыздың үстеліне отырып, мына бес сұраққа жауап беріп көріңіз:
- Аяғы еденге толық тіреле ме?
- Тізесі шамамен 90 градус бұрыш жасап тұр ма?
- Шынтақтары үстелге еркін орналасқан ба?
- Дәптерге тым жақын еңкейіп отырмаған ба?
- Жарық дәптерге көлеңке түсірмей, көзді қарықтырмай тұр ма?
Егер осының бәрі дұрыс болса, жұмыс орнының негізгі талаптары орындалған.
Бала үшін мінсіз жұмыс орны міндетті түрде қымбат үстел мен дизайнерлік креслодан тұрмайды. Ең маңыздысы – жиһаздың оның бойына сәйкес болуы, жарықтың дұрыс түсуі, экранның дұрыс орналасуы және сабақ арасында қозғалып, көзге демалыс беру.
