Жыл сайын маусым айының үшінші жексенбісінде Қазақстанда Медицина қызметкерлері күні атап өтіледі. Бұл күн – мыңдаған дәрігер, мейіргер, фельдшер мен өзге де медицина мамандарының еңбегіне құрмет көрсететін маңызды мереке. Бүгінде елімізде 280 мыңнан астам медицина қызметкері халық денсаулығын қорғау жолында қызмет атқарып жүр. Олардың қажырлы еңбегінің арқасында ана мен бала өлімі азайып, қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығы артып келеді. Сонымен қатар Қазақстан медициналық туризм бағытында да өз орнын нығайтуда.
Алайда саланың табыстарымен қатар шешімін күткен мәселелер де бар. Әсіресе кадр тапшылығы, ауылдық медицинаның жағдайы және медицина қызметкерлерінің әлеуметтік қорғалуы күн тәртібінен түскен жоқ.
Денсаулық сақтау саласының бүгінгі келбеті
2025 жылдың басындағы мәліметтерге сәйкес, Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінде 280 555 медицина қызметкері жұмыс істейді. Оның ішінде 83 994-і дәрігер болса, 196 531-і орта буын медицина қызметкерлері. Сондай-ақ 8 мыңнан астам маман жоғары мейіргерлік білім алған.
Саланың жасару үрдісі де байқалады. 35 жасқа дейінгі мамандар барлық медицина қызметкерлерінің шамамен 40 пайызын құрайды. Бұл алдағы жылдары кадрлық әлеуеттің сақталуына мүмкіндік береді.
Соңғы он жылда Қазақстанда ана мен нәресте өлімі көрсеткіштері 12 пайызға төмендеді. Орташа өмір сүру ұзақтығы 75 жасқа жетті. Бұл көрсеткіштер медициналық қызмет сапасының біртіндеп жақсарып келе жатқанын аңғартады.
Сонымен қатар еліміз шетелдік пациенттер үшін де тартымды бола бастады. Жыл сайын Қазақстанға 45 мемлекеттен 10 мыңнан астам адам емделуге келеді. Кардиохирургия, трансплантология, репродуктивті медицина және күрделі хирургиялық операциялар саласында қазақстандық клиникалардың беделі артып келеді.
2029 жылға дейінгі даму тұжырымдамасы не ұсынады?
Мемлекет денсаулық сақтау жүйесін жаңғыртуды жалғастыруда. Осы мақсатта 2029 жылға дейінгі Денсаулық сақтауды дамыту тұжырымдамасы қабылданды.
Құжаттың басты мақсаты – медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру, цифрлық технологияларды кеңінен енгізу және халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығын 77 жасқа дейін жеткізу.
Тұжырымдама тоғыз стратегиялық бағытты қамтиды. Олардың қатарында:
- алғашқы медициналық-санитарлық көмекті дамыту;
- жоғары технологиялық медицинаны жетілдіру;
- дәрілік қамтамасыз ету жүйесін жақсарту;
- кадрлық әлеуетті нығайту;
- медициналық қызметтердің сапасын арттыру;
- цифрландыруды тереңдету.
Дегенмен кез келген реформа оны жүзеге асыратын мамандарға тәуелді. Сондықтан соңғы жылдары мемлекет медицина қызметкерлерін қолдау шараларын күшейтуде.
Жалақы өсімі және әлеуметтік қолдау
Президент тапсырмасына сәйкес 2020–2023 жылдары медицина қызметкерлерінің жалақысы кезең-кезеңімен көтерілді.
Нәтижесінде 2025 жылы дәрігерлердің орташа жалақысы 598,1 мың теңгеге жетті. Бұл 2020 жылмен салыстырғанда үш есеге жуық жоғары көрсеткіш. Ал орта буын медицина қызметкерлерінің орташа жалақысы 315,6 мың теңгені құрап, бес жыл ішінде 2,4 есеге өсті.
Мемлекеттік қолдау тек жалақымен шектелмейді. Әсіресе ауылдық жерлерге мамандар тартуға басымдық берілуде.
Өткен жылы ауылдық елді мекендерге жұмысқа барған 529 медицина қызметкеріне 100 ең төменгі жалақы мөлшерінде біржолғы төлем берілді. Бұл шамамен 10 миллион теңгені құрайды. Кейбір өңірлерде төлем көлемі одан да жоғары болды.
Ең көп қолдау алған өңірлердің бірі – Маңғыстау облысы. Мұнда 113 медицина қызметкері көтерме төлем алған.
Сонымен бірге дәрігерлер үшін жеңілдетілген тұрғын үй несиелері, коммуналдық шығындарды өтеу, көтерме жәрдемақылар және басқа да әлеуметтік кепілдіктер қарастырылған.
Кәсіби мәртебе артып келеді
Соңғы жылдары медицина қызметкерлерінің кәсіби беделін көтеруге бағытталған бастамалар қолға алынды.
Мәселен, «Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері» атты жаңа құрметті атақ енгізілді. Бұл марапатпен бірге 1000 айлық есептік көрсеткіш көлемінде біржолғы сыйақы төленеді.
Ал «Үздік маман» байқауының жеңімпаздарына 500 АЕК мөлшерінде сыйақы беріледі. Өткен жылы мұндай марапатқа 17 медицина қызметкері ие болған.
Бұдан бөлек, шамамен 24 мың маман мемлекет есебінен біліктілікті арттыру курстарынан өтті. Бұл медициналық қызмет сапасын жақсартуға және жаңа технологияларды меңгеруге мүмкіндік береді.
Ең күрделі мәселе – кадр тапшылығы
Соған қарамастан денсаулық сақтау жүйесіндегі ең өзекті мәселенің бірі – кадр тапшылығы.
Қазіргі таңда Қазақстанда 3 869 дәрігер жетіспейді. Оның 803-і ауылдық елді мекендерге қажет. Ең үлкен тапшылық Түркістан, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан, Ақмола және Батыс Қазақстан облыстарында байқалады.
Мәселенің негізгі себептері бірнешеу:
- ауылдық жерлердегі тұрмыс жағдайының күрделілігі;
- жұмыс жүктемесінің жоғары болуы;
- жас мамандардың ірі қалаларды таңдауы;
- кейбір тар бейінді мамандардың жетіспеуі;
- медицина қызметкерлеріне қатысты құқық бұзушылықтардың кездесуі.
Сарапшылардың пікірінше, мәселені тек қаржылай ынталандыру арқылы шешу жеткіліксіз. Ол үшін өңірлердегі әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту, тұрғын үй мәселесін шешу, жұмыс жағдайын жақсарту және медицина мамандығының қоғамдық беделін арттыру қажет.
Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесі соңғы жылдары айтарлықтай өзгерістерді бастан кешіріп жатыр. Өмір сүру ұзақтығының артуы, ана мен бала денсаулығы көрсеткіштерінің жақсаруы, медициналық туризмнің дамуы – осы өзгерістердің нақты нәтижесі.
Дегенмен жүйенің тұрақты дамуы үшін кадр тапшылығы мәселесін шешу шешуші рөл атқарады. Мемлекет ұсынып отырған жалақы өсімі, әлеуметтік қолдау және кәсіби ынталандыру шаралары оң нәтиже беріп келеді. Бірақ ауылдық медицина мен мамандарды өңірлерде ұстап қалу бағытындағы жұмыстар алдағы жылдары да басты міндеттердің бірі болып қала бермек.
Ақ халатты абзал жандардың еңбегі – қоғам денсаулығының кепілі. Сондықтан медицина қызметкерлерін қолдау тек салалық емес, ұлттық маңызы бар міндет болып саналады.
