Кейінгі жылдары бабл-ти жастар арасында ерекше танымал сусынға айналды. Бірақ соңғы зерттеулер мен дәрігерлердің ескертулері бұл трендтің артында денсаулыққа төнетін қауіптер барын көрсетті. Әлемнің бірнеше елінде тапиока шариктеріне тұншығу, ішек бітелуі және ауыр металдың анықталуына қатысты жағдайлар тіркелген. Жастар сүйіп ішетін бұл сусын шынымен қауіпсіз бе, әлде жарқын жарнаманың тасасында елеусіз қатер жасырынып тұр ма?
Достарымен серуен кезінде, киноға барарда немесе жай ғана фотоға түсіп, сторис жариялау үшін бабл-ти алатындар көбейді. Алайда сәнге айналған бұл сусынның артында денсаулыққа төнетін қауіп барын дәрігерлер мен ғалымдар жиі ескерте бастады.
АҚШ пен Азия елдеріндегі зерттеулер бабл-ти құрамындағы тапиока шариктерінің қауіпсіздігіне күмән туғызды. Кей сараптамаларда ауыр металдардың ізі анықталса, дәрігерлер тұншығу, ішек бітелуі, семіздік пен ас қорыту жүйесіне байланысты мәселелерге назар аударуда.
Бабл-ти деген не?
Бабл-ти (bubble tea) – 1980-жылдары Тайваньда пайда болған сусын. Оның классикалық құрамына қара немесе жасыл шай, сүт, қант шәрбаты және тапиока шариктері кіреді. Кейіннен жеміс сироптары, крем, түрлі желе мен тәтті қоспалар қосылатын ондаған нұсқасы шықты.
Сусынның басты ерекшелігі – түбінде жататын қара түсті ірі шариктер. Олар тапиока деп аталады және маниока өсімдігінің крахмалынан жасалады. Шариктерді арнайы қайнатып, тәтті сиропқа салып дайындайды. Сол себепті олар жабысқақ, серпімді әрі шайнағанда ерекше құрылым береді.
Бір қарағанда зиянсыз көрінгенімен, дәл осы тапиока шариктері дәрігерлердің басты алаңдаушылығын тудырып отыр.
Дәрігерлер неге дабыл қағуда?
Мамандардың айтуынша, бабл-тидің ең үлкен қауіптерінің бірі – тұншығу қаупі. Тапиока шариктері ірі, тығыз және өте сырғымалы болғандықтан, оларды асығыс ішкенде немесе сөйлесіп отырып жұтқанда шарик тыныс алу жолына түсіп кетуі мүмкін.
Әсіресе сусынды жуан сабан арқылы ішкенде қауіп күшейеді. Сабан арқылы қысыммен сорылған шарик кей жағдайда өңешке емес, тыныс жолына түседі. Бұл адамды бірнеше секунд ішінде тұншықтыруы мүмкін.
Германияның Федералдық тәуекелдерді бағалау институты (BfR) 2012 жылы балалар үшін тапиока шариктерінің қауіпті екенін ескерткен. Сарапшылар әсіресе төрт-бес жасқа дейінгі балаларға мұндай сусын бермеуге кеңес берген.
Әлемде мұндай жағдайлар бірнеше рет тіркелген. Қытай мен Сингапурда жасөспірімдердің тапиокаға тұншығып қалған оқиғалары жарияланған. Мәселен 19 жастағы қыз шариктерді күштеп сорып ішкен кезде олар тыныс алу жолына түсіп, қайғылы жағдаймен аяқталған.
Дәрігерлердің айтуынша, балалар үшін қауіп одан да жоғары. Себебі олардың тыныс жолдары тар, ал шайнау дағдысы толық қалыптаспаған.
Ішек бітелуі және ас қорыту мәселелері
Тапиока шариктері тек тұншығуға ғана емес, ас қорыту жүйесіне де қауіп төндіруі мүмкін. Олар негізінен крахмалдан тұрады және ағзада баяу қорытылады.
Егер адам шариктерді шайнамай жұтса немесе көп мөлшерде тұтынса, асқазанның босау процесі баяулап, ішекте жиналып қалуы ықтимал. Бұл іштің қатуына, кебуге, құсуға және қатты ауырсынуға алып келеді.
2019 жылы Қытайда 14 жастағы қыз бірнеше күн қатарынан бабл-ти ішкеннен кейін ауруханаға түскен. Дәрігерлер тексеру барысында оның асқазанынан толық қорытылмаған жүзден астам тапиока шаригін анықтаған. Қыз бірнеше күн бойы іш қатуынан зардап шеккен.
Тағы бір жағдайда 13 жастағы баланың ішегінде крахмалдан қатты түйіндер пайда болғаны хабарланған.
Мамандар бес жасқа дейінгі балаларға тапиока өнімдерін мүлде бермеуге кеңес береді.
Қант пен «бос калория» мәселесі
Көпшілік бабл-тиді жай ғана шай деп қабылдайды. Алайда дәрігерлер бұл сусынды «десерт» деп санау керек екенін айтады.
Ғылыми зерттеулер бойынша, бір стақан бабл-тидің құрамында 20-50 граммға дейін қант болуы мүмкін. Кей нұсқаларында бұл көрсеткіш 90 грамға дейін жетеді. Бұл шамамен екі банка газдалған сусын ішкенмен тең.
Бір өнімнің калориясы 400-500 ккал аралығында болады. Оның басым бөлігі – қант пен крахмал.
Мұндай мөлшердегі қант:
- семіздікке;
- 2-типті қант диабетіне;
- жүрек-қан тамырлары ауруларына;
- тіс жегісіне;
- зат алмасу бұзылысына әкелуі мүмкін.
Эндокринологтар тәтті сусындарды жиі ішу қандағы глюкоза деңгейінің күрт көтерілуіне себеп болатынын айтады. Ұйқыбезі үнемі күшпен жұмыс істеген кезде уақыт өте келе диабет қаупі артады.
Қазақстандағы жағдай
Қазақстанда бабл-ти нарығы кейінгі екі-үш жылда айтарлықтай өсті. Қазір мұндай сусындарды:
- сауда орталықтарында;
- брендтік кофеханаларда;
- көше дүңгіршектерінде;
- фуд-корттарда жиі кездестіруге болады.
Жастар арасында жүргізілген шағын сауалнамада көпшілігі бабл-тиді аптасына бір немесе екі рет ішетінін айтқан. Көп адам оны тек сусын емес, жеңіл ас ретінде қабылдайды. Алайда сұралған жастардың басым бөлігі оның ықтимал зияны туралы бұрын естімеген.
Дәрігерлер қандай кеңес береді?
Мамандар бабл-тиден толықтай бас тарту міндетті емес екенін айтады. Бірақ бірнеше маңызды ережені сақтау қажет:
- тапиока шариктерін міндетті түрде шайнап жеу;
- асықпай ішу;
- сөйлесіп немесе жүгіріп жүріп ішпеу;
- кішкентай балаларға бермеу;
- күнделікті сусынға айналдырмау;
- қант мөлшері аз нұсқаларын таңдау.
Бірақ сәнді сусынның артында тұншығу қаупі, ас қорыту проблемалары, артық қант, ауыр металдар мен химиялық қоспалар сияқты мәселелер жасырынуы мүмкін. Сондықтан дәрігерлер бұл сусынды күнделікті әдетке айналдырмай, мөлшермен тұтынуға кеңес береді.
