Кез келген өркениетті мемлекеттің негізгі көрсеткіші – оның экономикалық әлеуеті немесе географиялық аумағы ған емес, ең алдымен әрбір азаматына деген құрметі мен көрсететін әлеуметтік қолдауы. Қазақстан Республикасының Конституциясы елімізді демократиялық, зайырлы, құқықтық және ең бастысы – әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырды.
Ата Заңымыздың 1-бабында-ақ «мемлекеттің ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» деп тайғара таңба басқандай жазылған. Бұл қағидат елімізде инклюзивті қоғам қалыптастыру мен барлық азаматтарға тең мүмкіндік берудің басты берік іргетасы екенін анық көрсетеді.
Ата Заң – әлеуметтік теңдік пен әділеттілік кепілі
Конституцияның 14-бабында заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең екені кесіп айтылған. Тегіне, әлеуметтік, мүліктік және лауазымдық жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, мекенжайына байланысты немесе кез келген өзге мән-жайлар бойынша ешкімді де кемсітуге болмайды.
Бұл норма мемлекеттегі әрбір тұлғаның, соның ішінде ерекше қажеттіліктері бар азаматтардың, аз қамтылған отбасылардың, балалар мен қарттардың құқықтары толық қорғалуын қамтамасыз етеді. Ата Заң бекіткен бұл теңдік қағаз бетіндегі ұран емес, күнделікті өмірде жүзеге асатын нақты тетікке айналуда.
Негізгі конституциялық кепілдіктер бірнеше маңызды бапта көрініс табады:
- 14-бап: Заң мен сот алдындағы теңдік және кемсітушіліктің кез келген түріне тыйым салу.
- 27-бап: Отбасы мен балалық шақты қорғау, ата-ана мен мемлекеттің ортақ жауапкершілігі.
- 28-бап: Жасына, ауруына, мүгедектігіне байланысты әлеуметтік қамсыздандыру кепілдіктері.
- 30-бап: Тегін орта білім алу құқығы мен инклюзивті білім беру ортасының кепілдігі.
Инклюзивті қоғам: Кедергісіз орта құру жолында
Инклюзивті қоғам – бұл тек ерекше қажеттілігі бар азаматтарға пандус салумен шектелмейтін ауқымды ұғым. Бұл – қоғамның әрбір мүшесі өзін толыққанды азамат ретінде сезіне алатын, білім алуға, жұмыс істеуге, мәдени және спорттық өмірге белсене қатысуға мүмкіндік беретін орта.
Конституциялық реформалар мен жаңа бастамалар:
Сапалы білім беруге қолжетімділік: Ата Заңның 30-бабына сәйкес, әрбір баланың білім алуға құқығы бар. Қазіргі таңда еліміздің мектептері мен жоғары оқу орындарында инклюзивті білім беру жүйесі қарқынды дамып келеді. Арнайы бағдарламалар мен бейімделген инфрақұрылым ерекше балалардың қатарластарымен бірге білім алуына жол ашуда.
Еңбек және кәсіби өз-өзін жүзеге асыру: Конституцияның 24-бабы әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына кепілдік береді. Мемлекет тарапынан квоталар бөлініп, ерекше азаматтарды жұмыспен қамтитын кәсіпорындарға жеңілдіктер берілуде.
Кедергісіз инфрақұрылым: Елді мекендердегі қоғамдық нысандар, транспорт және ғимараттар баршаға қолжетімді стандарттарға сай қайта жабдықталуда.
Әлеуметтік қолдау: Мемлекеттің азаматқа қамқорлығы
Ата Заңның 28-бабында мемлекеттің жасына, ауруына, мүгедектігіне, асыраушысынан айрылуына байланысты және өзге де заңды негіздерде әлеуметтік қамсыздандыруға кепілдік беретіні айтылған.
Соңғы жылдары елімізде жүргізіліп жатқан реформалар аясында әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылардың көлемі жүйелі түрде артып келеді. Атап айтқанда:
Ерекше балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға көрсетілетін қаржылай және психологиялық-реабилитациялық көмек күшейтілді.
«Тәуелсіздік ұрпақтары» сияқты мемлекеттік гранттар мен жастар саясаты аясында инклюзивті жобаларды бастаған азаматтарға қолдау көрсетілуде.
Азаматтардың денсаулығын сақтау (29-бап) аясында тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі мен оңалту орталықтарының желісі кеңейіп жатыр.
Әділетті Қазақстанның басты қағидаты
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің Жолдауларында мемлекеттің басты міндеті – азаматтардың тұрмыс сапасын жақсарту және тең мүмкіндіктер беру екенін үнемі баса айтады.
«Азамат ауылда, ауданда немесе мегаполисте тұрса да, сапалы білім мен медицинаға, әлеуметтік қолдауға тең деңгейде қол жеткізуі тиіс. Заң мен тәртіп, адал еңбек және әлеуметтік әділеттілік – біздің мызғымас бағдарымыз».
«Адал азамат» және «Заң мен тәртіп» концепциялары да тікелей Ата Заңның рухынан бастау алады. Азаматтардың өз құқықтарын білуі, бірін-бірі құрметтеуі және қоғамдағы кемсітушіліктің кез келген түріне төзбеушілік танытуы – толыққанды инклюзивті қоғамның кепілі.
Қазақстан Конституциясы – жай ғана құқықтық құжат емес, ол миллиондаған азаматтардың сенімді болашағына берілген мемлекеттік кепілдеме. Ата Заң аясында орныққан инклюзивті қоғам идеясы әрбір адамның қабілетін ашуға, қоғамның белсенді мүшесі болуына және өзін қауіпсіз әрі бақытты сезінуіне жағдай жасайды. «Әрбір азаматқа тең мүмкіндік» қағидатын одан әрі дамыту – Әділетті Қазақстанды бірге құрудың төте жолы.
