Қазақстанда ара шаруашылығын дамытуға бағытталған жаңа заң жобасы қаралып жатыр. Құжатта табиғи бал ұғымын бекіту, омарталарға ветеринариялық паспорт енгізу және араларды қорғау шараларын күшейту көзделген.
Елімізде қай өңірлерде бал өндіріледі? Бес шақырым ережесі деген не? El.kz интернет порталы осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Қазақстанда омарташылық саласын реттейтін заңнамаға маңызды өзгерістер енгізілмек. Мәжіліс омарташылық мәселелері бойынша заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдап, ара шаруашылығын дамытуға, табиғи балдың сапасын қорғауға және ара ауруларының алдын алуға бағытталған бірқатар жаңа нормаларды қарастыруда.
Сырт көзге бұл өзгерістер тек омарташыларға қатысты сияқты көрінгенімен, шын мәнінде құжат аралардың сақталуына, бал сапасының бақылауына және тұтынушылардың құқығын қорғауға әсер етеді. Сондықтан жаңа бастаманы шартты түрде «аралардың құқығын қорғау» деп те атауға болады.
«Табиғи бал» ұғымы заң жүзінде бекітіледі
Заң жобасы омарташылық саласындағы ұғымдарды нақтылауды көздейді. Құжатта «асыл тұқымды аналық ара», «трутень», «аспаптық ұрықтандыру пункті», «оқшауланған шағылыстыру пункті» секілді терминдер енгізіледі.
Ең маңызды өзгерістердің бірі – «табиғи бал» ұғымын заң жүзінде бекіту. Бұл нарықтағы қолдан жасалған немесе сапасыз өнімдердің үлесін азайтып, сатып алушылардың сапалы өнім алуына мүмкіндік береді.
Сондай-ақ әр омартаға ветеринариялық паспорт беру ұсынылып отыр. Мұндай құжат омарталарды тіркеуге, ара ауруларын бақылауға және профилактикалық шараларды уақытылы жүргізуге көмектеседі.
Заң жобасын таныстырған Мәжіліс депутаты Серік Егізбаевтың айтуынша, ветеринариялық қауіпсіздікті арттыру мақсатында омарталардың ветеринариялық паспорты енгізіледі.
Бұл омарталарды есепке алуға, емдеу-профилактикалық шараларды дер кезінде жүргізуге және ара ауруларының таралу қаупін төмендетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар жергілікті атқарушы органдардың құзыреті кеңейтіліп, араларды қорғау, көбейту және пайдалану саласындағы ғылыми зерттеулерді ұйымдастыру және жүргізу міндеттері қарастырылған, – дейді Серік Егізбаев.
Ара тек бал өндіруші жәндік емес
Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (FAO) мәліметінше, әлемдегі азық-түлік дақылдарының едәуір бөлігі аралар мен басқа да тозаңдандырғыш жәндіктердің көмегімен өнім береді.
Яғни ара тек бал өндіруші жәндік емес. Олар жеміс-жидек, көкөніс және майлы дақылдардың өнімділігін арттыратын табиғи тозаңдандырғыш саналады. Ара популяциясының азаюы ауыл шаруашылығына да әсер етеді.
Елімізде қай өңірлерде бал өндіріледі?
Қазақстанда омарташылық бірнеше өңірде жақсы дамыған. Елімізде ең танымал брендтердің бірі – Алтай балы. Шығыс Қазақстанның таулы аймақтарындағы өсімдіктердің алуан түрлілігі мен экологиялық жағдайы бұл өңірдің балын ерекше етеді. Тіпті «Алтай балы» халықаралық деңгейде танылып, өңірдің өзіндік брендіне айналған.
Тарбағатай мен Қалба жоталарына жақын аумақтарда да омарта шаруашылығы дамып келеді. Мұнда тау және дала өсімдіктерінен жиналатын балдың бірнеше түрі өндіріледі.
Жоңғар Алатауының бөктеріндегі шөптесін өсімдіктер ара шаруашылығына қолайлы орта қалыптастырады. Соңғы жылдары өңірде омарта саны артып келеді.
Алматы облысының таулы және тау бөктеріндегі аудандарында гүлді өсімдіктердің көп болуы бал өндірісінің дамуына мүмкіндік береді.
Бал қалай жасалады?
Балдың пайда болуы – табиғаттағы ең қызық процестердің бірі.
Жұмысшы аралар гүлдердің шырынын жинап, оны арнайы жемсауында тасымалдайды. Ұяға келген соң шырын басқа араларға беріледі. Олар оны бірнеше рет өңдеп, құрамындағы күрделі қанттарды қарапайым қанттарға айналдырады.
Одан кейін аралар шырынды балауыз ұяшықтарына құйып, қанаттарымен желдету арқылы ылғалын азайтады. Су мөлшері төмендеген кезде шырын қоюланып, балға айналады. Соңында ұяшықтың аузы балауызбен жабылады.
Бес шақырым ережесі омарташылар дауын азайтады
Жаңа заң жобасында тұрақты және көшпелі омарталарды бір-бірінен кемінде бес шақырым қашықтықта орналастыру ұсынылған.
Бұл бастама омарташылар арасындағы келіспеушіліктердің алдын алып, бал жиналатын өсімдік қорын тиімді пайдалануға бағытталған.
Мұндай талап аралардың бір қоректік базаға шамадан тыс шоғырлануын болдырмауға көмектеседі. Сонымен қатар омарташылар арасындағы дауларды азайтып, бал жинау тиімділігін арттыруы мүмкін.
Табиғи балды қалай ажыратуға болады?
Табиғи бал таңдағанда бірнеше белгіге назар аудару керек:
- балдың хош иісі айқын болуы керек;
- тым сұйық өнімнен сақтанған жөн;
- табиғи бал уақыт өте келе кристалдануы мүмкін;
- өнімнің шығу тегі мен өндірушісі көрсетілген болуы қажет.
Алдағы уақытта «табиғи бал» ұғымының заңда бекітілуі нарықтағы сапасыз өнімдердің үлесін азайтып, сатып алушыларға сенімді таңдау жасауға көмектесуі мүмкін.
