Банк картасына бейтаныс адамнан ақша түссе, оны бірден қайтаруға асықпаған жөн. Себебі алаяқтар осы жағдайды пайдаланып, азаматтарды алдауы мүмкін. Олар жалған SMS жіберіп, басқа картаға ақша аударуды сұрайды немесе банк қызметкері болып хабарласып, құпия деректерді алуға тырысады. Мұндай жағдайда не істеу керек?
Бір күні телефоныңызға банк картасына ақша түскені туралы хабарлама келеді. Артынша белгісіз нөмірден қоңырау түседі. Қоңырау шалушы ақшаны қателесіп аударғанын айтып, оны қайтаруды өтінеді. Бір қарағанда, мұнда тұрған ештеңе жоқ сияқты. Алайда дәл осындай жағдайда алаяқтардың құрбаны болып қалуыңыз мүмкін.
Алаяқтар адамдардың адалдығы мен біреуге көмектесуге деген ниетін пайдаланады. Ақшаны тез қайтаруды сұрап, асықтырады, кейде полицияға арызданатынын айтып қорқытады. Ал кейбірі өзін банк қызметкері ретінде таныстырып, шоттағы қаражатты қайтаруға көмектесетінін айтады.
Мұндай жағдайларда бірнеше нәрсеге назар аудару қажет. Ақша шынымен шотыңызға түсті ме? Оны қайтаруды сұрап отырған адам кім? Неліктен ол ақшаны басқа картаға аударуды өтінеді?
Осы сұрақтардың жауабын анықтамай тұрып, ешқандай аударым жасамаған дұрыс.
Алаяқтар қандай тәсілдерді қолданады?
- Жалған SMS арқылы алдау
Алаяқтар банк хабарламасына ұқсас SMS жібереді. Онда белгілі бір соманың картаға түскені көрсетіледі. Кейін бейтаныс адам хабарласып, ақшаны қателесіп аударғанын айтып, оны кері қайтаруды сұрайды.
Бірақ хабарлама жалған болуы мүмкін. Яғни шотыңызға ешқандай ақша түспеген, ал сіз алаяқтың сөзіне сеніп, өз қаражатыңызды оның картасына аударып жіберуіңіз мүмкін.
Сондықтан ақша түскені туралы хабарламаны алған кезде банк қосымшасына өзіңіз кіріп, шоттағы операцияларды тексеріңіз. Бейтаныс адам жіберген скриншотқа немесе SMS-ке ғана сенуге болмайды.
- Ақшаны басқа картаға қайтаруды сұрау
Бұл жағдайда ақша шотыңызға шынымен түсуі мүмкін. Алайда оны жіберген адам ақшаны бастапқы шотына емес, басқа картаға немесе телефон нөміріне аударуды өтінеді.
Мұндай өтінішке ерекше сақтықпен қараған жөн. Өйткені аударымның шығу тегі мен оның мақсаты белгісіз болуы мүмкін. Сіз ақшаны өз еркіңізбен басқа шотқа жібергеннен кейін, қаражатты қайтару қиындауы ықтимал.
Егер ақша қателесіп аударылған болса, оны қайтару мәселесін банк арқылы шешкен дұрыс. Бейтаныс адам ұсынған деректемелерге өз бетіңізше ақша аудармаңыз.
- Қорқыту және асықтыру
Алаяқтар көбіне адамды ойлануға мұрша бермей, асығыс шешім қабылдатуға тырысады. «Ақшаны қазір қайтармасаңыз, полицияға арызданамын», «Сотқа беремін» немесе «Шұғыл түрде аудару керек» деген сөздер айтуы мүмкін.
Мұндай қысымға берілмеңіз. Ақшаның шотыңызға түскенін тексеріп, банкке хабарласыңыз. Қоңырау шалушының қорқытуы оның айтқанын бірден орындауға себеп болмауы керек.
- Банк қызметкері болып хабарласу
Кейде алаяқтар өздерін банк қызметкері ретінде таныстырады. Олар шотыңызға қате ақша түскенін айтып, мәселені шешу үшін SMS-кодты жеткізуді немесе банк қосымшасына қатысты мәліметтерді беруді сұрауы мүмкін.
Есіңізде болсын: SMS арқылы келген растау кодын, құпиясөзді және банк қосымшасына кіруге мүмкіндік беретін деректерді бейтаныс адамға айтуға болмайды. Тіпті ол өзін банк қызметкері деп таныстырса да, жеке мәліметтеріңізді бермеңіз.
Егер қоңыраудың шынайылығына күмәндансаңыз, әңгімені тоқтатып, банктің ресми сайтында көрсетілген нөмірге өзіңіз хабарласыңыз.
Картаға бөтен ақша түссе, не істеу керек?
Мұндай жағдайда ең бастысы – сабыр сақтап, асығыс шешім қабылдамау.
Біріншіден, ақша түскенін тексеріңіз. Банктің ресми қосымшасына кіріп, шоттағы операциялар тарихын қараңыз. Егер ақша түспесе, ешқандай қаражат аудармаңыз.
Екіншіден, ақша шынымен түскен болса, оны жұмсамаңыз. Қаражатты әзірге шотыңызда қалдырыңыз. Оның кімнен және қандай себеппен келгенін анықтаған жөн.
Үшіншіден, банкке хабарласыңыз. Шотыңызға белгісіз адамнан ақша түскенін айтып, оны қайтарудың ресми тәртібін сұраңыз. Банктің нұсқауын орындап, мәселені қауіпсіз жолмен шешуге тырысыңыз.
Төртіншіден, ақшаны басқа картаға өз бетіңізше аудармаңыз. Тіпті ақша жіберген адам асықтырып, қайта-қайта хабарласса да, алдымен банкпен кеңесіңіз.
Бесіншіден, барлық дәлелді сақтаңыз. Бейтаныс адаммен жазысқан хаттарды, SMS-хабарламаларды, қоңыраулар туралы мәліметтерді және аударым деректерін өшірмеңіз. Егер алаяқтық белгілері байқалса, оларды банкке немесе полицияға ұсынуға болады.
Алаяқтарға алданып қалсаңыз, не істеу керек?
Егер алаяққа ақша аударып қойсаңыз немесе банк шотыңызға қатысты құпия мәліметтерді берсеңіз, бірден әрекет ету қажет.
Алдымен банкке хабарласып, болған жағдайды түсіндіріңіз. Аударымды тоқтату немесе қайтару мүмкіндігін сұраңыз. Қажет болса, картаңызды бұғаттап, банк қосымшасына кіру қауіпсіздігін қалпына келтіруді өтініңіз.
Одан кейін полицияға арыз беріңіз. Арызға ақша аударылғаны туралы түбіртекті, хат алмасуды, SMS-хабарламаларды және өзге де дәлелдерді тіркеуге болады.
Қазақстанда полицияға 102 нөмірі арқылы хабарласуға болады. Сондай-ақ, онлайн өтініш беру үшін qamqor.gov.kz порталын пайдалануға болады. Ол үшін порталға кіріп, «Өтініштер» бөлімінен полицияға арыз беру қызметін таңдаңыз. Жүйедегі нұсқауларды орындап, қажетті деректерді енгізіп, қолжетімді тәсілмен өтінішті растаңыз. Қызметтің қолжетімділігі мен өтініш беру тәртібін порталдан нақтылаған жөн.
Алаяқтарға ақша аударып қойған жағдайда қаражат міндетті түрде қайтарылады деп айтуға болмайды. Сондықтан банкке неғұрлым ертерек хабарласқан дұрыс.
