Тоқаев «Вашингтон моделін» БҰҰ қамқорлығындағы халықаралық шартқа негіз етуді ұсынды

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамп пен ірі технологиялық компаниялар басшылары қол қойған жасанды интеллектіні қауіпсіз әрі жауапты дамыту жөніндегі келісімді жаһандық деңгейде қолдану мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.

Бұл туралы Мемлекет басшысы 2 қазанда Ақордада өткен Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңестің үшінші отырысында айтты.

Тоқаевтың пікірінше, «Вашингтон моделі» сарапшылар тарапынан мұқият зерделенгеннен кейін БҰҰ қамқорлығымен әзірленетін халықаралық шарттың ықтимал негізіне айналуы мүмкін. Президент Қазақстанның осы мәселе бойынша халықаралық диалог жүргізуге арналған алаң ұсынуға дайын екенін мәлімдеді.

ҚСЗИ сарапшысы Жанна Булхаированың айтуынша, бұл бастама ЖИ-ді дамыту саласындағы жауапкершілікті мемлекеттер мен технологиялық компаниялар арасында бөлу мәселесін өзекті етеді. Бір компания әзірлеген технология бірнеше мемлекетте қолданылған жағдайда, ықтимал қателер мен тәуекелдердің салдары бір пайдаланушының шеңберінен шығып кетуі мүмкін.

«Вашингтон моделінің» ерекшелігі – ЖИ әзірлеушілерінің өздеріне қауіпсіздік бойынша бірқатар міндеттемелер жүктеуінде. Сарапшылардың мәліметінше, келісімде модельдерді ішкі тексеру, арнайы команда арқылы бақылау, тәуелсіз сыртқы бағалау және директорлар кеңесі комитетінің қадағалауы сияқты төрт деңгейлі бақылау қарастырылған.

Сонымен қатар келісім ерікті сипатқа ие. Құжатта аудиторларды таңдау, нақты мерзімдер мен санкциялар секілді тетіктер егжей-тегжейлі белгіленбеген. Осы себепті оның халықаралық шарт деңгейіне көтерілуі үшін қосымша тетіктерді пысықтау қажет.

ҚСЗИ сарапшысы Диас Құмарбековтің пікірінше, Қазақстан Президентінің ұсынысы Вашингтон келісіміндегі халықаралық деңгейдегі реттеу тетігінің жоқтығын толықтыруға бағытталған. Оның айтуынша, БҰҰ аясындағы формат әр мемлекетке келіссөздерге қатысуға мүмкіндік береді. Бұл ретте ЖИ технологияларын әзірлейтін елдермен қатар, оларды пайдаланатын мемлекеттердің де мүддесін ескеру маңызды.

Қазақстанның бастамасы БҰҰ аясында ЖИ-ді басқару жөніндегі халықаралық диалогпен де сабақтас. 2025 жылғы тамызда БҰҰ Бас Ассамблеясы ЖИ жөніндегі Тәуелсіз халықаралық ғылыми топ пен ЖИ-ді басқару жөніндегі Жаһандық диалог құру туралы қарар қабылдаған. Бұл тетіктер ЖИ саласындағы халықаралық пікір алмасуға арналған алаң ретінде қарастырылып отыр.

Президент кеңес мүшелеріне Қазақстанның халықаралық бастамасы бойынша нақты ұсыныстарды қысқа мерзімде әзірлеуді тапсырды. Ортақ пайымды желтоқсан айында Майами қаласында өтетін G20 саммитінде таныстыру жоспарланған.

ЖИ өндірістегі негізгі технологиялардың біріне айналуы тиіс

Кеңестің үшінші отырысында халықаралық реттеумен қатар, жасанды интеллектіні Қазақстан экономикасына енгізу мәселесі де қаралды.

Отырыстың негізгі тақырыбы өнеркәсіпті терең цифрлық трансформациялау болды. Тоқаевтың айтуынша, ЖИ әлемдік экономикадағы трансформациялық өзгерістердің негізгі факторларының біріне айналып келеді.

Мемлекет басшысы кәсіпорындарда жекелеген операцияларды автоматтандырумен шектелмей, негізгі бизнес-процестерді ЖИ негізінде кешенді трансформациялау қажет екенін айтты.

Осыған байланысты Үкіметке «Самұрық-Қазына» қорымен бірлесіп, табысты шешімдерді кейіннен басқа кәсіпорындарға ауқымдауға болатын өндіріс орындарын анықтау тапсырылды.

Президент ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты күшейту қажеттігін де атап өтті. Qazaq AI Research University зерттеу бағдарламалары экономиканың нақты сұранысына негізделуі керек. ЖИ шешімдерін әзірлеу кезінде өндірістегі проблемаларды күнделікті көріп жүрген инженерлер, технологтар, шеберлер мен операторлардың тәжірибесін ескеру ұсынылды.

Сарапшылардың пікірінше, ЖИ өндірістік жүйелерге неғұрлым терең енген сайын, оның қауіпсіздігін бағалау мен жауапкершілікті бөлу мәселесі де маңызды бола түседі. Сондықтан халықаралық деңгейдегі ортақ қағидаттарды өнеркәсіп, қаржы, мемлекеттік қызметтер және басқа да тәуекелі жоғары салаларға арналған нақты стандарттармен толықтыру қажет.

Қазақстан тарапының ұсынысы осы екі бағытты – ел ішіндегі цифрлық трансформация мен ЖИ қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық ережелерді қалыптастыруды – қатар қарастыруға мүмкіндік береді.