Шетелдік университеттер Қазақстанға келе бастады: отандық ЖОО-ларды не күтеді?

Қазақстан біртіндеп студенттердің басым бөлігін шетелде оқытудан өзінің халықаралық білім беру орталығын қалыптастыруға көшуде. Бұл туралы ҚР Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Астанадағы «Болашақ бейнесі: нәтижеден – жаңа стратегияға» атты National Think Tank Forum-ында сөйлеген сөзінде айтты.

Министрдің айтуынша, қысқа мерзім ішінде Қазақстанда жетекші шетелдік университеттердің 33 филиалы жұмыс істей бастады. Бүгінгі таңда қазақстандық жоғары оқу орындарында 92 елден келген 37 мыңнан астам шетелдік студенттер оқиды.

Жаңа модель білім беру мен зерттеудің халықаралық стандарттарын тікелей Қазақстанға көшіруге, жастардың ел ішіндегі шетелдік білім беру бағдарламаларына қолжетімділігін кеңейтуге және бір мезгілде шетелдік студенттерді, оқытушылар мен зерттеушілерді тартуға мүмкіндік береді.

Қазақстанның жоғары білім беру жүйесінің халықаралық беделі де нығайып келеді. QS World University Rankings 2026 құрамына 18 қазақстандық университет кірді, ал Назарбаев Университеті Times Higher Education нұсқасы бойынша әлемнің ең үздік 401-500 университеттерінің қатарына енді.

Біз мамандар толқынының дәстүрлі логикасын біртіндеп таланттардың ағыны мен айналымына ауыстырып жатырмыз. Қазақстан басқа елдерден студенттер мен ғалымдарды тарта алатын өзінің білім беру және зерттеудің экожүйесін дамытуда, – деп атап өтті Саясат Нұрбек.

Министрдің айтуынша, бұл процестер адами капиталды дамытудың жаңа моделіне кең ауқымды көшудің бір бөлігі болып табылады. Қазақстандағы университеттер мен жоғары оқу орындарының студенттер саны 17,6%-ға өсіп, 678 100-ге жетті. Дүниежүзілік банктің жаңартылған Адами капитал индексінде Қазақстан 161 елдің ішінде 13 орынға көтеріліп, 42-ші орынға орнықты.

Келесі қадам білім беру сапасын жақсарту, сұранысқа ие дағдыларды дамыту және экономикадағы адами әлеуетті тиімдірек пайдалану болуы керек. Сондықтан халықаралық білім беру орталығын құру Қазақстанның білім экономикасына көшу құралдарының біріне айналуда.

Министрдің айтуынша, жоғары білім берудің цифрлық трансформациясы оқшауланған бастамалардан жасанды интеллект технологияларын жүйелі түрде енгізуге көшуде. AI-Sana бағдарламасы аясында 706 000-нан астам студент жасанды интеллект бойынша базалық білім алды. Бағдарламаны одан әрі кеңейту үшін ел бойынша 27 негізгі университет анықталды.

95 университеттің оқу бағдарламаларына 2000-нан астам жасанды интеллект курстары енгізілген. ChatGPT Edu OpenAI, Freedom Holding Corp. және «Қазақтелеком» АҚ компанияларымен серіктестікте жүзеге асырылуда, бұл оқытушыларға заманауи жасанды интеллект құралдарына қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

Тағы бір кезең 2026 жылы студенттерді оқытуды бастайтын Қазақ жасанды интеллект зерттеу университетінің іске қосылуы болмақ. Жаңа ЖОО мамандарды даярлауға және ЖИ мен экономиканың негізгі салаларының түйіскен жерінде зерттеулер жүргізуге бағдарланатын болады.

Жасанды интеллект жеке мамандық емес, барлық кәсіби салалардағы студенттер, мұғалімдер және зерттеушілер үшін негізгі құзыретке айналуда, – деп атап өтті Саясат Нұрбек.

Сонымен қатар, жоғары білім беру жүйесі жаңа экономиканың талаптарына сай қайта құрылымдалуда. 235 білім беру бағдарламасына түбегейлі жаңартулар басталды, барлық 20 аймақта таланттарға деген қажеттілік картасы жасалды, дуалды білім беру және тағылымдамалар кеңейтілуде. 10 университет өнеркәсіптік компаниялармен бірлесіп «өнеркәсіптік PhD» моделін енгізуде.

Ғылымның экономикадағы рөлі де өзгереді. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалған ішкі шығындар 121 млрд теңгеден 173 млрд теңгеге дейін өсті, ал коммерцияландырылған ғылыми жобалардың үлесі 31% — ға жетті. Университеттер мен ғылыми ұйымдар біртіндеп технологияларды, жаңа өндірістерді және өнімділігі жоғары жұмыс орындарын құру орталықтарына айналуда.

Министрдің айтуынша, жоғары сапалы білім беру, жасанды интеллект және қолданбалы ғылымның үйлесімі Қазақстанның білім экономикасына көшуінің негізін қалауы тиіс.

Естеріңізге сала кетейік, Астанада Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырған «Болашақ бейнесі: нәтижеден – жаңа стратегияға» атты National Think Tank Forum өтті. Форумға мемлекеттік органдардың, халықаралық ұйымдардың, талдау орталықтарының және сарапшылар қауымдастығының өкілдері қатысты.