Ратрак деген не? Тау-шаңғы курортындағы көпшілік біле бермейтін мамандықтар

Тау-шаңғы курортында тек шаңғы тебе алатын адамдар жұмыс істейді деп ойласаңыз қателесесіз. Тау бөктерінде тынымсыз еңбек ететін мамандарды түгендеп көрдік.

Қазақстанда тау туризмі дамыған сайын осы салаға қажетті мамандардың қатары да артып келеді. Үкіметтің мәліметінше, Алматы тау кластерінде қазірдің өзінде мыңдаған маусымдық жұмыс орны бар. Алдағы уақытта туризм саласындағы 328 инвестициялық жобаны кезең-кезеңімен іске асыру нәтижесінде шамамен 10 мың тұрақты жұмыс орны құрылуы мүмкін.

Тау шаңғысы бойынша нұсқаушы

Бұл – курорттағы ең танымал мамандықтардың бірі. Нұсқаушы жаңадан бастаған адамға шаңғы немесе сноуборд тебуді үйретіп қана қоймай, қауіпсіз қозғалу ережелерін түсіндіреді.

Қазақстанның кәсіби стандарттарында «тау шаңғысы бойынша нұсқаушы» және «сноуборд тебу нұсқаушысы» туризм нұсқаушысы кәсібінің ықтимал атаулары ретінде көрсетілген.

Мысалы, «Шымбұлақ» тау шаңғысы және сноуборд мектебінде жыл сайын 10 мыңнан астам сабақ өткізіледі, ал оқушылар саны 15 мыңнан асады.

Ski Patrol – тау қауіпсіздігі маманы

Трассада қызыл немесе арнайы формадағы мамандарды көрсеңіз, олар жай ғана қызметкер емес. Ski Patrol мамандары тау бөктеріндегі қауіпсіздікті бақылайды, қауіпті учаскелерді тексереді және қажет болған жағдайда зардап шеккен адамдарға көмек көрсетеді.

Мұндай мамандардың жұмысы әсіресе қар көшкіні қаупі бар таулы аймақтарда маңызды. Қазақстанның Төтенше жағдайлар министрлігі Алматы, Алматы облысы және Шығыс Қазақстанның таулы аумақтарын қар көшкініне бейім өңірлер ретінде атайды.

«Шымбұлақтың» ресми жаңалықтарында 2026 жылы Ski Patrol қызметкерлерінің қар көшкініне тап болған райдерді құтқарғаны да көрсетілген.

Аспалы жол инженері

Тау курортындағы аспалы жол – жай ғана кабиналар мен орындықтардан тұратын жүйе емес. Оның қауіпсіз жұмысын қамтамасыз ету үшін арнайы техникалық мамандар қажет.

Қазақстанда тау-шаңғы индустриясы кеңейген сайын аспалы жол инженерлеріне деген қажеттілік те артып келеді. Үкіметтің Almaty Superski жобасына қатысты мәліметінде колледждерде аспалы жол инженерлері мен көтергіш механиктерін даярлау жоспарланғаны айтылған.

Яғни болашақ маман шаңғы теппей-ақ, тау курортындағы ең маңызды техникалық жүйелердің бірін басқара алады.

Көтергіш механигі

Аспалы жолдың әртүрлі бөлшектерінің техникалық жағдайын тексеру, көтергіш механизмдердің дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ету – осы мамандардың міндеті.

Бұл бағыттың маңызы Қазақстандағы курорттар саны мен инфрақұрылымының өсуімен бірге артып отыр. Мәселен, мемлекет тау-шаңғы курорттарына аспалы жолдар, бугельдер, гондолалар, бейби-лифтілер және басқа да техникаларды сатып алуға қолдау шараларын қарастырған.

Қар инженері

Тау шаңғысы курортының ең басты «шикізаты» – қар. Бірақ табиғи қар әрдайым қажетті мөлшерде жауа бермейді. Сондықтан заманауи курорттарда жасанды қар жасау жүйелері қолданылады.

Қар инженерлері мен техникалық мамандар қар жасау жүйелерінің жұмысын ұйымдастырады, қажетті жабдықтарды басқарады және трассаның жағдайын сақтауға көмектеседі.

Қазақстанның тау-шаңғы индустриясына арналған жаңа кадр даярлау жоспарында «қар инженерлері» жеке бағыт ретінде аталған.

Ратрак жүргізушісі

Тау беткейіндегі тегіс әрі қауіпсіз трассаны дайындау үшін арнайы техника – ратрак пайдаланылады. Бұл үлкен шынжыр табанды машина қарды тегістеп, трассаны шаңғы тебуге дайындайды.

Сондықтан курортқа ратракты басқара алатын және тау жағдайында жұмыс істеу ерекшелігін білетін маман қажет. Қазақстандағы мемлекеттік қолдау шараларында тау-шаңғы курорттарына арналған ратрактар да арнайы техника санатына енгізілген.

Қар көшкіні қауіпсіздігі мамандары

Тау-шаңғы индустриясы дамыған сайын қауіпсіздікке жауапты мамандардың рөлі де артады.

Қар көшкінінің қаупін бақылау, қауіпті учаскелерді анықтау және қажет болған жағдайда алдын алу жұмыстарын жүргізу үшін гидрометеорология, география, таулы аймақтардағы қауіпсіздік және құтқару салаларының мамандары жұмыс істейді.

Мысалы, Алматыдағы қар көшкінінің алдын алу жұмыстарына «Қазселденқорғау», Қазгидромет, ТЖМ құтқарушылары, Апаттар медицинасы орталығы және География институтының мамандары қатысқан.

Құтқарушы және медицина маманы

Тау жағдайында жарақат алу немесе адасып қалу қаупі бар. Сондықтан курорттарда құтқару қызметінің болуы маңызды.

«Шымбұлақта» 20-ға жуық құтқарушы жұмыс істейтіні туралы 2025 жылғы мәлімет бар.

Бұл салада биіктікте, қарда және күрделі ауа райында жұмыс істей алатын мамандар қажет. Қазақстан ТЖМ құтқарушыларының арасында тау мен қар көшкіні жағдайында іздеу-құтқару операцияларына қатысатын қызметкерлер бар.

IT мамандары да қажет

Тау-шаңғы курорты дамыған сайын цифрлық технологиялардың маңызы да артып келеді. Онлайн билет сату, Ski Pass жүйесі, келушілер ағынын басқару, мобильді сервистер, қауіпсіздік жүйелері мен курорттың цифрлық инфрақұрылымы IT мамандарының жұмысын қажет етеді.

Мысалы, Oi-Qaragai тау курорты халықаралық Ski Business Awards аясында «Үздік IT-шешім» номинациясын алған.

Туризм және қонақжайлылық мамандары

Тау курорты – тек спорттық нысан емес. Оның ішінде қонақүй, мейрамхана, жабдық жалға беру пункті, туристік ақпарат орталығы, экскурсиялық және ойын-сауық қызметтері жұмыс істейді.

«Шымбұлақтың» визит-орталығында туристерге жабдық жалға беру, шаңғы және сноуборд сабақтары, жаяу туризм, қарда жүру және басқа да қызметтер ұсынылады.

Демек мұнда қонақүй менеджері, әкімші, гид, сервис маманы, аспаз, даяшы, жабдық жалға беру жөніндегі маман және маркетолог сияқты көптеген кәсіп иелері еңбек етеді.

Бір курорт – ондаған кәсіп

Қазақстанда тау-шаңғы туризмі біртіндеп жеке спорттық бағыттан үлкен туристік индустрияға айналып келеді. Қазір елімізде қысқы белсенді демалысқа арналған 13 негізгі тау-шаңғы бағыты бар.

Ал Алматы тау кластерін дамыту аясында жаңа трассалар мен көтергіштер салу жоспарланып отыр. Мемлекеттік мәлімет бойынша, бұл бағытта мамандар даярлау үшін шамамен 350 грант бөлу жоспарланған.

Сондықтан тау-шаңғы индустриясы дегенде көз алдымызға шаңғы мен сноуборд қана елестемеуі керек. Бұл – инженерия, IT, туризм, медицина, құтқару қызметі және спорт тоғысатын үлкен сала.

Бүгінде тауда жұмыс істейтін маманның міндеті шаңғы тебуді білумен шектелмейді. Біреу қарды дайындайды, біреу аспалы жолды іске қосады, біреу трассаның қауіпсіздігін бақылайды, ал енді бірі туристерге алғашқы көмек көрсетеді. Тау-шаңғы индустриясының дамуы осындай мамандықтардың сұранысын да арттырып отыр.