Соңғы жылдары Қазақстанда онкологиялық аурулар туралы әңгіме жиілей түсті. Бұрын «қатерлі ісік» сөзі көп жағдайда үкіммен тең қабылданса, бүгінде медицина бұл түсінікті біртіндеп өзгертіп жатыр. Соған қарамастан, статистика алаңдатады: елде қатерлі ісікке шалдыққандар саны өсіп келеді, ал көптеген науқас дәрігерге кеш жүгінеді. Бұл – емнің тиімділігіне тікелей әсер ететін ең маңызды факторлардың бірі.
Онкологиялық аурулар неге көбейіп жатыр?
Мамандардың айтуынша, Қазақстанда онкологиялық дерттердің артуы – тек жергілікті құбылыс емес, бұл бүкіл әлемге тән үрдіс. Оның бірнеше негізгі себебі бар.
Біріншіден, халықтың өмір сүру ұзақтығы артты. Қатерлі ісік көбіне жасы ұлғайған адамдарда анықталатыны белгілі. Демек, адамдар ұзақ өмір сүрген сайын онкологиямен бетпе-бет келу ықтималдығы да жоғарылайды.
Екіншіден, диагностика сапасы айтарлықтай жақсарды. Бұрын анықталмай қалған көптеген жағдайлар бүгінде заманауи тексерулердің арқасында ерте немесе кеш кезеңде тіркеледі. Яғни, статистиканың өсуі белгілі бір деңгейде медицинаның дамуын да көрсетеді.
Үшіншіден, экологиялық факторлар, өмір салты, дұрыс тамақтанбау, стресс пен зиянды әдеттер де өз әсерін тигізбей қоймайды.
Неліктен адамдар дәрігерге кеш жүгінеді?
Бұл – Қазақстандағы онкологияның ең өзекті мәселелерінің бірі. Дәрігерлердің айтуынша, науқастардың едәуір бөлігі ауру асқынған кезде ғана көмекке жүгінеді.
Бұған бірнеше себеп бар:
Психологиялық қорқыныш пен терістеу.
Көп адам «қатерлі ісік» диагнозын естігісі келмейді. Аурудың атауынан қорқу, оны мойындамау – уақыт жоғалтудың басты себептерінің бірі.
Ақпараттың жеткіліксіздігі.
Көпшілік алғашқы белгілерді білмейді және скринингтің маңызын түсінбейді. Соның салдарынан ауру ерте кезеңде анықталмай қалады.
Скринингтен өтпеу.
Қазақстанда сүт безі обыры, жатыр мойны обыры және тоқ ішек обырын анықтауға арналған тегін ұлттық скрининг бағдарламалары бар. Алайда көптеген азамат бұл мүмкіндікті пайдаланбайды немесе мүлде хабарсыз.
Бастапқы медициналық буындағы олқылықтар.
Кей жағдайда емханаларда онкологиялық сақтық (онконастороженность) жеткіліксіз болады. Нәтижесінде пациент ұзақ уақыт басқа диагнозбен емделіп, уақыт жоғалтады.
Онкология туралы кең таралған мифтер
Қатерлі ісік туралы қате түсініктер де мәселені ушықтыра түседі. Мамандар жиі кездесетін мифтерді жоққа шығарады:
– Онкология жұғады – бұл жалған. Қатерлі ісік инфекция емес.
– Биопсия ісікті “оятуы” мүмкін – ғылыми дәлелі жоқ.
– Химиотерапия міндетті түрде шаш түсіреді – барлық жағдайда емес.
– Қант ісікті “қоректендіреді” – ағзаға көмірсулар бәрібір қажет.
– БАД пен дәрумендер емдейді – керісінше, бақылаусыз қолдану зиян келтіруі мүмкін.
Әсіресе халық медицинасымен емделуге сену қауіпті. Себебі оның тиімділігі дәлелденбеген және ол тек уақыт жоғалтуға әкеледі.
Қатерлі ісіктің белгілері қандай?
Онкологиялық аурулардың белгілері әртүрлі болады, бірақ оларды екі топқа бөлуге болады: арнайы және жалпы.
Арнайы белгілер:
Жалпы белгілер:
Мұндай белгілер байқалса, уақыт созбай тексеруден өту қажет.
Қазақстанда диагностика қалай жүргізіледі?
Онкологияға күдік туған жағдайда науқас «жасыл дәліз» жүйесіне түседі. Бұл – тексеруді жеделдетуге арналған арнайы механизм.
Шамамен 10 күн ішінде қажетті талдаулар жүргізіліп, алдын ала диагноз қойылады. Кейін науқас онкологқа жіберіліп, биопсия және басқа да зерттеулер арқылы нақты диагноз анықталады.
Емдеу әдістері: қазіргі мүмкіндіктер
Қазіргі онкологияда үш негізгі емдеу тәсілі қолданылады:
Қазақстанда бұл әдістердің басым бөлігі қолжетімді. Соңғы жылдары әсіресе сәулелік терапия мен жоғары технологиялық ем түрлері дамып келеді. Орталық Азиядағы жалғыз протондық терапия орталығы да елімізде жұмыс істейді.
Хирургия саласында да ілгерілеу бар: лапароскопиялық, яғни аз инвазивті операциялар кеңінен қолданылуда.
Дәрі-дәрмекпен емдеу деңгейі
Қатерлі ісікті емдеуде қолданылатын заманауи препараттар өте қымбат. Бір науқастың емі айына миллиондаған теңгеге жетуі мүмкін. Соған қарамастан, Қазақстанда онкологиялық есепте тұрған науқастар үшін ем тегін жүргізіледі.
Елде таргеттік және иммундық терапия препараттары бар, олардың басым бөлігі Еуропа мен АҚШ-та өндіріледі. Бұл – отандық онкологияның маңызды жетістіктерінің бірі.
Ерте диагностика неге маңызды?
Қатерлі ісікпен күрестегі ең басты қағида – оны ерте анықтау. Себебі:
Кеш анықталған жағдайда да ауруды бақылауда ұстауға болады, бірақ ем күрделірек және ұзақ болады.
Қорытынды
Қазақстандағы онкология саласы біртіндеп дамып келеді: заманауи технологиялар енгізілуде, емдеу әдістері жетілдірілуде. Алайда негізгі мәселе – халықтың дер кезінде тексеруден өтпеуі мен ақпараттың жеткіліксіздігі.
Қатерлі ісік – үкім емес. Уақытында анықталса, оны емдеуге немесе бақылауда ұстауға толық мүмкіндік бар. Сондықтан ең маңыздысы – қорқыныш пен мифтерден арылып, денсаулыққа жауапкершілікпен қарау.