Қазақстандағы 20 мың ғалым ел дамуына қалай әсер етіп жатыр?

Қазақстанда жыл сайын 12 сәуір күні Ғылым қызметкерлері күні атап өтіледі. Бұл дата кездейсоқ таңдалмаған — ол қазақ ғылымының негізін қалаушылардың бірі, көрнекті ғалым Қаныш Сәтбаевтың туған күнімен тұспа-тұс келеді. Оның бастамасымен елімізде академиялық ғылымның іргетасы қаланып, ғылыми институттар жүйесі қалыптасты.

Қазақстан ғылымы: сандар сөйлейді

Бүгінде Қазақстанда ғылым саласы біртіндеп дамып, нақты көрсеткіштер арқылы өз әлеуетін дәлелдеп келеді:

• Елде 400-ден астам ғылыми ұйым жұмыс істейді;
• Ғылым саласында 20 мыңнан астам адам еңбек етеді;
• Оның ішінде 8 мыңға жуық зерттеуші ғылыми жұмыстармен тұрақты айналысады;
• Қазақстанда 130-дан астам жоғары оқу орны бар, олардың көпшілігі ғылыми зерттеулер жүргізеді;
• Соңғы жылдары ғылымды қаржыландыру көлемі жыл сайын артып келеді, бірақ жалпы ішкі өнімдегі үлесі шамамен 0,1–0,2% деңгейінде қалып отыр.

Бұл көрсеткіштер ғылымның дамып келе жатқанын көрсеткенімен, дамыған елдермен салыстырғанда әлі де өсім қажет екенін аңғартады.

Қай салалар қарқынды дамуда?

Қазақстанда ғылыми зерттеулер бірнеше басым бағытқа шоғырланған:

• Ақпараттық технологиялар және жасанды интеллект
• Биотехнология және медицина
• Агроғылым және азық-түлік қауіпсіздігі
• Энергетика және экология

Мысалы, соңғы жылдары IT-қызмет экспорты 1 миллиард доллардан асқан. Бұл ғылыми-техникалық әлеуеттің экономикалық нәтижеге айналып жатқанын көрсетеді.

Жас ғалымдарға мүмкіндік

Мемлекет жас зерттеушілерді қолдауға ерекше көңіл бөліп келеді:

• Жыл сайын мыңдаған ғылыми гранттар бөлінеді;
• Жас ғалымдарға арналған арнайы конкурстар іске қосылған;
• Ғалымдардың шетелде тағылымдамадан өтуіне жағдай жасалған;
• Докторантура бағдарламалары арқылы жаңа буын зерттеушілер даярлануда.

Негізгі мәселелер

Соған қарамастан, салада бірқатар түйткілдер бар:

• Ғылымды қаржыландыру деңгейінің төмендігі;
• Жас кадрлардың ғылымға келу қарқынының баяулығы;
• Зерттеулерді коммерцияландырудың әлсіздігі;
• Материалдық-техникалық базаның жеткіліксіздігі.

Бұл мәселелерді шешу – ғылымның бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін маңызды.

Ғылым – болашақтың негізі

Ғылым қызметкерлері күні – тек кәсіби мереке емес. Бұл – қоғамға ғылымның маңызын түсіндіретін, жас ұрпақты зерттеу мен жаңалық ашуға ынталандыратын ерекше күн.

Ғалымдардың еңбегі көбіне көзге көрінбейді, бірақ олардың жаңалықтары экономиканы дамытып, халықтың өмір сапасын жақсартады. Сондықтан 12 сәуір – елдің зияткерлік әлеуетіне құрмет білдіретін, болашаққа бағытталған маңызды дата.