Қарттар күніне орай ақшалай көмек беріледі: ең көп төлем қай өңірде?

Қария – отбасының ғана емес, тұтас қоғамның ақылшысы, өткен мен бүгінді жалғап тұрған алтын көпір. Олардың өмір жолы мен жинаған тәжірибесі кейінгі ұрпақ үшін қашанда құнды. Жыл сайын 1 қазанда аталып өтетін Халықаралық қарттар күні – аға буынға құрмет көрсетіп, олардың қоғамдағы орны мен әлеуметтік жағдайына назар аударатын маңызды дата. 

Қазақстанда 100 жастан асқан қанша қария бар 

«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының 2026 жылғы 30 қыркүйектегі мәліметі бойынша, Қазақстанда 100 жастан асқан 44 зейнеткер бар.

Еліміздегі жасы ең үлкен зейнеткер әйел Шымкент қаласында тұрады. Оның жасы – 106-да. Ғасырдан астам ғұмыр кешкен кейуана бүгінде отбасының ортасында, балалары мен жақындарының қамқорлығында өмір сүріп жатыр.

Ал ер адамдар арасында ең жасы үлкен зейнеткер – Алматы қаласының 104 жастағы тұрғыны Зұлқарнай Сейітов. Ол – Ұлы Отан соғысының ардагері, биология ғылымдарының докторы, профессор және академик.

Зұлқарнай Сейітовтің өмір жолы да бір ғасырға жуық ел тарихымен астасып жатыр. Ол Сталинград шайқасынан Берлинге дейінгі майдан жолын жүріп өткен. Соғыстан кейін ғылым мен педагогика саласында еңбек етіп, 150-ден астам ғылыми еңбек, монография және оқу құралын жазған. Ардагер «Қызыл Жұлдыз», II дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен, «Сталинградты қорғағаны үшін» және «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған.

Қазақстанда қанша зейнеткер бар?

Қазіргі уақытта республика бойынша 2,4 миллионнан астам азамат зейнетақы төлемдерін алады. Оның 64 пайызы – әйелдер, 36 пайызы – ер адамдар. Демек, еліміздегі зейнетақы алушылардың шамамен үштен екі бөлігін әйелдер құрайды.

Қазақстанда зейнетақы мөлшері барлығына бірдей белгіленбейді. Ол азаматтың еңбек өтіліне, зейнетақы жүйесіне қатысу мерзіміне, бұрынғы табысына және жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі қаражатына байланысты қалыптасады.

Жалпы зейнетақы жүйесі базалық, ынтымақты және жинақтаушы бөліктерден тұрады. Базалық төлем зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне қарай есептелсе, ынтымақты зейнетақы 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін кемінде алты ай еңбек өтілі бар азаматтарға тағайындалады. Ал жинақтаушы бөліктің көлемі адамның БЖЗҚ-дағы жинағына байланысты.

Қарттар күніне кімдер ақша алады?

Биыл Қарттар күніне байланысты бірқатар өңірде зейнеткерлерге жергілікті бюджет есебінен біржолғы ақшалай көмек қарастырылған.

Астанада жасы бойынша зейнетке шыққан тұрғындарға, сондай-ақ ең төменгі зейнетақы алатын зейнет жасындағы азаматтарға 2,5 АЕК мөлшерінде біржолғы әлеуметтік көмек төленеді. 2026 жылы бұл – 10 812,5 теңге. Төлем 110 мыңнан астам адамды қамтиды. Арнайы өтініш беру қажет емес, көмек «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы ұсынған тізім негізінде жүргізіледі.

Қарағанды облысында 75 жасқа толған және одан асқан 43 405 тұрғынға 21 625 теңгеден, яғни 5 АЕК көлемінде біржолғы материалдық көмек қарастырылған. Осы төлемдерге жергілікті бюджеттен 938,6 млн теңге бағытталған.

Түркістан облысында үйде арнаулы әлеуметтік қызмет алатын 1 253 жалғызілікті қарияға 5 АЕК – 21 625 теңгеден төленеді.

Осылайша Астана, Қарағанды және Түркістан өңірлерінің өзінде мерекелік ақшалай көмек 150 мыңнан астам адамды қамтиды.

Қай өңірлерде арнайы төлем жоқ?

Қарттар күніне орай Қазақстанның барлық өңірінде бірдей ақшалай төлем қарастырылмаған.

Әкімдіктерден алынған мәлімет бойынша, Алматы қаласында, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Қостанай, Атырау, Жетісу, Қызылорда және Ақтөбе облыстарында мерекеге байланысты жергілікті бюджеттен арнайы ақшалай төлем қарастырылмаған.

Бұл қарттарға аталған өңірлерде мүлде әлеуметтік көмек көрсетілмейді дегенді білдірмейді. Қарттар күніне арналған біржолғы мерекелік төлем мен азаматтардың тұрақты зейнетақысы және өзге әлеуметтік қолдау шаралары – бөлек төлем түрлері.

Қарттар күні қалай пайда болды?

Халықаралық қарттар күні жыл сайын 1 қазанда атап өтіледі. Бұл күнді БҰҰ Бас Ассамблеясы 1990 жылы бекіткен, ал 1991 жылдан бастап халықаралық деңгейде аталып келеді. Оның негізгі мақсаты – егде жастағы адамдардың қоғамға қосқан үлесіне назар аудару, олардың құқықтары мен әлеуметтік қажеттіліктерін күн тәртібіне шығару.

Қазақстан үшін де бұл күннің маңызы ерекше. Бүгінде елімізде 2,4 миллионнан астам зейнеткер бар, ал олардың 44-і ғасырлық межеден асқан. Ең жасы үлкен қарияның 106-ға келуі – ұзақ өмір сүрудің ғана емес, бірнеше тарихи кезеңді көзімен көрген тұтас бір буынның өмір жолын көрсететін дерек.

Қарттар күні – тек күнтізбедегі мереке емес. Бұл – ел дамуына үлес қосқан аға буынның еңбегін бағалап, олардың тұрмыс сапасы, әлеуметтік қорғалуы мен қоғамдағы орнына назар аударуға мүмкіндік беретін күн.