Президенттің халықаралық кездесулері: инвестиция, энергетика және экология

Қатар мен Израиль басшыларымен келіссөздер, ірі энергетикалық жобалар және сирек кездесетін жануарларды сақтау жөніндегі ұсыныстар Қасым-Жомарт Тоқаевтың Баку мен Еревандағы халықаралық бағдарламасының негізгі тақырыптарына айналды. Қазақстан Президенті инвестиция, Таяу Шығыстағы ахуал және табиғи экожүйелерді қорғау мәселелерін талқылады. 

15 қазанда Бакуде Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің (АӨСШК) саммиті аясында Мемлекет басшысы Қатар әмірі шейх Тамим бен Хамад Әл Тәнимен және Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесті. Келесі күні Ереванда ол биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі COP17 көшбасшылар саммитінде сөз сөйледі.

Кездесулер Қазақстанның халықаралық күн тәртібіндегі екі бағытты қамтыды: экономикалық байланыстарды дамыту және өңірлік экологиялық мәселелерді шешуге қатысу.

Қатар: газ жобалары мен инвестициялар

Қатар әмірімен келіссөздер барысында Тоқаев бірлескен инвестициялық және энергетикалық жобаларды іске асыру мәселелерін талқылады. Көшбасшылар Таяу Шығыстағы ахуал жөнінде де пікір алмасты.

Экономикалық ынтымақтастықтың негізін 2024 жылғы ақпанда қол жеткізілген уағдаластықтар құрайды. Сол кезде Дохада тараптар жалпы құны 17,6 млрд доллар болатын коммерциялық құжаттарға қол қойған.

Ірі жобалардың қатарында Қашаған кен орнында газ өңдеу зауыттарын салу, Ақтөбе – Қостанай газ құбырын тарту және Бейнеу – Бозой – Шымкент магистральдық газ құбырының екінші желісін салу бар. Оларды іске асыру газ өңдеу көлемін ұлғайтып, Қазақстан өңірлерін газбен қамтамасыз ету мүмкіндіктерін кеңейтуге тиіс.

Қатар инвесторлары Қызылорда облысындағы бу-газ электр станциясы мен Ертіс өзеніндегі гидроэлектр станциясы жобаларына да қатысады. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу жөнінде жекелеген уағдаластықтар бар.

Бакудегі кездесуде тараптар осы бастамаларды одан әрі іске асыру мәселелерін талқылады. Келіссөздер қорытындысы бойынша жаңа инвестициялық келісімдерге қол қойылғаны туралы Ақорда хабарлаған жоқ.

Израиль: сауда және қақтығыстарды дипломатиялық жолмен реттеу

Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесуде сауда, инвестиция және екіжақты ынтымақтастықтың келешегі талқыланды.

Тоқаев Герцогтің сәуір айында Астанаға жасаған сапарының екі ел арасындағы қарым-қатынасты дамытудағы маңызын атап өтті. Израиль басшысы өз кезегінде Қазақстанның Бейбітшілік кеңесіне қосылуын құптап, бұл қадамды халықаралық тұрақтылықты нығайтуға қосылған үлес ретінде бағалады.

Таяу Шығыстағы жағдай да жеке тақырып болды. Қазақстан Президенті шиеленісті бәсеңдету және қақтығыстарды тек дипломатиялық құралдар арқылы реттеу қажеттігі жөніндегі ел ұстанымын растады.

Экология және Конституция: Тоқаев Ереванда не туралы айтты?

16 қазанда Президент биоалуантүрлілікті сақтауға арналған COP17 халықаралық саммитінде сөз сөйледі. Жиында мемлекеттердің жердің тозуына, су тапшылығына және сирек кездесетін түрлердің жойылуына қарсы бірлескен іс-қимыл қажеттігі негізгі мәселелердің бірі болды.

Бұл үдерістердің ең қауіпті салдарының бірі – олардың ұлттық шекаралардан асып, тұрақты дамуға нұқсан келтіруі және жаһандық тұрақтылыққа қатер төндіруі. Салмақты тәсіл мен нақты шараларға негізделген экологиялық күн тәртібі саяси келіспеушіліктерден басым болуы қажет, – деді Тоқаев.

Президент Қазақстанның жаңа Конституциясында жоғары экологиялық мәдениетті қалыптастыру мемлекеттіліктің негізгі қағидаттарының бірі ретінде алғаш рет бекітілгенін хабарлады. Азаматтар табиғатқа ұқыпты қарауға міндетті, ал қолайлы қоршаған ортаны қорғау мемлекеттің мақсаттарының бірі ретінде айқындалған.

Тоқаев бұл өзгерістерді «Таза Қазақстан» жалпыұлттық акциясының дамуымен байланыстырды.

Бұл қозғалыс азаматтарымыздың дүниетанымы мен өмір салтына барған сайын көбірек ықпал етіп, жалпыұлттық идеологияға айналып келеді, — деді Президент экологиялық қозғалыс туралы.

Қазақстан сирек кездесетін жануарлардың популяциясын қалай қалпына келтіріп жатыр?

Ереванда Тоқаев Қазақстанның табиғатты қорғау бағдарламаларының нәтижелерін таныстырды. Ол әсіресе саны ғасыр басында күрт азайған ақбөкендерге назар аударды.

2003 жылы Қазақстанда 21 мың ақбөкен болса, 2026 жылдың көктеміне қарай олардың саны 4,7 миллион басқа жеткен. Президенттің айтуынша, бүгінде Қазақстан осы түрдің әлемдік популяциясының шамамен 98 пайызын сақтауды қамтамасыз етіп отыр.

Қар барысының саны да қалпына келіп келеді. 1990 жылдары күрт азайған бұл жануарлардың Қазақстандағы саны шамамен 190 басқа жеткен. Олардың мекен ету аумағының едәуір бөлігі мемлекет қорғауына алынған.

Тағы бір бағыт жолбарыстарды табиғи ортаға қайтаруға байланысты. Тоқаевтың хабарлауынша, 2026 жылғы шілдеде соңғы 70 жылда алғаш рет Қазақстанда жолбарыс табиғатқа жіберілді. Бағдарлама БҰҰ Даму бағдарламасы мен Дүниежүзілік табиғат қоры сияқты халықаралық серіктестердің қолдауымен жүзеге асырылып жатыр.

Сонымен қатар Қазақстан Чехия, Германия және Венгрия мамандарымен бірлесіп, Пржевальский жылқысының популяциясын қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуде.

Каспий теңізі: Президент Арал қасіретін неге еске алды

Саммитте Каспий теңізінің жағдайы ерекше алаңдаушылық туғызды. Тоқаев Қазақстанда сирек кездесетін және жойылып кету қаупі бар жануарлар тізіміне енгізілген каспий итбалығы санының азаюына назар аударды.

Президент келтірген мәліметтерге сәйкес, соңғы жүз жылда каспий итбалығының популяциясы 1 миллионнан 270 мың басқа дейін қысқарған.

Каспий маңының барлық бес мемлекетін және халықаралық қоғамдастықты осы түрді қорғау жөніндегі күш-жігерді жандандыруға шақырамыз. Арал теңізінің қасіреті табиғи ресурстарды жауапсыз пайдаланудың жойқын салдарын айқын көрсетеді. Біз Каспий теңізінің де осындай жағдайға ұшырауына жол бермеуіміз керек, — деп атап өтті Тоқаев.

Қазақстан Каспий теңізінің су ресурстарын сақтау жөніндегі мемлекетаралық бағдарлама қабылдауды қолдайды. Президент Каспий маңы елдерін экожүйеге келетін залалдың алдын алу үшін табиғатты қорғау шараларын өзара үйлестіруге шақырды.

Қазақстан қандай халықаралық бастамалар ұсынды?

Саммитте Тоқаев сирек кездесетін түрлерді қорғау және биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық қор құруды ұсынды. Шетелдік серіктестерді осы бастамаға қосылуға шақырды.

Президент биоалуантүрлілікті сақтауға арналған он жылдық ұлттық бағдарламаның қабылданғанын да хабарлады. Бағдарлама жануарлардың мекен ету ортасын қалпына келтіруді, сирек кездесетін түрлерді қорғауды және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісін кеңейтуді көздейді.

Қазақстан экологиялық мониторингте жасанды интеллектіні қолдануға да ерекше көңіл бөлмек.

Біз Астанадағы Жасанды интеллект жөніндегі халықаралық орталықты бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу, биоалуантүрлілік туралы деректерді талдау, ерте ескерту жүйелерін әзірлеу және тиісті мамандарды даярлау платформасы ретінде пайдалануды ұсынамыз, — деді Мемлекет басшысы.

Тағы бір ұсыныс БҰҰ жүйесінде Халықаралық су ұйымын құруға қатысты. Қазақстан мұндай құрылым мемлекеттердің өзендерді, көлдерді және сулы-батпақты алқаптарды қорғау жөніндегі күш-жігерін біріктіруге көмектеседі деп есептейді.

Сөзінің соңында Тоқаев Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция хатшылығының өңірлік кеңсесін Алматыда орналастыруды ұсынды. Бұл кеңсе Орталық Азия елдеріне табиғатты қорғау саласындағы бірлескен зерттеулер жүргізуге және биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындауға көмектеседі деп болжанып отыр.