NASA Айда тұрақты база салуға кірісті: ол жаққа кімдер бара алады?

Американың Ұлттық аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу басқармасы (NASA) Айда тұрақты қоныс салуға бағытталған ауқымды жобаны жүзеге асыруға көшті.

Құны 30 миллиард долларға бағаланған жоба аясында Ай бетінде қажетті инфрақұрылым қалыптастырылып, луноходтар, тұрғын модульдер және басқа да нысандар орналастырылады. Бұл бастама АҚШ-тың технологиялық көшбасшылығын нығайтып, Айды игеру бағытында қарқынды дамып келе жатқан Қытай бағдарламасына жауап ретінде қолға алынған.

Жоба NASA жүзеге асырып жатқан кең ауқымды «Артемида» бағдарламасының маңызды бөлігі саналады. Осы уақытқа дейін бұл бағдарламаға шамамен 100 миллиард доллар жұмсалған. Бағдарлама барысында ғалымдар күтпеген мәселеге де тап болған. Айдағы тартылыс күші Жерден өзгеше болғандықтан, онда уақыт тәулігіне шамамен 56 микросекундқа жылдамырақ өтеді. Бұл айырмашылық болашақтағы навигациялық жүйелердің дәлдігі үшін ерекше маңызды.

NASA қазір жобаның алғашқы кезеңін ресми түрде бастады. 2028 жылға дейін жалғасатын бұл кезеңге 10 миллиард доллар бөлінген. Осы уақыт ішінде Айға ғылыми құралдар, коммерциялық луноходтар, жер бедерін картаға түсіретін дрондар және жаңартылған Promise ровері жеткізіледі.

Сонымен қатар NASA жүк тасымалдайтын төрт миссияны жүзеге асыру үшін Astrobotic, Firefly және Intuitive Machines компанияларына жалпы 590 миллион доллар қаржы бөлді. Бұл миссиялардың негізгі мақсаты – болашақта адам қатысатын экспедициялардың қауіпсіз жұмыс істеуіне қажетті роботтандырылған инфрақұрылымды қалыптастыру.

Жобаның келесі кезеңдері 2030-жылдарға жоспарланған. Ол кезде Ай бетінде герметикалық тұрғын модульдер, қуатты энергия көздері және ұзақ мерзімді өмір сүруге арналған инженерлік жүйелер салынбақ.

NASA-ның Ай базасы бағдарламасының жетекшісі Карлос Гарсиа-Галан бұл жобаның стратегиялық маңызына тоқталып:

Егер сіз осы салада жұмыс істеп, өндіріс көлемін ұлғайтуға инвестиция салу керек пе деп ойлап жүрсеңіз, қазір кірісіңіз. Сұраныстың тұрақты болатыны анық. Біз бұл іске байыппен кірістік және Айда тұрақты база саламыз, – деді.

Алайда жобаны жүзеге асыру жолында бірқатар техникалық әрі саяси қиындықтар да бар. Мәселен, кәсіпкер Джефф Безосқа тиесілі Blue Origin компаниясының New Glenn зымыраны сынақ кезінде апатқа ұшырап, Айдың оңтүстік полюсіне су мұзын зерттеуге арналған Blue Moon аппаратын уақытында ұшыру жоспарына қауіп төндірді.

Бұдан бөлек, NASA-ның өзге серіктестері де тұрақты нәтиже көрсете алмай отыр. Ал SpaceX компаниясының алып Starship ғарыш кемесі әлі толық пайдалануға дайын емес.

Сарапшылар пікірінше, Айда тұрақты тіршілік ету үшін ең алдымен өмірді қамтамасыз ететін негізгі инфрақұрылымды қалыптастыру қажет. Сондай-ақ Айдағы уақыттың Жерге қарағанда жылдамырақ өтуі сияқты іргелі физикалық мәселелер де толық шешімін таппаған.

Жобаға АҚШ-тағы бюджеттік пікірталастар да әсер етуде. Ай бағдарламасына қаржыны көбірек бағыттау үшін NASA қымбатқа түсетін Gateway орбиталық станциясы жобасын мерзімінен бұрын тоқтату туралы шешім қабылдады. Соған қарамастан агенттік Айда тұрақты база салу жоспарын стратегиялық басымдық ретінде қарастырып отыр.