Көлсайға кіру шектеледі: туристер нені білуі керек?

Көлсай көлдері ұлттық паркі Қазақстандағы ең танымал туристік бағыттардың біріне айналды. Соңғы жылдары мұнда келушілер саны күрт өсіп, табиғи аумаққа түсетін жүктеме де артқан. Осыған байланысты ұлттық парк әкімшілігі келушілер санын реттеу үшін тәуліктік лимит енгізуді жоспарлап отыр, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.

«Көлсай көлдері» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің мәліметінше, 2025 жылы парк аумағына 600 026 турист келген. Оның 128 мыңнан астамы шетелдік қонақтар болған. Бұл көрсеткіш 2024 жылмен салыстырғанда айтарлықтай жоғары. Мәселен, 2024 жылы паркке шамамен 395 мың адам барған болса, бір жылдың ішінде туристер саны 200 мыңнан астам адамға көбейген.

Көлсай қай жерде орналасқан?

Көлсай көлдері Алматы облысының Кеген ауданында, Тянь-Шань тауларының баурайында орналасқан. Алматы қаласынан шамамен 300 шақырым қашықтықта жатыр. Көлсай жүйесіне үш бірдей тау көлі кіреді. Олар теңіз деңгейінен 1818 метрден 2850 метрге дейінгі биіктікте орналасқан. Ең танымал әрі қолжетімдісі – Төменгі Көлсай көлі. Ал екінші және үшінші көлдерге жаяу немесе атпен жетуге болады.

Көлсай көлдерімен қатар ұлттық парк аумағында әлемге әйгілі Қайыңды көлі де орналасқан. 1911 жылғы Кемин жер сілкінісінен кейін пайда болған бұл көл су астында қалған шыршаларымен ерекшеленеді.

Неліктен лимит енгізілмек?

Туристер санының қарқынды өсуі табиғи экожүйеге қауіп төндіруі мүмкін. Әсіресе жаз айларында жолдарда көлік кептелісі көбейіп, жағалау аумақтарына түсетін жүктеме артады.

Сондықтан Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті арнайы жұмыс тобын құрып, рекреациялық жүктемені есептеу әдістемесін әзірлеп жатыр. Осы зерттеу нәтижесіне қарай паркке бір тәулікте қанша адам немесе қанша көлік кіре алатыны анықталмақ.

Мұндай тәжірибе әлемдегі көптеген ұлттық парктерде қолданылады. Табиғи аумақтардың тозуын болдырмау үшін келушілер саны алдын ала реттеледі. Ендеше Көлсайда да дәл осындай жүйе табиғатты сақтауға көмектесуі мүмкін.

Туристер сайт арқылы кезек алады

Жаңа жүйе бойынша туристер ұлттық паркке кіру ақысын алдын ала интернет арқылы төлей алады. Сайтта сол күнге тіркелген көліктер саны көрсетіліп тұрады. Егер белгіленген лимит толса, келесі күнге ғана брондау жасау мүмкін болады.

Яғни бұрынғыдай жүздеген көлік бір мезетте келіп, шлагбаум алдында кезек күту жағдайы азаюы мүмкін. Сонымен қатар паркке кіреберістегі бақылау-өткізу бекеті автоматтандырылып, онлайн төлем жүйесі енгізіліп жатыр. Қазірдің өзінде Kaspi QR арқылы төлем қабылдау мүмкіндігі қарастырылған.

Шетелдіктер көп келеді

Соңғы жылдары Көлсай халықаралық туристік бағытқа айналды. Ұлттық парк дерегіне сәйкес, мұнда ең көп келетін шетелдік туристер:

• Үндістан
• Жапония
• Қытай
• Оңтүстік Корея
• Малайзия
• Түркия
• Франция
• Ұлыбритания
• Ресей

2026 жылдың алғашқы бес айында ғана паркке 121 мыңнан астам адам келген. Олардың үштен бірінен көбі – шетелдік қонақтар.

Көлсайдың табиғи байлығы қандай?

Ұлттық парк 2007 жылы құрылған. Оның аумағында 700-ден астам өсімдік түрі өседі. Мұнда Қазақстанның Қызыл кітабына енген Шренк шыршасы, Тянь-Шань адонисі секілді сирек өсімдіктер кездеседі. Сонымен қатар қар барысы, арқар, Тянь-Шань қоңыр аюы, түркістан сілеусіні сияқты сирек жануарлар мекендейді.

Еске сала кетейік, дәл осы биоалуантүрлілікті сақтау үшін туристік ағынды реттеу маңызды.

Туризм мен табиғат арасындағы тепе-теңдік

Көлсай көлдері бүгінде Қазақстан туризмінің басты символдарының біріне айналды. Алайда туристер санының көбеюі инфрақұрылымға ғана емес, табиғатқа да салмақ түсіреді. Сондықтан жоспарланып отырған лимит жүйесі туризмді тоқтату емес, табиғи аумақты ұзақ мерзімге сақтап қалудың бір тетігі ретінде қарастырылып отыр.

Егер жоба жүзеге асса, Көлсайға барғысы келетіндер сапарын алдын ала жоспарлап, билет пен рұқсатты ертерек рәсімдеуі қажет болады. Бұл бір жағынан туристерге ыңғайлы болса, екінші жағынан ұлттық парктің табиғи тепе-теңдігін сақтауға мүмкіндік береді.