Кофе – әлемдегі ең танымал сусындардың бірі. Таңғы сергектік сыйлайтын бұл ішімдіктің денсаулыққа әсері туралы пікірлер әртүрлі болғанымен, соңғы ғылыми зерттеулер оның ағзадағы қартаю процесін баяулатуға ықпал етуі мүмкін екенін көрсетіп отыр.

Жақында Texas A&M University құрамындағы ветеринарлық медицина және биомедициналық ғылымдар колледжінің ғалымдары жүргізген зерттеу кофе құрамындағы заттардың ағзаға қалай әсер ететінін жаңа қырынан түсіндірді.

NR4A1 рецепторы деген не?

Зерттеудің басты назарында NR4A1 receptor деп аталатын ерекше ақуыз тұр. Ғалымдар оны “қоректік заттарды сезетін датчик” деп сипаттайды.

Бұл рецептор ағзадағы бірнеше маңызды процестерге қатысады:

• стресс кезінде қорғаныс реакциясын реттеу
• қабыну деңгейін бақылау
• жасушалардың қалпына келуін қамтамасыз ету
• энергия алмасуын үйлестіру

Яғни, NR4A1 – қартаюмен тікелей байланысты механизмдердің бірі.

Кофе қалай әсер етеді?

Кофе құрамында көптеген биологиялық белсенді заттар бар. Олардың ішінде әсіресе Polyphenols ерекше рөл атқарады.

Зерттеу нәтижесіне сәйкес:

• кофе құрамындағы полифенолдар мен басқа қосылыстар NR4A1 рецепторымен байланысады
• бұл байланыс рецептордың белсенділігін арттырады
• нәтижесінде жасушалар зақымданудан жақсы қорғана бастайды

Ғалымдар тәжірибе барысында NR4A1 рецепторын жасушалардан алып тастағанда, кофенің қорғаныш әсері жоғалғанын анықтаған. Бұл – дәл осы механизмнің негізгі рөл атқаратынын көрсетеді.

Қартаюға қарсы әсері

Ағзадағы қартаю процесі көбіне үш факторға байланысты:

1. Созылмалы қабыну
2. Жасушалардың зақымдануы
3. Қалпына келу қабілетінің төмендеуі

Кофе осы үш бағытқа да әсер етеді:

• қабынуды азайтуы мүмкін
• жасушаларды қорғайды
• тіндердің қалпына келуін қолдайды

Бұл қасиеттері арқылы кофе қатерлі ісік, нейродегенеративті аурулар және когнитивті әлсіреу сияқты жағдайлардың алдын алуға ықпал етуі ықтимал.

Кофеин ғана емес: басқа да пайдалы заттар

Көпшілік кофенің әсерін тек кофеинмен байланыстырады. Алайда зерттеу көрсеткендей, пайда тек кофеинге ғана тәуелді емес.

Мысалы:

• кофеин сергектік пен зейінді арттырады
• ал кофеинсіз кофеде де есте сақтау мен оқу қабілеті жақсарған

Бұл — кофедегі басқа қосылыстардың, әсіресе полифенолдардың маңызы зор екенін дәлелдейді.

Кофе және ұзақ өмір

Бұған дейінгі зерттеулер де кофені:

• өмір сүру ұзақтығының артуымен
• созылмалы аурулар қаупінің төмендеуімен

байланыстырған болатын. Алайда бұл әсердің нақты механизмі толық түсіндірілмеген еді.

Жаңа зерттеу осы сұраққа жауап беруге бір қадам жақындатты: кофе ағзадағы қорғаныс жүйелерін белсендіру арқылы әсер етеді.

Ғалымдардың ескертуі

Дегенмен, мамандар кофені “ғажайып ем” ретінде қабылдауға болмайтынын ескертеді. Оның пайдасы мөлшеріне, адамның жеке ерекшеліктеріне, өмір салтына байланысты болады.

Кофені шамадан тыс тұтыну керісінше зиян келтіруі мүмкін: ұйқының бұзылуы, жүрек соғысының жиілеуі, мазасыздық сияқты әсерлер байқалады.

Кофе — тек сергектік беретін сусын ғана емес, ағзадағы күрделі биологиялық процестерге әсер ететін өнім. NR4A1 receptor арқылы жүзеге асатын механизм оның қартаюды баяулатуға ықпал етуі мүмкін екенін көрсетеді.

Алайда ең тиімді нәтиже үшін кофе тұтыну теңгерімді өмір салтымен — дұрыс тамақтану, қозғалыс және сапалы ұйқымен қатар жүруі тиіс.

Осылайша, ғылым кофеге жаңа көзқарас қалыптастырып отыр: ол — жай сусын емес, денсаулыққа әсер ететін күрделі биохимиялық құрал.